شب از نیمه گذشته که میرسیم به مرز. نماز صبح را لب مرز میخوانیم، روی خاکهای شلمچه. و با طلوع آفتاب راهی نجف میشویم. نزدیک اذان مغرب است که چشمهای خستهمان منور میشود به گلدستههای درخشان حرم پدر. امسال کمی دیرتر به نجف رسیدهایم. صحن حضرت مادر ازدحام عجیبی است. به سختی یک جا برای نماز پیدا میکنیم. به نوبت در همانجا نمازهایمان را میخوانیم. از بلندگو اعلام میکنند: «امشب هوای نجف بارانی ست.» حیف! انگار امسال قسمت نیست در صحن حضرت زهرا(س)، چشمان خسته از راهمان را بر هم بگذاریم. تصمیم جمع بر آن میشود که همین امشب بعد از سلام از دور به حضرت پدر، راهی شویم به سمت عمود یک. یعنی کمتر از یک ساعت توقف در نجف! آخر میگویند امشب جا برای خوابیدن در نجف پیدا نمیشود. انگار از زمین و آسمان بارانی نجف، آدم روییده است! ما هم سخت خستهی راهیم. دیشب یک سره در مسیر بودهایم تا برسیم به شلمچه و بعد هم یک سره تا نجف. به هر مشقتی که هست، بسم الله میگوییم و راهی میشویم. هنوز بیست دقیقه نیست که از صحن دور شدهایم که میرسیم به یک حسینیه. میزبان از چهرههامان میخواند که خستهی راهیم. به استقبالمان میآید و در اوج ناباوری میبینیم که حسینیه برای همهمان جا دارد! با خود میگویم: این دیگر چه مدیریت عجیبی است که حتی یک زائر هم بدون پناه نمیماند! تا میآیم به این فکر کنم که لابد حاکمان عراق، مدیران وارسته و والامقامی هستند، اندوختههای ذهنیام میگوید نه جانم! میگویم پس لابد ستاد حکومتی خوبی دارند برای هماهنگ کردن ظرفیتهای اسکان. در همین فکرم که ناگهان یک خانم عراقی با شام از راه میرسد و شروع میکند از ما پذیرایی کردن. زیاد عربی بلد نیستم. چندبار تکرار میکنم: شکراً. شکراً.... و لبخند میزنم. او هم لبخند میزند. بعد از شام، باز به فکر فرو میروم. نه جانم خبری از ستاد حکومتی برای هماهنگی نیست! ... صدای اذان میآید. صبح شده. نماز میخوانیم و راه میافتیم. هر چند قدمی که برمیداریم، به صورت منظم، آب وجود دارد. این فاصلههای منظم را چه کسی تعیین کرده است؟ چه کسی مدیر صحنه است، که اینجا هیچ زائری لبتشنه نمیماند؟
این جا هیچ کس برای کارش، ساعت کاری نمیزند. هیچ کدام صرفهی اقتصادی نمیبرند. اگر از دلیل خدمتشان به تو بپرسی، میگویند تو زائری. زائر امام حسین(ع)! میدانی از نجف تا کربلا چند کیلومتر است؟ چه کسی مدیریت صحنه در این مسیر طولانی از همایش پیادهروی اربعین حسین(ع) را بر عهده دارد؟ جواب واضح است. چه کسی به جز "خود مردم"؟ این جا کسی به جز مردم برای مدیریت امور وجود ندارد. نه این که نتوانند مدیری یا ستادی را تعیین کنند، نه اینطور نیست. نه اینکه نتوانند برای پروژهی اربعین، پول مردم را جمع کنند و طی یک پروژه به اصطلاح خصوصی، پول را بدهند به یک تیم تا صحنه را مدیریت کند.
گمان من بر آن است، که اینجا میشود مصداق واقعی جمهوریت را دید. جمهوریتی که تضمین کنندهی حکومت مردم بر مردم است. اینجا نمایندهای از مردم برای مردم، با اخذ آراء، انتخاب نشدهاست که بیاید به نمایندگی از آنها صحنه را مدیریت کند. نه! اصلا مردم اینجا آنقدر خودآگاه و باادب و فهیم هستند که اصلا نیازی به نمایندهای برای سپردن امورشان به دوش او ندارند. همه در صحنهاند. نه به این معنا که دغدغهی انتخاب نمایندهای داشته باشند، که به نیابت از آنها مدیریت کند و به جای آنها فکر کند. همه در صحنهاند به این معنا که در هر لحظه خودشان صحنه را مدیریت میکنند و برایش فکر میکنند. اینجا سطحی از انگیزههای درونیشده و آگاهیهای تثبیتشده میبینی، که در هیچ نظامی به جز نظام امت و امام وجود ندارد. اینجا مدیریت با امت است. اینجا جمهوری اربعین است!
