کنترل تلویزیون را برمیدارد، مینشیند روی مبل راحتی و شروع میکند به گشتوگذار بین شبکههای مختلف.
شبکه یک اخبار پخش میکند.
شبکه دو، یک برنامه خانواده گذاشته.
شبکه سه فوتبال پخش میکند و بعد هم مسابقهای که قالبش را از تلویزیون اسراییل کپی کرده.
شبکه چهار شب تئاتر دارد.
شبکه پنج هم به خانه برمیگردیم.
به طور متوسط ده بیست سریال تکراری هم روزانه در شبکههای مختلف برای چندمین بار پخش میشوند!
در حالی که کمتر از پنج هفته به برگزاری انتخابات مانده و صفآراییها سر و شکل انتخاباتی میگیرد، در دنیای صدا و سیما همه چیز امن و امان است و آنتنها در اختیار تبلیغات کنکور و آبمیوه و سریالهای تکراری است.
شاید ویژه برنامههای ماه مبارک هم بهانهای شده تا انتخابات و فضای سیاسی کشور در تلویزیون فراموش شوند. در واقع بخشی به مسائل مذهبیِ صرف و بخشی دیگر با ممیزی کمتر به فضای سرگرمی میپردازد.
اما مگر در صدا و سیما چه خبر است؟
ساکت مثل صدا و سیما
یکی از مهمترین مشکلات صدا و سیما مسئله سکوت است. حجتالاسلام محمدلو در گفتگو با بسیج دانشجویی امیرکبیر گفت: «شرایط صدا و سیما هم مثل کشور عادی و نه انتخاباتی است. این شرایط منجر به مشارکت نمیشود. در اندیشه رهبری مهمترین هدف انتخابات، مشارکت سیاسی است. صدا و سیما در لاک دفاعی خود فرو رفته و هنوز در حال رصد است. رسانه ملی، تئوری شوک و بهت را پیش میبرد. این رویه آسیبزاست.»
نخودی
صدا و سیما در قبال بسیاری از مسائل رویه سکوت را در پیش گرفته، شاید چون میپندارد پرداختن به آنها باعث ایجاد مشکلاتی خواهد شد. اما غافل از این که این مسائل با نپرداختن حل نمیشوند. با این رویه فقط خودش را از صحنه معادلات اجتماعی مردم حذف خواهد کرد.
محمدلو در این باره گفت: «رسانه ملی دچار تعویق و تاخیر راهبرد شده که آسیبش را در مشارکت خواهد خورد. تعبیر کلاسیکِ «هرچه مردم کمتر بدانند، امنیت بیشتر است» امروز جواب نمیدهد. امروز صدایی در چاردیواری نمیماند.»
سودا فزود
شاید صدا و سیما بپندارد که با این مدل شوک میتواند کار را پیش ببرد، هیجان انتخاباتی بسازد و کنشگری کند. این مسئله حتی اگر هیچ رسانه دیگری نباشد و صدا و سیما نیز کنشگر باشد، زیاد به نظر درست نمیرسد و میتواند به انتخاب هیجانی دیگری منجر شود.
محمدلو اذعان داشت: «با این روش دوز هیجان بالا میرود و بحران اجتماعی ایجاد میشود. صدا و سیما باید سوپاپ را کمکم باز کند. این در حالی است که برخی شبکههای معاند مدتی است که روزانه ۵، ۶ ساعت برنامه انتخاباتی دارند و کار میکنند. صدا و سیما گوشه رینگ است و آنها (رسانههای معاند) وسط میدان. در آنها موضوعات فیک و ریز با برجستهسازی دیده میشود.»
وی در ادامه گفت: «هیچ وقت کسی با برنامه با مردم صحبت نکرده، حرفها هیجانی بوده و مردم بعد از چند بار میفهمند که بازی خوردهاند. وقتی صدا و سیما موضعگیری ندارد، ذهنیت اجتماعی دچار سرکوب میشود. به نظر مردم میرسد که انگار کسی به فکر ما نیست و ما اولویت نیستیم. مثلا در مسئله واکسن هنوز سردرگمیم. در مسئله فایل صوتی ظریف، مردم انتظار داشتند بسیاری از این مسائل را در صدا و سیما بشنوند نه ایران اینترنشنال.
نتیجه این سردرگمی، انسجام اجتماعی نیست. ما در انقلاب اسلامی انسجام اجتماعی را اصل میدانیم، و این مسئله (سردرگمی) انسجام اجتماعی را تحت تاثیر میگذارد.»
دریغ از حرف حساب
مسئله مهم دیگری که معضل این روزهای صدا و سیما است، فقدان مسئلهسازی است. اگر برنامهها را دنبال کرده باشید میبینید که تا یک ماه مانده به انتخابات هنوز هم برنامهها خبری است و نه تحلیلی و کارشناسی. چند روز دیگر هم که هیجان انتخابات همه جا پراکنده شود دیگر کسی به فکر برنامه تخصصی دادن نخواهد بود.
در حالی که خود صدا و سیما از شاکیان انتخاب هیجانی است، با رویکرد خود به این ماجرا دامن میزند. برنامههای کارشناسی که درباره مسائل اصلی کشور و راهکار آن بحث کنند انگشتشمارند. نهایتا چهار پنج برنامه مثل جهانآرا و ثریا و زاویه هستند که آنها هم به مشکلاتی برخوردند.
گویا با این رویکرد بررسی کارشناسی برنامههای کاندیداها گناهی نابخشودنی باشد.
تاکسیدرمیهای موزه
صدا و سیما این روزها صرفا به اخبار انتخابات اکتفا میکند. از طرفی دیگر روش صدا و سیما در قبال معرفی افراد و احزاب تفاوت زیادی با معرفی یک اثر باستانی که بعد قرنها کشف شده ندارد. گویی هنوز باور نکردهایم که یکی از همینها قرار است حداقل ۴ سال کشور را اداره کند. حتی موقع اعلام ثبتنامکنندگان، به اعلام تعداد ثبتنامیها اکتفا کرد! حتی اسامی ثبتنامکنندگان برجسته را هم اعلام نکرد. دریغ از چهار دقیقه مصاحبه با یکی از احزاب یا جریانها که برنامه و راه حل خود را در این باره ارائه دهند.
بعدش چی؟
صدا و سیما راهبرد مشخصی برای بعد انتخابات ندارد. معلوم نیست بعد انتخابات قرار است چطور صدای مردم شنیده شود. آنچه مردم دیدند این که صدا و سیما در روزهای انتخابات به یاد مردم میفتد. اتفاقا برخی ممیزیها را کمرنگ میکند. سعی میکند با حضور میان مردم از مشکلات و معضلات بپرسد.
اما آیا بعد انتخابات هم اوضاع به همین شکل خواهد ماند؟
ترکستان
در نهایت این که سیری که صدا و سیما برای مواجهه با مردم و انتخابات در پیش گرفته، سیر هزینهزایی است. و با این رویکرد به هیجانات کاذب (و نه سازنده) انتخابات کمک میکند.
باید دید آیا صدا و سیما در مدت چهار هفته پیش رو میتواند با تغییر رویکرد خود صحنه را برای یک انتخاب عقلانی و صحبت بر سر مسائل واقعی و راه حلهایشان مدیریت کند؟ یا برنده انتخابات کسی خواهد بود که بیش از همه بر موج هیجانات مردم سوار شود؟