معرفی کتاب «هنر، دین، تجدد»
گویی این موجودات احساسات و ادراکاتی ورای احساسات و ادراکات دیگران دارند و همچون آتشفشانهای فعال، درونشان شعلهور و گداخته است و با اندک تحریکی شروع به فوران میکنند. حکیمانی که در جهان آینده متولد میشوند و با زبانی نه به سادگی عامّهی مردم و نه به دشواری عالمان و دانشمندان با ما سخن میگویند. خدواند، در بطن آنها گوهری ارزشمند به نام «هنر» نهاده. چیزی که انسان را منقلب میکند و به جنبوجوش و حرکت وا میدارد. هنر همان چیزی است که با جان انسانها ارتباط دارد. «هنرمند، از تکامل تاریخ اجتماعی و آسیبشناسی متناسب با تکامل تاریخ اجتماعی، درک دارد و میخواهد جامعهی خود را به سمت آن جامعهی هدف هدایت کند و از خیال اجتماعی، معبری به سمت جامعهی مطلوب بهوجود بیاورد.»1
در جامعهی امروز ما، هنر و جلوههای گوناگون آن و نقد و تحلیل آن، موجب بروز اتفاقات عظیم و اختلافات گوناگونی شده که در این عرصه باید افقگشایی و نظریهپردازی بشود. بهراستی هنر چیست؟ هنرمند کیست؟ هنر متعهد چیست؟ آیا اصلا هنر متعهد وجود دارد؟ واحد مطالعهی آن فرد است یا هنر یک دیدگاه و رسالتی اجتماعی و حتی فراتر از آن دارد؟ آیا هنر هم به «اسلامی و غیراسلامی» دستهبندی میشود؟ اگر چنین است مبانی هنر اسلامی چیست؟ نقش هنر در ارتقای تمدن و فرهنگ یک جامعه چگونه است؟ آیا زیباییشناسی امری است ثابت و مشترک یا نسبی؟ و سؤالات فراوان دیگری از این دست که پاسخ به آنها مشکل اصلی کنونی هنر جامعهی ما است.
کتاب «هنر، دین، تجدد»، به بررسی ارتباط و نسبت این سه مفهوم با یکدیگر پرداخته است و استاد محمد مهدی میرباقری، در گفتارهایی تحت عناوین: «هنر و ارتقای تمدنی»، «هنر، تجلی ذکر اجتماعی در مسیر تاریخ»، «هنر قرآنی»، «ارزشهای بومی و هنر هالیوودی»، «مبانی شعر مذهبی»، «امکان یا عدم امکان هنر دینی و هنر غیردینی»، «فرهنگ و نظام شهرسازی»، «شاخصهای قطب فرهنگی نظام اسلامی» و «رسالت سینمای مقاومت در مقابل هنر مدرن»، سعی کردهاند به سوالهایی که در زمینهی هنر اسلامی مطرح میشود، با ادبیات، تعابیر و اندیشهی متمایز خودشان پاسخ بدهند و در تشخیص راه از بیراهه به هنرمندان کمک بکنند و رسالت هنرمندان را در ایجاد تمدن اسلامی و آیندهی آن تبیین بکنند.
در قسمتی از این کتاب آمده: «هنر حقیقی زمانی شکل میگیرد که احساسی از جلال و جمال حضرت حق و قرب کلی عالم در مسیر تکامل تاریخ بر محور ولایت حقه در هنرمند شکل گیرد، به جامعه منتقل گردد و جامعه را بهسوی مراتب قرب هدایت کند. در شکل دوم اگر احساس هنرمند ناشی از اتوپیای مادی و تمایل و دلدادگی به آن و نیز ناشی از احساس رنج از توسعه یافتگی باشد و در عالم تخیل اجتماعی برای عبور از وضعیت موجود به سوی توسعه یافتگی مدرن، مسیری برای توسعه ابتهاج مادی ایجاد کند، هنر او، هنر باطل است. این شاخصهی کلی هنر حق و باطل در جهت گیری است.»2

1.کتاب «هنر، دین، تجدد»
2.کتاب «هنر، دین، تجدد»