بشر در طول تاریخ همواره در پی کشف حقیقت و تشخیص راست از دروغ بوده و این آرزوی خود را در داستانها و فیلمها به شکلهای مختلف به تصویر کشیدهاست. ساخت دستگاهی به نام «دروغسنج» ملموسترین ایدة انسانها برای رسیدن به این آرزو بودهاست و در طول قرن گذشته، برخی روانشناسان، کارشناسان جرم و بسیاری دیگر، در جستوجویی نهچندان موفق برای ساختن یک دروغسنج بدون خطا تلاش کردهاند. یکی از اصلیترین طرحهای موجود برای دروغسنجی، استفاده از دستگاهی به نام «پلیگراف» (Polygraph) است. پلیگراف که اولین بار در اوایل قرن بیستم ساخته شده، یک وسیلۀ پزشکی برای ثبت علائم حیاتی مثل ضربان قلب، فشارخون، دمای بدن و نرخ تنفس است. این وسیله، در اصل برای کمک به تشخیص ناهنجاریهای قلبی و نظارت بر بیماران در حین جراحی طراحی شده بود، اما اتفاقاتی باعث تغییر کاربری آن به دستگاهی برای بازجویی و کشف حقیقت شد.

دستگاه Polygraphساخته شده در سال 1960 برای استفادههای پزشکی
سالها قبل از اختراع پلیگراف، دانشمندان در تلاش بودند تا رابطهای را بین علائم حیاتی و احساسات پیدا کنند. در اوایل سال 1858 فیزیولوژیست فرانسوی، اتینژول ماری، آزمایشهایی ابتدایی برای ثبت تغییرات بدنی ایجاد شده در پاسخ به عوامل ناخوشایند و تنشزایی مثل حالت تهوع یا شنیدن صداهای آزاردهنده انجام داد. گام بعدی در کشف رابطه احساسات و علائم حیاتی بدن، در دهۀ 1890 توسط جرمشناسی ایتالیایی به نام سزار لومبروسو برداشته شد. او وسیلهای مخصوص برای اندازهگیری فشارخون طراحی کرد و از آن در حین بازجویی استفاده کرد. البته او عقیده داشت که مجرمان، گونهای متفاوت و پست از انسانها بودند و سعی داشت این موضوع را به کمک دستگاهی که ساختهبود اثبات کند.

دستگاهی که لومبروسو برای اندازهگیری فشارخون اختراع کردهبود.
جنگ جهانی اول زمان خوبی برای گسترش تحقیق در مورد شیوههای فریب دادن و دروغگویی بود. در سالهای ابتدایی منتهی به جنگ، روانشناسی از هاروارد به نام هوگو مونستربرگ، از ابزارهای مختلفی، از جمله نمونههای اولیۀ پلیگراف، برای ثبت احساسات و ارتباط دادنشان به علائم حیاتی استفاده کرد. او با استفاده از مشاهدات علمی بیطرف سعی داشت تا کاربرد این وسیله را در مسائل کیفری و شناسایی مجرمین اثبات کند. ویلیام مارستون که به عنوان دانشجوی کارشناسی در آزمایشگاه مونستربرگ کار میکرد نیز مجذوب کار او شد و تصمیم گرفت راهش را ادامه دهد. مارستون توانست دستگاهی بسازد که فشار سیستولیک خون را اندازهگیری کند (فشارخون بالای ناشی از انقباض قلب و پمپاژ خون به اندامها، فشار سیستولیک نام دارد). او از این دستگاه برای بررسی ارتباط بین علائم حیاتی و احساسات استفاده کرد و پس از آزمایشاتی که روی دوستانش انجام داد، موفقیت دستگاهش را در تشخیص دروغ، 96%اعلام کرد. همچنین، در بازجوییهایی که از 20زندانی انجام دادهبود، ادعا کرد که در تشخیص دروغ 100% موفقیت دارد. این ادعا توجه بسیاری از کارشناسان به ویژه روانشناسی به نام رابرت یرکز را جلب کرد. او که در زمینۀ تستهای جاسوسی در ارتش آمریکا کار میکرد، به بررسی آزمایشهای مارستون پرداخت. بسیاری از منتقدان، از جمله یرکز، صحت این بازجوییها را قبول نداشتند و تفسیر نتایج دستگاه دروغسنج را نه یک روش علمی، بلکه یک هنر میدانستند. آنها معتقد بودند نمیتوان فقط براساس سیگنالهای دستگاههایی مشابه پلیگراف، افراد را قضاوت کرد؛ چون ممکن است شخصی که دروغگو معرفی شده فقط درگیر استرس هنگام بازجویی شدهباشد و فردی که راستگو معرفی شده، با کنترل احساساتش دستگاه را فریب دادهباشد.
جان لارسون، یک پلیس تازهکار با دکترای روانشناسی، پس از خواندن مقالۀ «احتمالات فیزیولوژیکی آزمایش فریب» مارستون تصمیم گرفت دستگاه او را ارتقاء دهد. لارسون دستگاه «cardio-pneumo-psychogram» را اختراع کرد و اجازه گرفت تا آن را روی چندصد پرونده آزمایش کند. او لیستی از سوالات بله یا خیر به عنوان نمونۀ پایه طراحی کرد که به صورت یکسان و با لحنی ثابت توسط بازجو از همۀ مظنونین یک پرونده پرسیده میشد. لارسون سوالاتش را روی 861 مظنون از 313 پرونده مختلف آزمایش کرد و با مقایسۀ این نتایج با رأیهای صادره در دادگاه، دستگاه لارسون توانستهبود 80% در تشخیص موفق عمل کند.

بازجویی شخصی که متهم به قتل همسرش شدهبود با دستگاه ساخته شده توسط لارسون
علیرغم حمایت مردم و ادارات پلیس از دستگاه لارسون، دادگاهها از دادههای این دستگاه به عنوان مدرک استفاده نمیکردند زیرا باور داشتند که این روش مورد قبول بخش عمدهای از جامعۀ علمی نبوده و همچنان بحثبرانگیز است. به همین دلیل روانشناسان و دانشمندان بیشتری به دنبال ساخت دستگاه دروغسنج نرفتند و روند این اختراعات که بر پایۀ پلیگراف ساخته شدهبودند تقریباً متوقف شد. اما در دهههای اخیر و با پیشرفت علوم زیستی و شناختی، محققین رویکرد جدیدی نسبت به تحلیل رفتار و علائم زیستی انسان در پیش گرفتهاند.
در دهۀ 1980، جی. پیتر روزنفلد روانشناس، دستگاهی برپایۀ امواج مغزی ساخت که از یکی از فعالیتهای مغز به نام P300 استفاده میکرد. سازوکار این دستگاه اینگونه بود که پس از نشان دادن عکسهای مختلف مربوط به صحنۀ جرم به مظنون، واکنش مغزش را بررسی میکرد. با دیدن عکسهای صحنۀ جرم، مغز فرد مجرم بعد از تقریباً 300 میلیثانیه واکنش نشان میداد و سطح فعالیتش تغییر میکرد، در صورتی که فرد بیگناهی که آن صحنهها را ندیده بود چنین واکنشی نشان نمیداد. مشکل اصلی این روش این بود که در بسیاری از موارد نمیتوان عکسهای مناسبی از صحنه جرم یا اموال دزدیده شده پیدا کرد که فقط ذهن مجرم را تحریک کند در نتیجه مجرمین به خوبی شناسایی نمیشدند.
در سال 2002 استاد روانپزشکی دانشگاه پنسیلوانیا، دانیل لنگلبن، با استفاده از دستگاههای fMRI (functional magnetic resonance imaging) نشان داد که معمولاً فعالیت قسمتهای مختلف مغز هنگام دروغ گفتن بیشتر میشود. او باور داشت یکی از دلایل این پدیده این است که گفتن حقیقت حالت پیشفرض مغز انسانهاست و در هنگام دروغ گفتن مغز نیاز به فعالیت بیشتری دارد تا خلاف عادت رفتار کند و در این هنگام میتوان آن را شناسایی کرد. لنگلبن پس از آزمایشهای بسیاری که انجام داد گزارش کرد که میتواند با دقت 78% دروغها را تشخیص دهد.

تصویر fMRI مغز در هنگام دروغ گفتن (سمت راست) و در حالت عادی (سمت چپ)
اخیراً قدرت هوش مصنوعی نیز وارد داستان تشخیص دروغ شدهاست. محققان دانشگاه آریزونا سیستمی ساختهاند که با نام AVATAR (Automated Virtual Agent for Truth Assessments in Real-Time) شناخته میشود. این سیستم با ارزیابی تغییرات در حرکت چشم، صدا و وضعیت بدن میتواند موارد فریب احتمالی را تشخیص دهد و بر اساس آنها احتمال دروغگو بودن مظنون را محاسبه کند. وزارت امنیت داخلی آمریکا در حال بررسی این سیستم است و قصد دارد آن را بهبود بدهد، در حال حاضر میزان دقت این دستگاه بین 60تا 75 درصد تخمین زده شدهاست و این در حالی است که کارآگاهان و بازپرسهای حرفهای در بهترین حالت حدود 50 درصد در تشخیص دروغگو دقت دارند.

دستگاه AVATAR مجهز به انواع سنسورها
در حالت کلی با اینکه سیستمهایی مشابه fMRI و AVATAR درصدهای قابل توجهی را برای تشخیص دروغ ارائه دادهاند، اما کاملاً قابل استناد نیستند؛ زیرا هردوی آنها دادههای فردی را با دستههای دادهای که از جمعی از افراد به دستآمده مقایسه میکنند. چنین روشهایی مثل سایر الگوریتمهای یادگیری ماشین، باید بدون پیشفرض بوده و با دادههای جامع و کامل از جامعۀ هدف تغذیه شوند؛ در غیر این صورت، صرفاً نمونۀ مدرنی از سیستمهای ناکارآمد و ناعادلانۀ پیشین خواهند بود.
با اینکه در دهههای اخیر گزارشهای جنایتها و نمایشهای هالیوودی باعث شده مردم تصور کنند که دروغسنجها یک فناوری اثبات شده هستند اما آنها در واقع راه بسیار طولانیای برای تبدیل شدن به مدرک در دادگاهها در پیش دارند. امروزه نیز نتایج بهدست آمده از دستگاههای دروغسنج و پلیگرافها در بیشتر دادگاهها قابل قبول نیست و فقط در بعضی از دادگاهها با شرایط خاص نتایج آزمایش دروغسنجی را میپذیرند؛ مثلاً متهمان و مظنونین نمیتوانند نتایج دستگاهها را برای دفاع از خود استفاده کنند و این دستگاه برای اثبات بیگناهی هیچ متهمی مورد استفاده قرار نمیگیرد چرا که متهمان میتوانند با روشهای خاص دستگاه را فریب بدهند و ادعای راستگویی کنند.
البته عدم استفاده از دستگاه دروغسنج در دادگاهها و پروندههای جنایی به معنای بیاستفاده بودن این دستگاهها نیست؛ برای مثال در حال حاضر در آمریکا، در بخشهای مختلفی مانند ارتش، دولت فدرال و آژانسهای امنیتی از این دستگاهها برای سنجش صلاحیت اشخاص در گرفتن شغلهای مهم و مجوزهای امنیتی بسیاری استفاده میکنند. به علاوه، جستجو برای ثبت و شناخت واکنشهای رفتاری و حیاتی انسان در شرایط مختلف همچنان ادامه دارد.
https://spectrum.ieee.org/tech-history/heroic-failures/a-brief-history-of-the-lie-detector