ویرگول
ورودثبت نام
نشریهٔ بارقه
نشریهٔ بارقهنشریۀ انجمن علمی-فرهنگی دانشکدۀ مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف (رسانا)
نشریهٔ بارقه
نشریهٔ بارقه
خواندن ۶ دقیقه·۶ سال پیش

به دنبال حقیقت


بشر در طول تاریخ همواره در پی کشف حقیقت و تشخیص راست از دروغ بوده و این آرزوی خود را در داستان‌‌ها و فیلم­‌ها به شکل­‌های مختلف به تصویر کشیده‌­است. ساخت دستگاهی به نام «دروغ­سنج» ملموس­‌ترین ایدة انسان‌­ها برای رسیدن به این آرزو بوده­‌است و در طول قرن گذشته، برخی روان‌شناسان، کارشناسان جرم و بسیاری دیگر، در جست­‌وجویی نه­‌چندان موفق برای ساختن یک دروغ­‌سنج بدون خطا تلاش کرده‌­اند. یکی از اصلی­‌ترین طرح‌­های موجود برای دروغ­‌سنجی، استفاده از دستگاهی به نام «پلی­‌گراف» (Polygraph) است. پلی­‌گراف که اولین بار در اوایل قرن بیستم ساخته شده، یک وسیلۀ پزشکی برای ثبت علائم حیاتی مثل ضربان قلب، فشارخون، دمای بدن و نرخ تنفس است. این وسیله، در اصل برای کمک به تشخیص ناهنجاری­‌های قلبی و نظارت بر بیماران در حین جراحی طراحی شده بود، اما اتفاقاتی باعث تغییر کاربری آن به دستگاهی برای بازجویی و کشف حقیقت شد.


دستگاه Polygraphساخته شده در سال 1960 برای استفاده­‌های پزشکی

سال‌­ها قبل از اختراع پلی­گراف، دانشمندان در تلاش بودند تا رابطه‌­ای را بین علائم حیاتی و احساسات پیدا کنند. در اوایل سال 1858 فیزیولوژیست فرانسوی، اتین­‌ژول ماری، آزمایش‌­هایی ابتدایی برای ثبت تغییرات بدنی ایجاد شده در پاسخ به عوامل ناخوشایند و تنش‌­زایی مثل حالت تهوع یا شنیدن صداهای آزاردهنده انجام داد. گام بعدی در کشف رابطه احساسات و علائم حیاتی بدن، در دهۀ 1890 توسط جرم­‌شناسی ایتالیایی به نام سزار لومبروسو برداشته شد. او وسیله‌­ای مخصوص برای اندازه‌­گیری فشارخون طراحی کرد و از آن در حین بازجویی استفاده کرد. البته او عقیده داشت که مجرمان، گونه­‌ای متفاوت و پست از انسان­‌ها بودند و سعی داشت این موضوع را به کمک دستگاهی که ساخته‌بود اثبات کند.


دستگاهی که لومبروسو برای اندازه­‌گیری فشارخون اختراع کرده‌­بود.

جنگ جهانی اول زمان خوبی برای گسترش تحقیق در مورد شیوه­‌های فریب دادن و دروغ‌گویی بود. در سال­‌های ابتدایی منتهی به جنگ، روان‌شناسی از هاروارد به نام هوگو مونستربرگ، از ابزارهای مختلفی، از جمله نمونه‌های اولیۀ پلی‌گراف، برای ثبت احساسات و ارتباط دادن‌شان به علائم حیاتی استفاده کرد. او با استفاده از مشاهدات علمی بی‌طرف سعی داشت تا کاربرد این وسیله را در مسائل کیفری و شناسایی مجرمین اثبات کند. ویلیام مارستون که به عنوان دانشجوی کارشناسی در آزمایشگاه مونستربرگ کار می­‌کرد نیز مجذوب کار او شد و تصمیم گرفت راهش را ادامه دهد. مارستون توانست دستگاهی بسازد که فشار سیستولیک خون را اندازه­‌گیری کند (فشارخون بالای ناشی از انقباض قلب و پمپاژ خون به اندام­‌ها، فشار سیستولیک نام دارد). او از این دستگاه برای بررسی ارتباط بین علائم حیاتی و احساسات استفاده کرد و پس از آزمایشاتی که روی دوستانش انجام داد، موفقیت دستگاهش را در تشخیص دروغ، 96%اعلام کرد. همچنین، در بازجویی‌­هایی که از 20زندانی انجام داده‌‌بود، ادعا کرد که در تشخیص دروغ 100% موفقیت دارد. این ادعا توجه بسیاری از کارشناسان به ویژه روان‌شناسی به نام رابرت یرکز را جلب کرد. او که در زمینۀ تست­‌های جاسوسی در ارتش آمریکا کار می‌­کرد، به بررسی آزمایش­‌های مارستون پرداخت. بسیاری از منتقدان، از جمله یرکز، صحت این بازجویی‌­ها را قبول نداشتند و تفسیر نتایج دستگاه دروغ­‌سنج را نه یک روش علمی، بلکه یک هنر می­‌دانستند. آن‌ها معتقد بودند نمی‌­توان فقط براساس سیگنال­‌های دستگاه‌­هایی مشابه پلی­‌گراف، افراد را قضاوت کرد؛ چون ممکن است شخصی که دروغگو معرفی شده فقط درگیر استرس هنگام بازجویی شده‌‌باشد و فردی که راستگو معرفی شده، با کنترل احساساتش دستگاه را فریب داده‌باشد.

جان لارسون، یک پلیس تازه­کار با دکترای روان‌شناسی، پس از خواندن مقالۀ «احتمالات فیزیولوژیکی آزمایش فریب» مارستون تصمیم گرفت دستگاه او را ارتقاء دهد. لارسون دستگاه «cardio-pneumo-psychogram» را اختراع کرد و اجازه گرفت تا آن را روی چندصد پرونده آزمایش کند. او لیستی از سوالات بله یا خیر به عنوان نمونۀ پایه طراحی کرد که به صورت یکسان و با لحنی ثابت توسط بازجو از همۀ مظنونین یک پرونده پرسیده می‌شد. لارسون سوالاتش را روی 861 مظنون از 313 پرونده مختلف آزمایش کرد و با مقایسۀ این نتایج با رأی‌های صادره در دادگاه، دستگاه لارسون توانسته­‌بود 80% در تشخیص موفق عمل کند.

بازجویی شخصی که متهم به قتل همسرش شده‌­بود با دستگاه ساخته شده توسط لارسون


علی­‌رغم حمایت مردم و ادارات پلیس از دستگاه لارسون، دادگاه‌­ها از داده‌­های این دستگاه به عنوان مدرک استفاده نمی­‌کردند زیرا باور داشتند که این روش مورد قبول بخش عمده­‌ای از جامعۀ علمی نبوده و همچنان بحث­‌برانگیز است. به همین دلیل روان‌شناسان و دانشمندان بیشتری به دنبال ساخت دستگاه دروغ‌­سنج نرفتند و روند این اختراعات که بر پایۀ پلی­گراف ساخته شده‌بودند تقریباً متوقف شد. اما در دهه­‌های اخیر و با پیشرفت علوم زیستی و شناختی، محققین رویکرد جدیدی نسبت به تحلیل رفتار و علائم زیستی انسان در پیش گرفته­‌اند.

در دهۀ 1980، جی. پیتر روزنفلد روان‌شناس، دستگاهی برپایۀ امواج مغزی ساخت که از یکی از فعالیت‌­های مغز به نام P300 استفاده می­‌کرد. سازوکار این دستگاه این‌گونه بود که پس از نشان دادن عکس‌­های مختلف مربوط به صحنۀ جرم به مظنون، واکنش مغزش را بررسی می­‌کرد. با دیدن عکس­‌های صحنۀ جرم، مغز فرد مجرم بعد از تقریباً 300 میلی‌ثانیه واکنش نشان می­داد و سطح فعالیتش تغییر می­‌کرد، در صورتی که فرد بی‌‌گناهی که آن صحنه­‌ها را ندیده بود چنین واکنشی نشان نمی­‌داد. مشکل اصلی این روش این بود که در بسیاری از موارد نمی­‌توان عکس­‌های مناسبی از صحنه جرم یا اموال دزدیده شده پیدا کرد که فقط ذهن مجرم را تحریک کند در نتیجه مجرمین به خوبی شناسایی نمی­‌شدند.

در سال 2002 استاد روانپزشکی دانشگاه پنسیلوانیا، دانیل لنگلبن، با استفاده از دستگاه­‌های fMRI (functional magnetic resonance imaging) نشان داد که معمولاً فعالیت قسمت­‌های مختلف مغز هنگام دروغ گفتن بیشتر می­‌شود. او باور داشت یکی از دلایل این پدیده این است که گفتن حقیقت حالت پیش‌­فرض مغز انسان­‌هاست و در هنگام دروغ گفتن مغز نیاز به فعالیت بیشتری دارد تا خلاف عادت رفتار کند و در این هنگام می­توان آن را شناسایی کرد. لنگلبن پس از آزمایش­‌های بسیاری که انجام داد گزارش کرد که می‌­تواند با دقت 78% دروغ­‌ها را تشخیص دهد.


تصویر fMRI مغز در هنگام دروغ گفتن (سمت راست) و در حالت عادی (سمت چپ)

اخیراً قدرت هوش مصنوعی نیز وارد داستان تشخیص دروغ شده­‌است. محققان دانشگاه آریزونا سیستمی ساخته­‌اند که با نام AVATAR (Automated Virtual Agent for Truth Assessments in Real-Time) شناخته می­‌شود. این سیستم با ارزیابی تغییرات در حرکت چشم، صدا و وضعیت بدن می­‌تواند موارد فریب احتمالی را تشخیص دهد و بر اساس آن‌­ها احتمال دروغ‌گو بودن مظنون را محاسبه کند. وزارت امنیت داخلی آمریکا در حال بررسی این سیستم است و قصد دارد آن را بهبود بدهد، در حال حاضر میزان دقت این دستگاه بین 60تا 75 درصد تخمین زده شده‌است و این در حالی است که کارآگاهان و بازپرس­‌های حرفه‌­ای در بهترین حالت حدود 50 درصد در تشخیص دروغ‌گو دقت دارند.


دستگاه AVATAR مجهز به انواع سنسورها

در حالت کلی با اینکه سیستم‌­هایی مشابه fMRI و AVATAR درصدهای قابل­ توجهی را برای تشخیص دروغ ارائه داده­‌اند، اما کاملاً قابل استناد نیستند؛ زیرا هردوی آن­‌ها داده‌­های فردی را با دسته­‌های داده­‌ای که از جمعی از افراد به دست‌­آمده مقایسه می­‌کنند. چنین روش‌­هایی مثل سایر الگوریتم‌­های یادگیری ماشین، باید بدون پیش‌­فرض بوده و با داده­‌های جامع و کامل از جامعۀ هدف تغذیه شوند؛ در غیر این صورت، صرفاً نمونۀ مدرنی از سیستم‌­های ناکارآمد و ناعادلانۀ پیشین خواهند بود.

با اینکه در دهه­‌های اخیر گزارش‌­های جنایت­‌ها و نمایش‌­های هالیوودی باعث شده مردم تصور کنند که دروغ‌سنج­ها یک فناوری اثبات شده هستند اما آن‌­ها در واقع راه بسیار طولانی‌­ای برای تبدیل‌ شدن به مدرک در دادگاه‌­ها در پیش دارند. امروزه نیز نتایج به‌دست آمده از دستگاه‌­های دروغ‌سنج و پلی‌­گراف­‌ها در بیشتر دادگاه‌ها قابل قبول نیست و فقط در بعضی از دادگاه­‌ها با شرایط خاص نتایج آزمایش دروغ­‌سنجی را می‌­پذیرند؛ مثلاً متهمان و مظنونین نمی‌توانند نتایج دستگاه‌­ها را برای دفاع از خود استفاده کنند و این دستگاه برای اثبات بی­‌گناهی هیچ متهمی مورد استفاده قرار نمی‌­گیرد چرا که متهمان می‌­توانند با روش‌­های خاص دستگاه را فریب بدهند و ادعای راست‌گویی کنند.

البته عدم استفاده از دستگاه دروغ­سنج در دادگاه­‌ها و پرونده‌­های جنایی به معنای بی‌­استفاده بودن این دستگاه‌­­ها نیست؛ برای مثال در حال حاضر در آمریکا، در بخش‌­های مختلفی مانند ارتش، دولت فدرال و آژانس‌های امنیتی از این دستگاه­‌ها برای سنجش صلاحیت اشخاص در گرفتن شغل­‌های مهم و مجوزهای امنیتی بسیاری استفاده می‌کنند. به علاوه، جستجو برای ثبت و شناخت واکنش‌­های رفتاری و حیاتی انسان در شرایط مختلف همچنان ادامه دارد.

https://spectrum.ieee.org/tech-history/heroic-failures/a-brief-history-of-the-lie-detector

۰
۰
نشریهٔ بارقه
نشریهٔ بارقه
نشریۀ انجمن علمی-فرهنگی دانشکدۀ مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف (رسانا)
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید