چرا از مطالعه و شرکت در کارگاه آموزشی نتیجه نمیگیریم؟
از میان خوانندگان کتابها یا اعضای کارگاههای آموزشی، فقط تعدادی انگشتشمار، مطالب را یاد میگیرند. از میان ایشان نیز، فقط چند نفر آموختههای خود را به کار میبندند. باید از خود بپرسیم: کتاب همان کتاب و آموزگار همان آموزگار است. پس چرا نتیجه متفاوت است؟
بسیاری از ما ترجیح میدهیم که ناکارآمدی آموزش را به گردن کمبود استعداد و یا شرایط محیطی بیندازیم. شاید در پارهای از موارد، تا اندازهای نیز حق با ما باشد؛ اما اینها استثناء است؛ نه قاعده. بنابراین، علت را باید در عملکرد خود بجوییم؛ زیرا غالباً عملکرد رابطهای مستقیم با دستاورد دارد. در ادامه با چند مورد از علل ناکارآمدی آموزش آشنا میشویم:
1- نبود یا کمبود تمرکز
یادگیری تنها به دست گرفتن کتاب یا حضور در کارگاه محدود نمیشود. اگر آماده دریافت مطالب نباشیم، بود و نبودمان در کارگاه تفاوتی ندارد. بسیاری از ما، حین یادگیری، همه کاری میکنیم جز آموختن؛ غافل از آن که تا حد ممکن، باید بیشترین ظرفیت ذهن خود را به فراگیری مطالب اختصاص دهیم؛ مثلاً جلوی تلویزیون، یا همزمان با گردش در شبکههای اجتماعی، اصلاً زمان و زمینهای مناسب برای یادگیری نیست.
امروزه، موبایل از ما جدا نمیشود؛ حتی در رختخواب. مثل زالو به ذهن ما میچسبد و تمرکز ما را میمکد. قبل از یادگیری، باید عوامل مزاحم از این قبیل را شناسایی و با آنها مقابله کرد.
یکی دیگر از عوامل اخلال در تمرکز، یادگیری در زمان خستگی و افت انرژی است. بنا بر عادت، میزان گیرندگی در این لحظات پایین است. یادگیری در این مواقع، مثل پر کردن آبکش است؛ بیثمر و بیاثر. همین حضور بیحساب و کتاب در شبکههای اجتماعی، از مهمترین عوامل خستگی ذهنی ما است.
2- استفاده از منابع آموزشی متعدد، نه معتبر
تلنبار کردن منابع آموزشی، از آفات رایج در یادگیری است. نوآموزان عزیز شاید هر کتابی را بخوانند با این استدلال که از هر کدام شاید نکتهای بتوان آموخت. باور کنید برخی از منابع آموزشی، ارزش ورق زدن هم ندارند؛ چه رسد به خواندن. در عوض خواندن کتابهای بیشتر، کتابهای بهتر را بخوانید. به عبارتی، به منابع آموزشی دست اول مراجعه کنید. سپس بارها و بارها همان را بخوانید. غالبا منابع آموزشی اصیل، چند تا بیشتر نیستند. بقیه منابع کپی درجه چندم از روی آنها است. تا اصل هست چرا به بدل دل ببندیم؟
?
بنابراین، از افراد خبره هر رشته، منابع درجه یک همان رشته را بپرسیم و دنبال کنیم. ما آن قدر وقت و انرژی نداریم که به همه جا سرک بکشیم و همه چیز را خود مستقیم آزمایش کنیم. برای یادگیری اثربخشتر، بهتر است قبل از هر اقدام، صاحبنظران رشته آموزشی خود و منابع دست اول آن را بشناسیم تا با تکیه بر آموختهها و اندوختههای آنها، یادگیری را آغاز کنیم.
3- فراگیری همزمان چند مهارت
گاهی عجله برای دستیابی به نتایج زودرس موجب میشود چند مهارت را نه متوالی که موازی یاد بگیریم. در این حال، پردازش ورودیها و دادهها در ذهن با مشکل همراه میشود.
گنجایش ذهن ما محدود است؛ لذا آن را با هر چیزی نباید پر کنیم. به عبارتی، اگر ظرف ذهن خود را همزمان به چند مهارتاختصاص دهیم؛ مخصوصاً مهارتهای همانند، به هر کدام سهم کمتری خواهد رسید. بر همین اساس، یادگیری عمیق یک مهارت بسیار بهتر است از آموختن سطحی چند مهارت با هم.
4- آشنایی به جای اشراف
بسیاری از ما انتظار داریم فقط با مطالعه، مطالب را یاد بگیریم؛ غافل از آن که اطلاع از چیزی، هرگز به معنی آموختن آن نیست. اگر فقط کتاب بخوانید، یا در کلاس ثبت نام کنید، تنها از وجود مطالب مطلع خواهید شد؛ اما مسلط نه. مهم آن است که از این اقدامات، چه نتیجهای حاصل میشود، و پس از آن، چه تغییری در سطح مهارتهای شما پدید میآید.
?
شما زمانی تکنیکهای نویسندگی را خواهید آموخت که بتوانید از آنها به درستی استفاده کنید. در غیر این صورت، هنوز آن را نیاموخته و فقط با آن آشنا شدهاید. ماندن در این سطح از یادگیری، مانع تحقق داناییو باعث توهم دانایی خواهد شد.
5- بیاعتنایی به تمرین و مرور
آموختههای ما سریع از ذهن میگریزند؛ مگر آن که با تکرار، آنها را در حافظه و ضمیر خود، ثبت و ضبط کنیم. بر همین اساس، هرگز نباید انتظار داشت که با یک بار اجرای تمرینات، به استادی رسید. تمرین را همواره باید انجام داد. حتی مستعدترین افراد نیز از تمرین و تکرار بینیاز نیستند. تمرین موجب آمادگی و ورزیدگی خواهد شد.
این آموزه طلایی را از استاد هنرهای رزمی، بروس لی به یاد بسپارید:
در همین راستا، در پایگاه آموزشی نوقلم، همواره توصیه کردهایم نوشتههای خود را بایگانی کنید، تا بعدها هنگام بازخوانی، کاستیهای آن را بیابید و برطرف کنید. همچنین، پافشاری کردهایم که کتابهای محبوب خود را چند بار بخوانید. هر بار چیزی را از آن درخواهید یافت که احیاناً دفعات قبلی درک نکردهاید.