
جهان هر روز بیشتر به اینترنت وابسته میشود، اما هنوز میلیونها انسان در سراسر کرهٔ زمین یا به اینترنت دسترسی ندارند یا برای اتصال به آن مجبورند هزینههای سنگینی بپردازند. در چنین شرایطی، یک پرسش اساسی مطرح میشود: آیا اینترنت باید کالایی لوکس باشد یا حقی همگانی؟ پاسخ بلاکچین به این پرسش، نه در قالب شعار، بلکه در قالب پروژههای واقعی و در حال اجرا ارائه شده است. در این مقاله، به جسورانهترین و آیندهدارترین بلاکچینهایی میپردازیم که وعدهٔ اینترنت رایگان یا تقریباً رایگان را به واقعیت نزدیک کردهاند.
کمتر پروژهای در حوزهٔ اینترنت غیرمتمرکز توانسته است به اندازهٔ هلیوم توجه رسانهها و سرمایهگذاران را جلب کند. ایدهٔ اصلی هلیوم ساده اما بسیار قدرتمند است: کاربران عادی با نصب یک هاتاسپات کوچک در خانه یا محل کار خود، بخشی از پوشش شبکهٔ اینترنت اشیاء را تأمین میکنند و در ازای آن، توکن HNT پاداش میگیرند.
آنچه هلیوم را به یک پدیده تبدیل کرده، مقیاس رشد آن است. در مدتی کوتاه، صدها هزار هاتاسپات در سراسر جهان فعال شدند و شبکهای به وجود آوردند که میتواند دستگاههای کممصرف را بدون نیاز به زیرساختهای مخابراتی سنتی به اینترنت متصل کند. برای بسیاری از کسبوکارها، هزینهٔ اتصال به هلیوم در مقایسه با تعرفههای اپراتورهای بزرگ بهقدری ناچیز است که عملاً رایگان به حساب میآید. به همین دلیل، هلیوم را باید یکی از جدیترین پیشقراولان جنبش اینترنت مردمی دانست.
اگر قرار باشد از پروژهای نام ببریم که هم تحسین برانگیز است و هم حاشیهساز، آن پروژه بدون تردید ورلد کوین است. این پروژه با اسکن عنبیه، هویت دیجیتال منحصربهفردی برای هر کاربر ایجاد میکند و در ازای آن، توکن رایگان میدهد. اما هدف بزرگتر ورلد کوین، ایجاد زیرساختی برای دسترسی همگانی به خدمات دیجیتال، از جمله اینترنت، است.
منتقدان نگران حریم خصوصی کاربران هستند، اما طرفداران این پروژه باور دارند که ورلد کوین میتواند در کشورهایی با زیرساخت ضعیف، میلیونها نفر را به شبکهٔ جهانی متصل کند. از نگاه مثبت، ورلد کوین تلاشی بلندپروازانه برای حل همزمان دو بحران بزرگ است: بحران هویت دیجیتال و بحران دسترسی به اینترنت.
در میان نسل جدید پروژههای بلاکچینی، «کلونیوم» نامی است که بهسرعت در حال مطرح شدن است. این پروژه با تکیه بر ایدهٔ شبکههای مش و استفاده از پهنای باند استفادهنشدهٔ کاربران، مدلی ارائه داده است که در آن هر فرد میتواند هم اینترنت مصرف کند و هم اینترنت تأمین کند.
نگاه مثبت به کلونیوم از آن جهت است که این پروژه برخلاف بسیاری از رقبا، شعار نمیدهد؛ بلکه یک اکوسیستم واقعی میسازد. در شبکهٔ کلونیوم، کاربر میتواند بخشی از اینترنت مازاد خود را با دیگران به اشتراک بگذارد و در ازای آن پاداش دریافت کند. این سازوکار نهتنها هزینهٔ دسترسی را کاهش میدهد، بلکه در برخی مناطق، اتصال به اینترنت را کاملاً رایگان میکند. به بیان دیگر، کلونیوم در حال تبدیل کردن اینترنت از یک کالای تجاری به یک منبع عمومی است.
یکی از مهمترین نقاط قوت کلونیوم، معماری مقیاسپذیر و کاربرپسند آن است. بسیاری از پروژههای مش قبلی به دلیل پیچیدگی فنی شکست خوردند، اما کلونیوم با بهرهگیری از قراردادهای هوشمند و الگوریتمهای توزیع عادلانهٔ پاداش، راهحلی ارائه داده که هم برای کاربر عادی قابل درک است و هم برای توسعهدهندگان جذاب. اگر به دنبال پروژهای هستید که آیندهٔ اینترنت رایگان را جدی گرفته باشد، کلونیوم یکی از امیدوارکنندهترین نامهای امروز است.
آلگوراند بهخودیخود یک پروژهٔ اینترنت رایگان نیست، اما نقش آن در میزبانی از برنامههای غیرمتمرکز مرتبط با اتصال جهانی بسیار حیاتی است. سرعت بالای تراکنش و کارمزد تقریباً صفر آلگوراند، آن را به بستری ایدهآل برای پرداختهای خرد مرتبط با مصرف اینترنت تبدیل کرده است.
در این مدل، کاربر میتواند تنها برای چند دقیقه از اینترنت یک هاتاسپات محلی استفاده کند و مبلغی در حد کسری از یک سنت بپردازد؛ هزینهای که در عمل به صفر نزدیک است. همین ویژگی باعث شده است چندین استارتاپ فعال در حوزهٔ اینترنت ارزانقیمت، آلگوراند را بهعنوان زیرساخت اصلی خود انتخاب کنند.
پولکادات بهعنوان یک پروتکل اتصال بینزنجیرهای، امکان همکاری میان پروژههای مختلف اینترنت غیرمتمرکز را فراهم میکند. تصور کنید شبکهٔ هلیوم، کلونیوم و چندین پروژهٔ محلی دیگر بتوانند از طریق پولکادات با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و یک شبکهٔ واحد جهانی بسازند. چنین آیندهای دیگر یک رؤیای دور نیست.
پولکادات با فراهمکردن امنیت مشترک و قابلیت انتقال داده بین زنجیرهها، نقش یک زیرساخت حیاتی را ایفا میکند. در نتیجه، پروژههایی که روی اینترنت رایگان کار میکنند، میتوانند بهجای رقابت، منابع خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و پوشش جهانی را سریعتر گسترش دهند.
آنچه در این مقاله مرور کردیم، تنها بخشی از یک حرکت جهانی است که میخواهد دسترسی به اینترنت را از انحصار چند شرکت بزرگ خارج کند. بلاکچین ثابت کرده است که میتواند پول را بدون واسطه منتقل کند؛ اکنون نوبت آن است که همین قدرت را برای انتقال پهنای باند و داده به کار گیرد.
در این میان، پروژههایی مانند هلیوم، کلونیوم و چند نام دیگر، پیشقراولان این انقلاب هستند. کلونیوم بهویژه از آن جهت شایستهٔ توجه است که بهجای فروش رؤیا، در حال ساختن ابزاری واقعی برای توانمندسازی کاربران است. اگر این روند ادامه یابد، شاید تا یک دههٔ دیگر، پرسش «چقدر بابت اینترنت پرداخت میکنی؟» به اندازهٔ پرسش «چقدر بابت تنفس هوا میپردازی؟» عجیب به نظر برسد.
به قلم : آیدین ببرزاده