
درست زمانی که دنیای ارزهای دیجیتال نفس راحتی میکشید، آزمایشگاه کوانتومی گوگل با تراشهای به نام «ویلو» (Willow) معادلهها را به هم ریخت. محاسبهای که قدرتمندترین ابررایانههای کلاسیک برای انجام آن به زمانی بیشتر از عمر جهان نیاز داشتند، ویلو تنها در ۵ دقیقه حل کرد. این موفقیت فقط یک رکورد علمی نیست؛ زنگ خطری است که دیوارهای دژ رمزنگاری بیتکوین را به لرزه درآورده. آیا بیتکوین در آستانه یک فروپاشی کوانتومی ایستاده، یا این هم یک هیاهوی زودگذر است؟
گوگل در دسامبر ۲۰۲۴ جزئیات تراشه ویلو را در مجله نیچر منتشر کرد. قلب این پردازنده ۱۰۵ کیوبیت ابررسانا، برای نخستین بار توانست نرخ خطا را هنگام افزایش تعداد کیوبیتها کاهش دهد و از آستانه تصحیح خطای کوانتومی عبور کند. در عمل، یعنی گوگل ثابت کرد رایانههای کوانتومی مقیاسپذیر، دیگر یک رؤیا نیستند؛ دارند از آزمایشگاه بیرون میآیند.
برای نمایش قدرت، محققان یک آزمایش «نمونهبرداری مدار تصادفی» را روی ویلو اجرا کردند. نتیجه وحشتناک بود: همان محاسبهای که ابررایانه «فرانتیر» (سریعترین ماشین کلاسیک جهان) برای تکمیل آن به ۱۰ سپتیلیون سال (یعنی ۱۰ به توان ۲۵ سال) زمان احتیاج داشت، ویلو در کمتر از ۵ دقیقه تمامش کرد. حالا تصور کنید این هیولا به سراغ رمزنگاری بیاید.
رمزنگاری بیتکوین بر پایه الگوریتم «امضای دیجیتال خم بیضوی» (ECDSA) با خم secp256k1 بنا شده. امنیت این روش به دشواری محاسبه لگاریتم گسسته روی خم بیضوی گره خورده؛ مسئلهای که رایانههای عادی نمیتوانند حلش کنند. اما الگوریتم «شُر» که در دهه ۱۹۹۰ برای رایانههای کوانتومی طراحی شد، دقیقاً همین قفل را میشکند. یک رایانه کوانتومی با تعداد کافی کیوبیت منطقی میتواند از روی کلید عمومی، کلید خصوصی را ظرف چند ساعت استخراج کند. نتیجه؟ هر آدرسی که کلید عمومی آن یک بار فاش شده باشد – مثلاً وقتی بیتکوین خرج میکنید – تبدیل به بشکهای بیدفاع میشود.
بیتکوینهای ساتوشی ناکاموتو که در قالب تراکنشهای «پرداخت به کلید عمومی» (P2PK) پارک شدهاند، از همین الان در تیررس یک رایانه کوانتومی قدرتمند قرار دارند. میلیونها بیتکوین قدیمی دیگر هم که صاحبانشان آدرس را بازاستفاده کردهاند، بالقوه قربانیان بعدی هستند. این یعنی یک سرقت کوانتومی میتواند اعتماد به کل شبکه را در یک چشمبههمزدن نابود کند.
اینجا باید نفس عمیق بکشیم. ویلو با ۱۰۵ کیوبیت فیزیکی و فقط چند کیوبیت منطقی، فاصله نجومیای با رمزگشایی بیتکوین دارد. برآورد پژوهشگران – از جمله مقاله معتبر Aggarwal و همکاران و تحلیلهای بهروزتر – نشان میدهد برای شکستن یک کلید ECDSA بیتکوین در کمتر از یک ساعت، به چیزی حدود ۱۵۰۰ کیوبیت منطقی (با نرخ خطای بسیار پایین) نیاز داریم که خود مستلزم میلیونها کیوبیت فیزیکی و یک سیستم تصحیح خطای کامل است. ویلو تازه از آستانه تصحیح خطا عبور کرده، اما هنوز تا رسیدن به چنین مقیاسی راهی چندین ساله در پیش دارد.
اما دقیقاً همینجاست که ویلو خطرناک میشود: برای نخستین بار نشان داد «کیوبیتهای بیشتر = خطای کمتر» یک واقعیت مهندسی است، نه فقط نظریه. این نقطه عطف، به نقشه راه گوگل اعتبار بخشید و تایملاین «رایانه کوانتومی سودمند و مقاومبهخطا» را از افق ۲۰۳۵ به شاید پایان این دهه نزدیکتر کرد. اگر رقابت تسلیحاتی کوانتومی بین گوگل، IBM، چین و سایر بازیگران شتاب بگیرد، حمله به بیتکوین دیگر علمیتخیلی نخواهد بود.
جامعه بیتکوین خواب نیست. طرحهای مقاومسازی در برابر کوانتوم – از امضاهای مبتنی بر هش مانند SPHINCS+ تا رمزنگاری مبتنی بر مشبکه – سالهاست روی میز توسعهدهندگان است. مشکل اینجاست که مهاجرت شبکه به یک الگوریتم پسا-کوانتومی نیازمند یک هاردفورک یا سافتفورک بحثبرانگیز است و تجربههای قبلی (مثل جنگ سایز بلاک) نشان داده چنین تغییراتی میتواند بیتکوین را چندپاره کند.
سناریوی محتملتر: ابتدا یک کمپین فوری برای تخلیه آدرسهای آسیبپذیر (P2PK و آدرسهای بازاستفادهشده) و مهاجرت داراییها به آدرسهای جدید که کلید عمومیشان هرگز فاش نشده. سپس، یک بهروزرسانی تدریجی که کیفپولها را با امضاهای کوانتومامن سازگار کند. این راهحلها زمانبر هستند؛ اما سوال بیپاسخ این است: آیا بیتکوین به اندازه کافی سریع عمل خواهد کرد یا اول رایانه کوانتومی از راه میرسد؟
نکتهای که کمتر به آن پرداخته میشود، این است که بسیاری از پروژههای کوانتومی در سکوت مطلق (نظامی یا سازمانهای اطلاعاتی) پیش میروند. ممکن است روزی از خواب بیدار شویم و ببینیم بازیگری ناشناس، بیآنکه کسی بداند، یک رایانه کوانتومی قدرتمند را علیه شبکه بیتکوین به کار گرفته است. نشانه چنین حملهای ساده است: تراکنشهایی که از آدرسهای قدیمی و بدون امضای معتبر، ناگهان وجوه را جابهجا میکنند. آن لحظه، بیتکوین با بحران اعتمادی روبهرو میشود که دیگر قیمت دلاری ندارد؛ اعتبار یک سیستم غیرمتمرکز یکشبه فرو میریزد.
ترس واقعی از ویلو، خود این تراشه نیست؛ پنجرهای است که به آینده باز کرده. اگر رایانههای کوانتومی با شیب فعلی پیشرفت کنند، سال ۲۰۳۰ میتواند نقطه بیبازگشت رمزنگاری کلاسیک باشد. آن زمان بیتکوین یا باید یک بازمانده تکاملیافته باشد، یا به یادگاری دیجیتال از عصری پیش از کوانتوم تبدیل میشود.
سالهاست هر وقت یک تراشه کوانتومی جدید معرفی میشود، تیتر «مرگ بیتکوین» داغ میشود و بعد فراموش. اما ویلو فرق دارد؛ چون نه فقط یک رکورد محاسباتی تازه، که اثبات یک اصل بنیادین را به همراه آورد: کیوبیتهای بیشتر میتوانند دقیقتر باشند. این همان پلی است که رایانه کوانتومی را از کنجکاوی آزمایشگاهی به سلاحی صنعتی تبدیل میکند.
بیتکوین امروز امن است، ولی این امنیت یک ضمانت ابدی نیست. اگر توسعهدهندگان، ماینرها و جامعه کاربری همین امروز کمربند ایمنی را نبندند، ممکن است فردا برای بستنش دیر شده باشد. ویلو مرگبیتکوین نیست؛ یک شمارش معکوس بلند است که تازه صدایش درآمده. حالا انتخاب با ماست: یا در این مسابقه کوانتومی پیشدستانه عمل میکنیم، یا برای همیشه طعم تلخ «پیروزی فیزیک بر ریاضی» را میچشیم.
نویسنده : آیدین ببرزاده