چرا «ایلان ماسک بعدی» احتمالاً زن است؟

در میان غوغای بیپایان اخبار تکنولوژی، جایی که هر روز نام ایلان ماسک با پروژهای تازه گره میخورد، پرسشی در ذهن سرمایهگذاران، مهندسان و رویاپردازان جهان طنینانداز شده است: اگر ایلان ماسکِ امروز، مرزهای زمین را برای سکونت انسان تنگ میبیند، چه کسی قرار است نقشهی راه فردا را ترسیم کند؟ این پرسش، سرآغاز جستوجویی جهانی برای یافتن «ایلان ماسک بعدی» است؛ انسانی که نه فقط یک شرکت، بلکه یک اکوسیستم کامل از نوآوریهای دیوانهوار را مدیریت کند.
پایان عصر تکستارهها؛ ظهور صورتهای فلکی نوآوری
برای درک معنای «ایلان ماسک بعدی»، ابتدا باید از اسطورهی تکقهرمان فاصله بگیریم. جهان امروز دیگر تشنهی یک مخترع گوشهنشین در گاراژ نیست؛ بلکه به دنبال معمارانی میگردد که بتوانند همزمان در حوزههای انرژی، حملونقل، هوش مصنوعی و حتی سیاستگذاری فناوری، بازی را تغییر دهند. به همین دلیل، نامهایی که در این فهرست مطرح میشوند، لزوماً چهرههای پرهیاهوی رسانهای نیستند، بلکه بیشتر در آزمایشگاهها، کارخانههای رباتیک و اتاقهای فکر استراتژیک پنهان شدهاند.
پروفسور ایرانی در مسیر جاودانگی نرمافزاری
یکی از جدیترین نامزدهای این عنوان، «بنیامین گراهام» نیست؛ بلکه یک مغز ایرانی است که جهان فناوری او را «مردی که میخواهد مغز انسان را آپلود کند» مینامد: دکتر بابک پرویزی. او که هماکنون در مرز مشترک مهندسی برق، علوم اعصاب و فوتونیک فعالیت میکند، پروژههایش در شرکتهای مخفی سیلیکون ولی، بوی همان بلندپروازیهای اولیهی نورالینک را میدهد. تفاوت او با ماسک در این است که به جای فرستادن انسان به مریخ، میخواهد محدودیتهای جسمی را از طریق رابطهای مغز و رایانه حذف کند. اگر او موفق شود، «مهاجرت به فضا» به پروژهای لوکس و کماهمیت تبدیل خواهد شد؛ چون انسان میتواند بدون ترک زمین، در دنیایی دیجیتال زندگی کند.
ملکهی رباتیک؛ وقتی ماشینها انسانتر از انسان میشوند
در شرق آسیا، جایی که کارخانهها با سرعت نور به سمت اتوماسیون کامل میروند، زنی ایستاده است که برخی او را «مادر رباتهای همدل» مینامند: یومی ماتسودا، بنیانگذار استارتاپی در توکیو که روی توسعهی رباتهای مراقبتی با هوش هیجانی کار میکند. پروژهی او که «قلب مکانیکی» نام دارد، رباتهایی میسازد که میتوانند تنهایی سالمندان را با گفتوگوهای عاطفی واقعی پر کنند. در حالی که ماسک دربارهی خطرات هوش مصنوعی هشدار میدهد، ماتسودا عملاً در حال ساخت هوش مصنوعیای است که به جای ترساندن، تسکین میدهد. اگر «ایلان ماسک بعدی» باید یک صنعت جدید بیافریند، صنعت مراقبت رباتیک، همان میدان نبرد تازه است.
آمریکای لاتین و رویای انرژی خورشیدی از صحرای آتاکاما
از قارهی آمریکای جنوبی، نامی سر برآورده که کمتر رسانهای شده اما تحلیلگران انرژی او را زیر نظر دارند: دیهگو ریورا از شیلی. او که تحصیلکردهی فیزیک در دانشگاه پلیتکنیک زوریخ است، طرحی دیوانهوار به نام «پروژهی خورشید دوم» را رهبری میکند. ایدهی او نصب میلیونها آینهی فضایی کوچک در مدار زمین است که نور خورشید را به نیروگاههای زمینی در صحرای آتاکاما منعکس کنند. اگر این پروژه حتی ده درصد موفق شود، معادلهی انرژی جهان برای همیشه تغییر میکند. ریورا میگوید: «ماسک میخواهد ما را از زمین فراری دهد، اما من میخواهم زمین را آنقدر انرژی پاک بدهم که هیچکس نیازی به فرار نداشته باشد.» این جمله، شاید دقیقترین مرز میان نسل قدیم و جدید نوآوران باشد.
هند؛ غول خفتهای که بیدار شده است
هیچ جستوجویی برای یافتن جانشین ماسک بدون بررسی استارتاپهای هندی کامل نمیشود. در بنگلور، جوانی ۲۹ ساله به نام آرجون نایر شرکتی به نام «آکاشا موتورز» را اداره میکند که هدفش ساخت هواپیماهای برقی عمودپرواز برای حملونقل شهری است. نایر به جای وعدههای توخالی، نمونهی اولیهی خود را در نمایشگاه هوایی دبی به پرواز درآورده است. او با زبان طنز میگوید: «ماسک موشک میسازد چون جادههای هند را ندیده است! ما اول باید آسمان شهرهای شلوغ را فتح کنیم.» شاید مهمترین ویژگی نایر، درک او از بازارهای نوظهور است؛ بازارهایی که ماسک اغلب آنها را نادیده میگیرد.
چرا «ایلان ماسک بعدی» احتمالاً زن است؟
تحلیل دادههای سرمایهگذاری خطرپذیر در سالهای اخیر نشان میدهد شرکتهایی که توسط زنان در حوزهی فناوریهای سختافزاری بنیانگذاری شدهاند، نرخ بقای بالاتری دارند و محصولاتشان کمتر دچار شکستهای پرهزینه میشود. بنابراین، اصرار بر یافتن یک «مرد سفیدپوست دیوانه» به عنوان جانشین ماسک، یک خطای تاریخی است. به احتمال زیاد، ایلان ماسک بعدی از کشوری در حال توسعه، با پیشینهای غیر از سیلیکون ولی، و با تمرکز بر حل بحرانهای انسانی (نه فقط فتح سیارات) ظهور خواهد کرد.
جمعبندی: مسابقهای بدون خط پایان
در نهایت، حقیقت تلخ و شیرین این است که شاید هیچکس نتواند دقیقاً «ایلان ماسک بعدی» باشد؛ چون خود ماسک نیز محصول زمانهای خاص بود که اینترنت، خودروهای برقی و سفر فضایی همزمان به نقطهی انفجار رسیدند. اما جهان امروز به جای یک ناجی واحد، به شبکهای از نوآوران پراکنده نیاز دارد. پس به جای آنکه چشم به آسمان بدوزیم و منتظر یک موشک دیگر باشیم، شاید باید به آزمایشگاه کوچکی در توکیو، صحرایی در شیلی یا گاراژی در بنگلور نگاه کنیم؛ جایی که «ایلان ماسک بعدی» همین حالا در حال روشن کردن نخستین جرقهی انقلاب شخصی خود است.
نویسنده : آیدین ببرزاده