«در دانشگاه خبری نیست اگر...»
احتمالا این تنها ویژهنامهایست که سالی یک بار در آن رودهدرازی و نطقکردن خیلی هم بد به نظر نمیرسد. به خصوص اگر برای نو ورودیهایی باشد که طالباند هر چه سریعتر وضعیت را در این فضای نو دریابند.
به گمانم دیدن عنوان این یادداشت کفایت میکند تا لبهایتان را جمع کنید و چشمانتان را در کاسه بچرخانید. یحتمل فکر میکنید که:«ما این همه درس نخواندیم که آخرش یکی بیاید به ما بگوید در دانشگاه خبری نیست. اگر اینجا خبری نیست پس شما در این دانشکده و در این نشریه چه میکنید؟ شما که سر کلاسهایتان میروید، کتاب به بغل از کتابخانه بیرون میآیید و با حرفهای ضد و نقیضتان اساتید را کلافه کردهاید. شمایی که دهانتان را پر از مارکس و دورکیم و فوکو میکنید و چرت و پرتهایتان را به استناد آنان بیان میکنید. از دست شما!».
سال اولی که وارد این دانشکده شدم، دانستم آنچه از دانشگاه در تصورم بود از آنچه میدیدم و لمس میکردم فاصله داشت. همان اول کار به لطف برخی اساتید که آن موقع حسابی از دستشان ناراحت بودم ولی هم اکنون دستانشان را میبوسم؛ تماما حس کردم که دیگر دانشآموز نیستم. استادی را به یاد میآورم که در جواب سوال سادۀ من داد زد«اینحا مهدکودک نیست خانوم».
باری، زمانی که دانشآموز هستید معلم هر چه در کتاب و غیر کتاب و خلاصه هر چه سواد دارد را برایتان میریزد روی دایره. شما هم آن را میآموزید و بعد یک امتحان میدهید و تمام. دانشجوبودن بسیار فراتر است. دانشجو قرار نیست که تمام طول عمر دانشگاهیاش را صرف آموزشهایی کند که اساتید برایش دیکته کردهاند و بعدش هم نمرات خوب یا بدش را بچیند کنار هم. نام او دانشجو ست و باید بسیار بیشتر از آنچه که میآموزد، بجوید، کاوش کند، بخواند و بپرسد. دانشگاه نهاد علم است و دانشجو طالب علم. اگر شرط دانشجوبودن را طلب علم قرار دهیم، به راستی چند نفر از محصلان این دانشکده دانشجو هستند؟
غرض از این پرسش، آن هم در نخستین روزهای حضورتان در دانشگاه این نیست که بیدرنگ پاسخی دست و پا کنید و جوابی برایش بیابید. مقصود این است که در طول سالهای حضورتان در این دانشکده همواره خود را به بازاندیشی در موقعیتتان به عنوان دانشجو دعوت کنید.
با اینکه دانشگاه به استاد و دانشجویش زنده است، اما دانشجو بدون دانشگاه هم میتواند زنده بماند. به گمانم دانشجوبودن گوهریست که اگر آن را در دانشگاه به دست آوریم، شاید بتوانیم برای تمام زندگی حفظش کنیم. با اینکه فی الحال شاگردان رفوزۀ کلاس علم و معرفت شدهایم، بر سر همین کلاس بمانیم شاید طلب علم را نه فقط برای یادگیری، بلکه برای عمل فرا بگیریم.