
هفته اول اردیبهشت برای امتحان ورودی حوزه خراسان، دوباره راهی مرکز استان شدم. این بار مدرسه دیگر، محل برگزاری آزمون بود. مثل دفعه قبل پنجشنبه بعدازظهر راه افتادم و دوباره خودم را مهمان حوزه کردم!
این بار حقیقتش نمیخواستم در آزمون شرکت کنم. هدف من قم بود و به مشهد بهعنوان هدف اصلی خودم نگاه نمیکردم. آن پنجشنبه، بیخیال دراز کشیده بودم و رمان میخواندم. خورشید کمکم غروب میکرد و سایههای اشیا جهان بیرون کشیدهتر میشد. بااینحال اما به تشویق پدرم بلند شدم و راه افتادم.
این مدرسه متفاوت زا یکی قبلی بود. اگر درست یادم بیاید، مدرسه قبلی «مدرسه سفیران هدایت» بود و این یکی «مدرسه بلندمدت». شاید هم برعکس بود؛ اما بههرحال یکی از آنها «مدرسه سفیران هدایت» بود و یکی «مدرسه بلندمدت».
فرقشان چیست؟
میشود گفت مدارس علمیه بلندمدت در واقع همان جایی است که مردم بهعنوان حوزه علمیه میشناسند و اکثر طلبهها هم در همین مداری درس میخوانند. تمام چیزهایی که در این سلسله خاطرات درباره حوزه و برنامههای آن گفتم، منظورم همیم مدارس بوده. در این مدارس، طلبهها تمام درسهایی را که قبلاً دربارهشان صحبت کرده بودم را میخوانند. هدف از تأسیس و فعالیت این مدارس، تربیت متخصص در رشتههای مختلف علومانسانی است درحالیکه هدف از تأسیس مدارس سفیران هدایت، تربیت طلاب تبلیغی است. طلبههای مدارس سفیران برنامه متفاوتی را در سیر آموزشیشان دنبال میکنند و بیشتر درسهایی را میخوانند که در آینده برای اهداف تبلیغی به دردشان بخورد. ادبیات عربی، فقه و اصول، عقاید اسلامی و اینطور درسها بین هر دو مشترک است؛ اما در مدارس بلندمدت، بهصورت تخصصیتر دنبال میشود. برعکس، در مدارس سفیران، درسهای مربوط به تبلیغ پررنگتر است و طلبهها در اصل برای تبلیغ آموزش میبینند.
درهرصورت باز هم عصر پنجشنبه در مرکز استان بودم. این حوزه علمیه هم حوزهای قدیمی بود. دو حیاط داشت که با دالان تنگی به هم مرتبط میشد. حیاطها تقریباً هشتضلعی طراحی شده بود. کف آن با آجر سفالهای قرمز مایل به زرد سنگفرش شده بود و حجرهها اطراف حیاط کنار هم بهردیف ایستاده بودند. راهروی باریک مسقفی هم از جلوی حجرهها میگذشت که سقف آن با ستونهایی که بافاصله منظم از هم قرار گرفته بودند نگه داشته میشد. کف حیاط هم حوض یا چیز دیگری نداشت.
به نظرم این حوزه یک طبقه زیرزمین هم داشت هر چند آن زمان خیلی دقت نکردم. داخل اتاقها نوسازی و مرمت شده بود؛ اما نه مثل مدرسه قبلی.
یک اتاق از اتاقهای حیاط اول را به ما اختصاص داده بودند. کسانی که از راه دور برای امتحان روز بعد آمده بودند.
نماز مغرب و عشای آن روز در حیاط دوم و در فضای باز برگزار شد. هوا گرم بود و سکوت آرامش بخشی بر فضای حوزه علمیه حاکم بود. طوری که اصلاً دلت نمیخواست آن موقع روز داخل اتاق باشی؛ بلکه برعکس، حالوهوای آن روزها جان میداد برای قدمزدن عصرگاهی در حیاط باصفا و قدیمی حوزه.
موقع نماز، چشمم به طلبهای افتاد که آنطرفتر از من با لباس روحانیت در صف نماز جماعت ایستاده بود. یکلحظه فکر کردم دارم اشتباه میکنم. دوباره دقت کردم و... خودش بود. «آقای کاظمی». طلبهای که حداقل از چهار قبل او را میشناختم. از زمانی که طلبهای جوان بود و در درس اخلاق همان روحانی جوان در مسجد علی ابن ابیطالب علیهالسلام شرکت میکرد. چند سال بود از او خبری نداشتم. طلبه باصفایی بود. از آنهایی که اصلاً برای همین راه ساخته شده بودند.
بعد از نماز جلو رفتم و حال و احوالی کردیم. بعد از شام هم دوباره همدیگر را دیدیم و یک ساعتی در حیاط قدم زدیم و از روزهایی که گذشته بود صحبت کردیم. از دوستان مشترکی که در دوران مسجد علی ابن ابیطالب علیهالسلام داشتیم. از اینکه کجا هستم و چه کار میکنم و اینطور حرفها.
درباره حوزه صحبت کردیم. حرفهایی زد که آن زمان نفهمیدم منظورش چیست؛ اما بعداً به همان حرفها رسیدم. در واقع بخشی از تجربه چند ساله حوزهاش را با من در میان گذاشت هر چند شاید فکر میکرد کاملاً متوجه میشوم؛ اما اینطور نبود. درهرصورت از اینکه یکی از دوستان قدیمیام را دیده بودم ذوق کرده بودم.
فردای آن روز، بعد از نماز دوباره تا نزدیک طلوع آفتاب با هم حرف زدیم و مستند دیدیم. مستند زندگی «حاج کاظم ساروقی» معروف. همان کسی که بیسواد بود؛ اما بهخاطر تقید به مسائل شرعی به طور معجزهوار حافظ قرآن میشود. دعای ندبه صبح جمعه، برنامه بعدی بود. بعد از آن هم صبحانه و بعد از آن هم آزمون.
موقع آزمون، مثل مدرسه قبلی قیامتی بود. این بار حتی شاید شلوغتر از آن. آن قدر جوان علاقهمند به حوزه در حیاط مدرسه جمع شده بودند که برای آزمون چند سالن از حوزه را مجهز کرده بودند. میز و صندلی چیده بودند و برای هر شهرستان، یکی از سالنها را در نظر گرفته بودند. یکی از مسئولین مدرسه میکروفون به دست محل استقرار هر کدام از شهرستانها را میگفت و هر کداممان را به سمت جایی که باید مینشستیم راهنمایی میکرد. این حجم از جمعیت طبیعی بود. ما خراسانی بودیم و طبیعی بود که بیشتر متقاضی تحصیل در حوزه خراسان باشیم تا حوزه قم.
همانجا قبل از آزمون، با چند نر دیگر از متقاضیان سر صحبت را باز کردم. خودمان را معرفی کردیم. اینکه از کجا آمدهایم. هدفمان از حوزه آمدن چیست و از اینطور صحبتها.
بعضیها وسط آن قیامت، فاز مشاوره شغلی برداشته بودند و بر اساس معدل هر کس به او مشاوره میدادند. کسانی که معدل بالا داشتند را هم تشویق میکردند وارد نظام شوند و دست از حوزه آمدن بردارند. من البته علاقهای به امور نظامی نداشتم، همانطور که علاقهای به ورزش نداشتم. هدفم از حوزه آمدن هم صرفاً شغلی نبود. این علاقه درونیام بود که مرا به این مسیر کشانده بود نه اینکه صرفاً دنبال درآمد و بیمه و اینطور چیزها باشم.
برای حوزه آمدن، باید واقعاً به این مسیر علاقه داشته باشی. حوزه جایی نیست که بتوانی با چیزی جز علاقه مسیر آن را طی کنی یا بهخاطر هدفی جز این وارد آن شوی. البته که این مسیر هم مثل هر مسیر دیگری در زندگی فراز و نشیبهایی دارد. حوزه هم مثل هر نهاد دیگر، نقاط قوت و ضعف خودش را دارد. این طبیعی است. مهم این است که با دید باز وارد این مسیر شوی و انتظارات نابجا و غیرواقعی از آن نداشته باشی. این رمز موفقیت در حوزه است. در این صورت مسیر حوزه واقعاً مسیر لذت بخشی است. مسیر پر هیجانی که هر روزش داستان جدیدی برای گفتن دارد. خاطرات شیرینی که برایت میماند و قصههای زیادی که خواهی داشت تا برای بقیه تعریف کنی. خاطرات تلخوشیرین این مسیر پر فراز و نشیب. اتفاقاتی که خیلیها در زندگی تجربهاش نمیکنند. آدمهایی که جز به یک طلبه، راز زندگیشان را به کس دیگری نمیگویند. دستهایی که میگیری و از مشکلاتی نجاتشان میدهی که کس دیگری نمیتواند آن کار را انجام دهد و داستانهای دیگری که هر روز میتواند نوشته و گفته شود و همیشه کسانی هستند که آن قصهها را مشتاقانه بخوانند و بشنوند.
بگذریم. آزمون حوزه خراسان از حوزه قم بهمراتب سادهتر بود. منابع آزمون فقط چهار درس اصلی عربی، زبان فارسی، ادبیات فارسی و دینی بود و مثل حوزه قم، خبری از تست هوش و سؤالات تخصصی دیگر نبود. همین هم به کار سرعت میداد. بعد از آزمون، همین رفیق قدیمی برایم تاکسی گرفت و باز هم چشمبهراه اعلام نتایج، راهی شهرمان شدم.
حالا وقت آن بود که پرونده درسهای دبیرستان را ببندم و برای همیشه از آن جا خداحافظی کنم...