
خداحافظی با دبیرستان خیلی سریع انجام شد. خرداد به آخر رسید و برای شرکت در دوره مقدماتی حوزه علمیه به مشهد میرفتم. قم که زمانی انتخاب اولم بود را رها کردم و مهمان امام رضا علیهالسلام شدم. قم خیلی دور بود. بیست ساعت تا شهر ما فاصله داشت و این برای من یک فاجعه بود.
من هیچوقت آدم سفر و راههای دور نبودم. از سفر خوشم نمیآمد. همیشه در کنار خانواده بودم و همیشه هم در شهر خودمان درس خوانده بودم.
درست است که شهر کوچک ما مدرسهای در سطح مدارس شهرهای بزرگ نداشت؛ اما همیشه اعتقاد داشتم این خود آدم است که موفقیت خود را تضمین میکند. مدرسه خوب، کتاب کار، معلم خصوصی، کلاس تقویتی و اینطور چیزها فقط کمککار هستند نه اصل ماجرا. خیلیها هستند که بدون اینها هم موفق شدهاند و خیلیهای دیگر با داشتن تمام اینها به جایی نرسیدهاند.
برای همین هیچوقت اصرار نکردم که رد شهر دیگری غیر از شهر خودمان درس بخوانم. برای من، مدرسه نمونه دولتی خودمان از هر مدرسه تیزهوشان دیگر بهتر بود و در کتابخانه عمومی کوچکمان از هر کتابخانه بزرگ و مجهز دیگری بیشتر حس و حال مطالعه داشتیم. در این چند سال اخیر هم فضای مجازی فراگیر شده و برای کسی که دنبال آموختن باشد، هیچ مرزی وجود ندارد.
بههرحال تا آن موقع هرگز دوری از خانواده و درسخواندن در شهر دیگر را تجربه نکرده بودم. میدانستم با شهر دوری مثل قم کنار نمیآیم؛ اما مشهد نزدیکتر بود و فکر میکردم بتوانم دوام بیاورم.
من تمام دوره تحصیل حوزهام را در مشهد سپری کردهام. در مجموع در سه مدرسه اَلِفیه، بائیه و جیمیه! هیچ مدرسه واقعی به این سه اسم وجود ندارد؛ ولی بنا به دلایلی که بعداً توضیح میدهم، چون نمیخواهم از این سه مدرسه اسم ببرم، از این سه اسم مندرآوردی برای هر کدام استفاده میکنم.
دوره اولیه پذیرش مدرسه اَلِفیه در طی سه روز برگزار میشد. در این سه روز قرار بود بیشتر با حوزه آشنا شویم و مقداری هم صرف و نحو بخوانیم. من دیر باخبر شدم و به آخرین روز دوره رسیدم. همان روز هم از صرف و نحو تدریس شده در آن سه روز امتحان گرفته میشد و هر کس قبول میشد به مرحله بعدی راه پیدا میکرد.
صبح روزی که وارد مشهد شدم، حیاط مدرسه شلوغ بود. از همان اول حس خوبی نسبت به فضای اطرافم نداشتم. نمیدانستم دلیلش چیست اما میدانستم چیزی این وسط درست نیست. به دلیلی که آن زمان نمیدانستم، نمیتوانستم با محیط آن جا ارتباط بگیرم. حس گرفتگی خاصی در فضا بود که درکش نمیکردم. آن جا خبری از حس خوب دو مدرسه مرکز استانمان نبود.
ساختمان مدرسه البته خیلی جدید نبود. حدود چهل سال قبل ساخته شده بود و بعداً آن را گسترش داده بودند. حیاط کوچکی داشت. کف حیاط موزاییک بود. فقط چند قسمت مربعشکل را بهصورت باغچههای کوچک درآورده بودند که هر کدام خانه یک درخت شده بود. در وسط حیاط هم سازه دایرهایشکلی بود که در سهچهارم آن گلوگیاه کاشته بودند و یکچهارم دیگر که رو به در ورودی ساختمان بود را تبدیل به حوض کرده بودند. در مجموع حیاط کوچکی بود.
ساختمان، سه در ورودی داشت. یک در به راهرویی باز میشد که از طرفی به اتاقهای اداری و از طرف دیگر به نمازخانه بزرگ حوزه راه داشت. در دیگر هم همینطور، از طرفی به اتاقهای اداری سمت دیگر مدرسه، از طرف دیگر به سمت دیگر نمازخانه و از سمتی هم به سالن ورزشی کوچک آن جا راه داشت.
در سوم هم از حیاط به سمت کلاسهای باز میشد. از آن در که وارد میشدی، چند پله به سمت پایین و تقریباً دوبرابر آن پلهها به سمت بالا میرفت. پلههای پایین در نهایت به دو کلاس در سمت چپ و راست میرسید که حالت زیر زمین داشت. پلههای بالا هم به راهرویی میرسید که در دو طرف امتداد داشت و از هر طرف به چند کلاس راه داشت.
نمازخانه مدرسه، حالت L شکل داشت و انگار دوتکه بود. هر تکه هم چند فرش دوازدهمتری میخورد. از این نمازخانه دو در به قسمتهای دیگر حوزه باز میشد. یک در به سمت قسمت آموزشی و اداری دیگری در سمت پشتی مدرسه میرفت و در دیگر هم به قسمتی که کمدها، پاتوق و آشپزخانه در آن بود راه داشت.
پاتوق؟!
پاتوق در واقع مکانی برای استراحت بین روز طلبهها بود. سماوری که همیشه آب جوش داشت. میزی که روزنامههای روز روی آن پخشوپلا بود، صندلیهای دور آن، یک میز پینگ پونگ و تخته وایت بردی که همیشه رویش چیزی نوشته شده بود، قسمتی از وسایل داخل پاتوق بود. طلبهها در بین روز برای استراحت و خوردن یک لیوان چای و بحث و گفتگوهای دوستانه آن جا دور هم جمع میشدند.
البته فضای داخلی این قسمت از مدرسه در طول پنج سالی که آن جا بودم تغییر کرد. در طی این دو سه سال آخر هم از نو بازسازی شد. دیوارهای میانی آن قسمت را برداشتند و آن جا را تبدیل به فضای یکپارچهای کردند که بعد از آن بزرگتر به نظر میرسید.
در کل، از داخل حوزه بزرگی بود هر چند از بیرون اصلاً اینطور به نظر نمیرسید. اصلاً به قیافهاش نمیآمد چنین جای بزرگی باشد؛ درست مثل همان حوزه در مرکز استان.
بههرحال از روز اول با آن مکان آن طور که انتظار داشتم ارتباط نگرفتم؛ اما این حالت را خیلی هم جدی نگرفتم. خانوادهام قرار بود تا چند روز آینده به مشهد بیایند و من هم به تنها چیزی که فکر نمیکردم، این بود که در آینده قرار است چه اتفاقی بیفتد. از روزهایی که داشتم لذت میبردم. در طول چند روزی که در حوزه اَلِفیه مهمان بودم، عصرها دم غروب در حیاط کوچک آن مینشستم و از هوای گرم و لطیف عصرگاهی آخرین روزهای بهار لذت میبردم.
حوزه اَلِفیه آن روزها خلوت بود. تعطیلات بعد از امتحانات بود و هنوز ترم تابستانی شروع نشده بود. فقط در طول روز که ما جدیدالورودها کلاس داشتیم، برای چند ساعتی شلوغ میشد؛ اما بعدازظهر کاملاً خلوت بود جز تعداد کمی از طلبهها که نمیدانم چرا در مدرسه مانده بودند کس دیگری نبود.
شب اول، کاملاً تنها شدم. در نمازخانه نشسته بودم. کیکی که از شهرمان بهعنوان آذوقه راه با خودم آورده بودم را برای ناهار روز اول خورده بودم. چیزهای خوردنی دیگری هم داشتم که برای شام نگه داشته بودم. در دنیای خودم سیر میکردم که یکی از طلبهها از قسمت دیگری از مدرسه سررسید و مرا به شام دعوت کرد. خیلی از من بزرگتر بود. شاید نزدیک به شش سال و یا حتی بیشتر. آن شب کنار هم نان و ماستی خوردیم و همانجا خوابیدم.
فردا صبح هم دونفری با دوچرخه راهی حرم شدیم. در راه پدرم درآمد. روی میله جلوی دوچرخه نشسته بودم و با هر تکان دوچرخه، به استخوان پایم فشار میآمد. یک ربعی در راه بودیم تا بالاخره از آن حالت عذابآور نجات پیدا کردم. زیارت کردیم و برگشتیم. بعد از زیارت و صبحانه، نوبت مصاحبه داشتم. مصاحبهای که از همه گرفته بودند جز من که دیرتر از بقیه رسیده بودم و تازه فهمیدم ایوای! همه طلبههای جدید، علاوه بر مصاحبه، امتحان دیگری را هم قبلاً داده بودند. امتحانی ترکیبی شامل حفظ یک سوره قرآن، یکی از کتابهای شهید مطهری و یکی از کتابهای حضرت آقا!
این امتحان دیگر چه بود؟ اصلاً از همچنین چیزی خبر نداشتم. آمادگی آن را هم نداشتم. تازه از امتحانات دبیرستان فارغ شده بودم و ذهنم آمادگی یک امتحان دیگر را نداشت.
بااینحال چارهای نبود. سه روز به من فرصت داده شد تا منابع را مطالعه کنم و برای امتحان آماده شوم. فقط چون از همچنین امتحانی خبر نداشتم، به من تخفیف داده شد و مقداری از منابع را کم کردند. همین هم خوب بود. باز هم خدا را شکر.
همیان روز بعد از مصاحبه به کتابخانه حوزه رفتم و مطالعه را علیرغم میل باطنیام شروع کردم. از کتاب سیری در نهجالبلاغه شهید مطهری شروع کردم. اولین و سختترین منبع آن امتحان ناگهانی!
بیحوصلگی درسخواندن به بیعلاقگی من به درسهای حفظی اضافه شده بود و کارم را سخت کرده بود. هر چه میخواندم را میفهمیدم؛ اما چیزی در ذهنم نمیماند. پر از استرس از اینکه شاید امتحان را قبول نشوم، هر طور بود به مطالعه ادامه دادم و این اولین اشتباه من بود... .