
پشت سیستم دردسرساز که نشستم، خوشحال بودم. میدانستم تا چند دقیقه دیگر، مشکل سیستم برای همیشه حل میشود. میخواستم برنامهنویسی کنم و با یک برنامه مشکلحلکن خوب، کار سیستم را یکسره کنم.
محیط کدنویسی زبان بیسیک را باز کردم. نسخه QBasic که آن روزها معروفتر از بقیه نسخههای این زبان بود. محیط برنامهنویسیاش آدم را یاد سیستمعامل DOS میانداخت. محیطی قدیمی با امکانات محدود و بدون اینتلیسنس.
بیسیک زبان سادهای بود؛ اما برنامهنویسی با آن دردسر زیادی داشت. باید خطبهخط کد را مینوشتی و خطبهخط هم خطایابی میکردی.
بیایید چند خط کلاس برنامهنویسی همینجا برگزار کنیم. برای کسانی که هیچ سررشتهای در این زمینه ندارند.
ما یک زبان برنامهنویسی داریم؛ بهعنوانمثال زبان محبوب C# یا به فارسی همان سیشارپ که زبان محبوب این روزهای برنامهنویسهاست. کدهای سیشارپ یا هر زبان برنامهنویسی دیگر باید در نرمافزاری به نام «محیط توسعه مجتمع» یا همان IDE نوشته شود. این نرمافزار به برنامهنویس کمک میکند تا برنامه را با دقت و سرعت بیشتری بنویسد. ضمن اینکه امکانات زیادی در اختیار برنامهنویس قرار میدهد که بتواند کد را راحتتر بنویسد و آن را خطایابی کند.
یکی از این امکانات، اینتلیسِنس است. اینتلیسِنس یعنی اینکه وقتی برنامهنویس شروع به تایپ میکند، خود نرمافزار پیشنهاداتی را به برنامهنویس نمایش میدهد؛ دقیقاً مثل گوگل که وقتی مثلاً کلمه «دانلود» را تایپ میکنیم، کلی پیشنهاد جلوی چشممان نمایش میدهد. دانلود کتاب، دانلود فیلم و... . اینطوری برنامهنویس لازم نیست تمام یک کلمه را بنویسد. چند حرف اولش را مینویسد و بعد با فشاردادن دکمه Tab روی صفحهکلید، خود IDE بقیه کلمه را تایپ میکند.
IDEهای جدید، مجهز به هوش مصنوعی هم هستند؛ یعنی اگر برنامهنویس کدی را بنویسد، هوش مصنوعی بلافاصله کد را بررسی میکند و اگر خطا داشته باشد و یا بشود کد را به شیوه سادهتری نوشت، به برنامهنویس پیشنهاد میدهد که کد را اصلاح کند.
زبانهای قدیمی هیچکدام از این امکانات را نداشتند. برنامهنویس مجبور بود همه کلمات را با دقت تایپ کند و حتی به بزرگی و کوچکی حروف هم دقت کند. هیچ خبری از دستهبندی برنامه هم نبود. در زبانهای برنامهنویسی جدید، لازم نیست مثلاً دههزار خط کد را پشتسرهم و یک جا بنویسیم. میتوانیم این دههزار خط را به ده فایل هزار خطی تبدیل کنیم که با هم در ارتباط هستند؛ اما در زبانهای قدیمی، تمام برنامه باید در یک فایل نوشته میشد و بعد از اجرا، ما بودیم و دههزار خط کد که باید خطبهخط خطایابی میکردیم که اصلاً کار آسانی نبود.
زبان بیسیک یکی از زبانهای دردسرساز قدیمی بود. آن قدر قدیمی که حتی همان زمان که سراغش رفتم هم در حال انقراض بود و دیگر کسی از آن جز برای اهداف آموزشی استفاده نمیکرد.
بههرحال هنوز اول راه بودم و هیچچیزی از برنامهنویسی نمیدانستم. فقط میفهمیدم که باید یک سری چیزها با زبان انگلیسی تایپ کنی و بعد خود کامپیوتر میفهمد که باید دقیقاً چه کاری را انجام دهد. فایل نرمافزار برنامهنویسی بیسیک را روی کامپیوترم کپی کردم و آن را باز کردم. پنجره قدیمی آبیرنگ برنامه روی صفحهنمایش ظاهر شد و حالا آماده بودم تا برای اولینبار وارد دنیای برنامهنویسی شوم و مشکل سیستم خودمان را با چند خط برنامه حل کنم.
شروع به تایپ کردم. اولین برنامهای که نوشتم، جملهای شبیه این بود: «Check the windows and solve the problems»! ویندوز را چک کن و مشکلاتش را حل کن.
روی دکمه Run کلیک کردم و منتظر اجرای برنامه بودم. خب! هیچ اتفاقی نیفتاد؛ اما مطمئنم آن موقع زبان بیسیک نگاه عاقل اندر سفیهی به من انداخته و از شدت خنده در حال مرگ بوده. شاید هم با خودش میگفته «گیر عجب آدم احمقی افتادم»!
بههرحال هیچ اتفاقی نیفتاد. چند بار جمله را عوض کردم. فکر میکردم مشکل از جملهبندی انگلیسی من است. شاید باید ادبیتر یا محترمانهتر درخواستم را مطرح میکردم.
نه بابا! مثلاینکه کامپیوتر اصلاً نمیفهمید من چه میخواهم. هر کار کردم نشد. کامپیوتر هیچ کار خاصی را انجام نداد و مشکل سیستممان هم حل نشد.
چند روز بعد در کتابخانه پژوهشسرای شهر، کتاب آموزش زبان QBasic را دیدم. آن را امانت گرفتم و شروع به خواند کردم. ایوای! تازه فهمیدم برنامهنویسی یعنی چه! اصلاً بهسادگی پیزی که فکر میکردم نبود. همه چیز قرار نبود با نوشتن یک جمله انگلیسی حل شود و برود پی کارش! تازه فهمیده بودم برای ساختن یک نرمافزار باید چند هزار خط کد بنویسم. برای نوشتن برنامه یک ماشینحساب ساده که بعداً آن را ساختم، حداقل باید پانصد خط کد مینوشتم و تازه چند ساعت هم صرف خطایابی آن میکردم. برای نوشتن یک برنامه تحلیل داده، حداقل صدهزار خط کد لازم بود. هیچ جیز به آن سادگی که فکر میکردم نبود.
اما ادامه دادم. کتاب را صفحه به صفحه خواندم و تمرین کردم. فهمیده بودم که حل مشکل سیستم بهراحتی چیزی که فکر میکردم نبود؛ اما برایم مهم نبود آن موقع عاشق خود برنامهنویسی شده بود. از کدنویسی لذت میبردم و فارغ از اینکه بتوانم مشکلمان را حل کنم یا نه، دوست داشتم برنامهنویس شوم.
کلاس دوم دبیرستان بودم و هر روز چند ساعت پای کامپیوتر مشغول کدنویسی و تحلیل و الگوریتم و اینطور چیزها بودم. همه برنامههایی که میساختم را به دبیر فیزیکمان نشان میدادم. «آقای مَردانی»، دبیر شیکپوش و ریشپروفسوری دبیرستان نمونه که بر خلاف تیپ عجیب و غریبش که با کتوشلوار سیاهش شبیه رئیس مافیا بود، اخلاق نرم و شخصیت آرامی داشت.
ایشان هم تمام برنامههایی که نوشته بودم را باحوصله بررسی میکرد و همه را در یکی از سیستمهای مدرسه در پوشهای به اسم خودم میریخت و نگه میداشت. من هم خوشحال از اینکه یک نفر هست که به برنامههای سادهای که مینویسم بها میدهد و تشویقم میکند، هر روز برنامههای پیچیدهتر و البته طولانیتری مینوشتم. برای اینکه کلاس کارم را بالا ببرم، برای هر برنامه، یک فایل پیدیاف آموزشی تصویری میساختم و ضمیمه برنامه، به دبیرمان تحویل میدادم. با این کارها، عالمی داشتم برای خودم.
سال نود و یک و کلاس دوم دبیرستان اینطور گذشت و تمام شد. کمکم داشتم به سال طلایی زندگیام نزدیک میشدم. شال نود و دو. عددی که برایم به عدد طلایی زندگی تبدیل شد...