
چند روز بود که سر کلاس میرفتم. نه برای درسخواندن. برای درسدادن! بعد از سالها درسخواندن، بالاخره فرصتی شد تا تدریس کنم. سالها شاگرد بودم و حالا استاد شده بودم. استادی هم عالمی داشت برای خودش. اینکه پشت میزی بنشینی که سالها روی صندلیهای جلویش نشسته بودی، تجربه جدیدی بود. بالاخره وقت ثمر دادن بود. حاصل سالها درسخواندن، حالا باید خودش را در این کلاس نشان میداد. به نظر میرسید روزهای سخت درسخواندن و مطالعه و فکرکردن و تمرینکردن و امتحاندادن گذشته و روزهای بهتر و آسانتر فرارسیده.
زهی خیال باطل!
روزهای اول عالی بود. درسدادن واقعاً خوب بود. اینکه قدمبهقدم مطالبی که برای فهمیدن آن زحمت کشیدهای را به دیگران منتقل کنی و تمام هنرت را برای فهماندن و یادگیری شاگردان کلاس به کار بگیری واقعاً لذتبخش بود. خصوصاً اگر... و البته اگر شاگردان کلاس به درس دل بدهند. بااینحال اما مثلاینکه قرار نبود این «اگر»، عملی شود.
باز هم همان مشکل همیشگی! پدیده نسبتاً جدیدی که اسمی برایش ندارم؛ اما ماهیت آن کاملاً واضح است. جوان و نوجوان امروز، اعتقادی به فکر و اندیشه و کارهای فکری ندارد. همینقدر ساده و البته پیچیده و ترسناک!
چه شد که به این جا رسیدیم؟
روزهایی را یادم هست که کتابخانه شهر شلوغ بود. جوانهای زیادی مثل خودم میرفتند و میآمدند. بعضیها برای امانت گرفتن کتاب و خیلیهای دیگر برای مطالعه. بیشتر هم برای کنکور میخواندند. من اما دنبال کتابهای موردعلاقه خودم بودم. از فیزیک و نجوم گرفته تا کتابهای دینی و رمان و خیلی چیزهای دیگر.
نوجوان امروز اما اعتقادی به کارهای فکری ندارد. از درسخواندن، مطالعه کتاب، خواندن تحلیل، گوشدادن سخنرانیهای علمی، نوشتن مقاله و کتاب و یا حتی دلنوشته و داستان و هر چیزی که او را وادار به فکرکردن کند بیزار است.
نوجوان امروز توسط رسانههایی احاطه شده که به او وعده آیندهای درخشان را میدهد. آیندهای بهدوراز تمام فشارهای زندگی امروز و نیز پر از پول و رفاه. آیندهای که البته توهمی بیش نیست و فقط جیب کسانی را پر میکند که این رؤیاها را به نوجوانان میفروشند. کاسبانی که عمر بیبازگشت جوان را میگیرند و در عوض تنها چیزی که به او میدهند، حسرتی بیانتهاست که سالها بعد تا آخر عمر گریبانگیر جوان خواهد شد.
البته طبیعی است که این حرفها برای کسی که زندگی پر فشار امروز دیگران را میبیند، باورپذیر و جذاب به نظر برسد و باز البته که زندگی امروز خیلی از همین افراد هم با توهمات سپری میشود. توهم رسیدن به چیزهایی که هرگز به آنها نخواهد رسید و اصلاً برای زندگی لازم هم نیست.
بههرحال نوجوانانی که چند روزی مهمان کلاسشان بودم، به همین دلیل و شاید اضافه بر آن، به دلایل دیگر درس نمیخوانند. اعتقادی هم به گوشدادن به درس و دلدادن به آن ندارند. همهشان دنبال آینده بهتر میگردند. آیندهای که آن را در درسخواندن نمیبینند و البته که ایده دیگری هم برای رسیدن به آن ندارند. زندگیشان را میگذرانند به امید اینکه شاید معجزهای بشود و اتفاقی بیفتد و آنها را در مسیر زندگیشان به سرزمین جادویی رؤیاهایشان ببرد.
من هم تنها میتوانم نظارهگرشان باشم. نظارهگر فرصتهایی که میسوزد و هدررفتن عمرشان که هرگز بر نمیگردد. خب... این زندگی آنهاست. میتوانند هر طور مایل باشند از آن استفاده کنند. ماری هم از دست کسی بر نمیآید جز اینکه پیامد این رویه را به آنها گوشزد کند وگرنه کسی نمیتواند دیگران را مجبور کند که بهزور، راه مشخصی را برای زندگی خودش انتخاب کند.
بدتر این جاست که نوجوان امروز، پا روی تمام اعتقادات گذشته گذاشته و همه را از بیخوبن نامعقول میداند. البته که تا حدی حق دارد و برخی از باورهای جامعه، بیاساس است؛ اما نوجوان امروز که خود را در همه امور صاحبنظر و متخصص میداند، به یکباره تمام تجربیات گذشتگان را زیر پا گذاشته و پشتپا به چند هزار سال تاریخ و تجربه زندگی بشر زده و میخواهد تاریخ را از نو بسازد. نصیحتکردن این نوجوان فایدهای ندارد و تا به نظر میرسد تا مسیر خودش را نرود و حاصل زندگیاش را به فنا ندهد، دستبردار نیست.
باید دید چه میشود. روزگار بازیهای زیادی دارد. اتفاقات زیادی ممکن است بیفتد که هیچکس پیشبینیاش را نمیکند. بااینحال اما این نسل، همان نسلی است که چشم خود را بر مسیر زندگی بسته تختهگاز به سمت پرتگاه میانسالی و پیری بیحاصل و بیهوده پیش میرود. شاید این نسل، نسلی باشد که سالها بعد مایه عبرت آیندگان شود. نسلی که سالها بعد، درحالیکه زیر خروارها حسرت و پشیمانی دفن شده، به گذشته نگاه میکند.