درخت پیر به درختچه‌های اطراف خود نگاهی پدرانه انداخت. زمستان از راه می‌رسید. شب‌ها دراز بود و درخت‌ها برای خواب زمستانی طولانی خود آماده می‌شدند. چشمانشان کم‌کم بسته می‌شد و تا بهار سال آینده، جنگل در سکوتی به سردی برفی که پیوسته بر زمین می‌ریخت فرومی‌رفت.
درخت پیر چندهزارساله، یک سال دیگر را در آن جنگل به سر آورده بود و خشنود از میراثی که برای درختچه‌های اطرافش به یادگار می‌گذاشت، آماده خواب می‌شد. خوابی که پس از آن، چشمش به بهار سال آینده روشن می‌شد و شاید در دنیای دیگر، جایی بهتر و والاتر از این دنیا، به آخر می‌رسید.
لحظه‌ای چشم به آسمان دوخت. جایی که می‌توانست به همین زودی مقصد بعدی او باشد. خاطرات دوران طولانی زندگی‌اش مثل برق از جلوی چشمش رد شد. از زمانی که نهالی نورسته بود تا آن زمان که کوله باری از خاطرات تلخ‌وشیرین سالیان بی‌شمار، مانند میوه‌های یک درخت، از شاخه‌شاخه لحظه‌های عمرش آویخته بود.
با خود فکر کرد با تمام خستگی و فرسودگی‌اش، باید در واپسین ساعات مانده تا خواب زمستانی جنگل، آخرین میراث خود را به جهان پیرامونش عرضه کند. گنجی نهان از خاطرات روزهای ازیادرفته که آرام‌آرام در تاروپود اندیشه‌اش اندوخته شده بود. آخرین تکه از آنچه می‌توانست ذخیره‌ای ارزشمند برای جنگل باشد. ارزشمندتر از هر چیز دیگری که هر کسی می‌توانست برای آیندگان به جا بگذارد.
- فرزندانم...
این را گفت و صدای بم و پخته‌اش در تمام جنگل پیچید. توجه همه به سمت او حلب شد و برای لحظه‌ای خواب را از چشمان خسته درختان پراند.
- قبل از آنکه به خواب زمستانی فروروید، آخرین سخنانم را بشنوید. شاید...
برای لحظه‌ای مکث کرد. با خوداندیشید آیا درست است این‌طور سخن بگوید؟
- شاید این آخرین سالی باشد که با شما هستم. شاید روزی که چشمان شما به سبزه‌زار بی‌انتهای بهار جنگل روشن شود، دیگر در میان شما نباشم.
رگه‌ای از ترس، در چشمان درختان جوان جنگل و بارقه‌ای از غم بر پیشانی درختان کهن‌سال‌تر نقش بست. جوانان او را همچون پدر و راهنمای راه زندگی خود می‌دانستند و کهنسالان رفیق روزها و شب‌های طولانی جنگل و همراهان مسیر طولانی زندگی او بودند.
- روزهای بی‌شماری پیش‌ازاین آمدند و جای خود را به شب‌های طولانی دادند. خورشید روزهای بی‌شمار دیگری از قله کوه‌های برافراشته شرق جنگل طلوع خواهد کرد و جای خود را به ماه درخشان شب‌های پرستاره خواهد داد. پس از من، شما این روزها را خواهید دید و در شب‌های سرد جنگل، گرمابخش و امید قلب‌های یکدیگر خواهید بود...
نگاهش را گرداند و به سمت دیگر، آنجا که درختان کهن‌سال، با غمی جانکاه و اندوهی بی‌انتها به دوست قدیمی خود نظاره می‌کردند، نگاه کرد.
-... آن‌چنان که نسل ما - که من آخرین بازمانده‌شان هستم - نیز برای یکدیگر این‌چنین بوده‌ایم. روح من پس از این به آسمان‌ها خواهد رفت؛ اما جسم کهن‌سالم تا سال‌ها یادآور خاطرات روزهایی خواهد بود که گذر قرن‌ها، خاطره‌شان را از یادها برده.
قطره اشکی بر گونه یکی از درختان جوان جنگل که هنوز نهالی نورسته بود جاری شد. درخت پیر، نگاهی پدرانه و اندوه‌بار به او افکند.
- از فراق من غمگین نباشید که این، انتهای زندگی نیست؛ همان‌گونه که زمستان، انتهای مسیر بی‌انتهای جنگل نیست. مرگ در این جهان، شروع زندگی جهانی دیگر است. جهانی وسیع‌تر و بس بهتر از این جهان. جهانی که یا بی بهار است و یا بهاری ابدی و بی زمستان خواهد داشت.
حالا همه اشک می‌ریختند و روزهای بی او را تصور می‌کردند. روزهایی آکنده از غم جانکاه که شاید تا سال‌ها، تا زمانی که تن بی‌جان خسته‌اش یادآور خاطرات روزهای زندگی‌اش باشد، ادامه می‌یافت. روزهایی که جز با پیوستن به او در جهان دیگر به سر نمی‌آمد. روزهایی که گویی بیشتر از سال‌های بی‌انتها قرار بود طولانی باشد. شب‌هایی که به سر نمی‌آمد و خورشیدی که انگار هرگز قرار نبود طلوع کند.
- اما خشنودم...
لحظه‌ای مکث کرد.
- خشنودم که میراث اندیشه و تجربه‌ام را برایتان به یادگار گذاشته‌ام. خشنودم که آنچه از تلخ‌وشیرین بر من و نسل من گذشت را با خود از این جهان نمی‌برم. تجربیات سال‌های طولانی عمر این‌جهانی‌ام پس از من در یادها خواهد ماند و چراغ راه مسیر ناپیدای زندگانی شما خواهد شد.
- من هر آنچه باید را گفته‌ام. هر دانشی که اندوخته بودم و هر تجربه‌ای که داشته‌ام. از این کوله‌بار سنگین، تنها یک چیز مانده. یک قصه و یک تجربه. آخرین قطعه از این ساختمان بزرگ که ذره‌ذره آن را در طول زندگانی‌ام ساختم.
درختان، پرسشگرانه به او چشم دوختند و برای مدتی، غم فراق آینده او را از یاد بردند.
- آن روزها که نهالی کوچک بودم، هنوز این جنگل وجود نداشت. ما مهمانان تازه‌وارد دشتی سرسبز و وسیع بودیم. دشتی بی‌انتها و ساکت که از دریای سکوت آن، گاهی جزیره‌ای از نغمه دلنشین پرنده‌ای کوچک یا بال‌زدن حشره‌ای بینوا سر بر می‌آورد.
- رودخانه‌ای از وسط این دشت جاری بود. یادگاری از دورانی که من هم به‌خاطر نمی‌آورم و بازمانده‌ای از دورانی که برای من جز خاطراتی از آن نقل نشده. رودخانه، پیر بود. آن‌چنان که من اکنون هستم و کوله باری داشت مانند آنچه من اکنون دارم.
- در آن روزهای طولانی تنهایی، تنها همدم من، نهال کوچکی چون من بود که آن طرف رودخانه سر از دامن خاک برآورده بود. یار وفادار هم بودیم و پیاله لحظه‌هایی که از پی هم می‌آمد را با شادی با هم بودن پر می‌کردیم. ریشه‌هایمان مهمان سفره آب گوارای رودخانه بود و دست در دست هم مسیر زندگی را می‌پیمودیم.
- اما مثل هر روز خوشی که از پی آن روزهای ناخوشی می‌آید و هر روز ناخوشی که نویددهنده فرارسیدن روزهای شادی است، روزهای خوشی ما در کنار رودخانه به سرآمد. رودخانه خشک شد و بسترش خاطره‌ای شد از روزهایی که زلال جاری‌اش تنمان را نوازش می‌کرد.
- روزهای بعد تشنه‌تر شدیم. گرمای خورشید، بی‌رحمانه بر تنمان تازیانه می‌زد و باد گرم و سوزان روزهای طولانی تابستان خشک، با نیزه‌اش بر تاروپود وجودمان زخم می‌زد تا جایی که گمان کردیم آن جا انتهای مسیر زندگی‌مان خواهد بود و قبل از آنکه روزهای کهن‌سالی را ببینیم، هلاک خواهیم شد.
- روزهای بدتر از آن از راه رسید. دشت خشک تسلیم گرمای طاقت‌فرسا شد و آتش گرفت. زبانه‌های آتش مانند مارهای افعی، نیش خود را در تنمان فرومی‌کردند و در رگ‌وپی شاخسارمان زهر می‌ریختند و آنجا بود که زهر کینه‌ای بدتر از زهر زبانه‌های آتش در جان رفیق راهم دوید. کینه از تمام جهان و هر آنچه در آن هست. کینه‌ای بس تاریک و سیاه، تاریک‌تر از سنگ سیاه در جنگلی تاریک در شب سرد و طولانی زمستان. با خود عهد کرد پس از آن هیچ رحمی نداشته باشد. به رنج و غم دیگران بی‌تفاوت باشد، آن‌چنان که گمان می‌کرد دیگران نیز به رنج و غم ما بی‌تفاوت هستند.
- روزهای خشک و طولانی تابستان و شب‌های سرد و ساکت زمستان به انتها رسید و خورشید بهاری تابیدن گرفت. دشت دوباره سبز شد، بهتر از آنچه بود و این بار جنگلی از نهال‌های کوچک، پیش‌قراولان ظهور جهانی جدید شدند. بااین‌همه اما کینه درخت همراهم کم نشد. لطافت دست‌های نوازشگر نسیم بهاری و آب زلال جاری رودهای کوچک جنگل نورسیده هم نتوانست سیاهی قلب او را از بین ببرد. بی‌رحم شده بود و انتقام سختی‌های گذشته را از بقیه می‌گرفت. به درختان رحم نمی‌کرد. سیلی شاخه‌های بلندش بر گونه لطیف درختان تازه‌متولدشده زخم می‌زد و نیش زبانش، قلب‌های نازکشان را مجروح می‌کرد.
درخت پیر، آهی از اندوه کشید.
- درختان اطرافش، یکی پس از دیگری، جهان نودیده را بدرود می‌گفتند و تن خسته و زخمی‌شان سر به خوابی ابدی می‌گذاشت؛ اما قلب درخت جوان هرگز نرم نشد.
- سال‌ها گذشت و اطرافش خالی شد. خالی از هر زندگی و جنبشی. تنها قلبی که در آن اطراف می‌تپید، قلب سیاه خودش بود و درخت جوان، خوشحال از انتقامی که از درختان بینوا گرفته بود، اشتهای سیری‌ناپذیری برای بیش از آن داشت؛ اما کار روزگار، طور دیگری است.
- زمستان از راه رسید و باد سخت و سوزان، بی‌رحمانه بر جان جهان چنگ زد. بادی سرد و خشک که آمده بود تا آخرین نفس هر جنبده‌ای را هم بگیرد. آمده بود تا با شلاقش بر تن هر زنده‌ای زخم بزند و با چنگال‌های بلندش گلوی هر جانداری را بفشرد.
- این کار را انجام داد؛ اما فقط با یک نفر... همان درخت جوان مغرور و سیاه‌دل که حالا تنها مانده بود و برای زنده‌ماندن تلاش می‌کرد. این‌طرف رود اما درختان دیگر دست در دست هم برای بقا جنگیدیم و ماندیم. او سرانجام به دامن خاک که روزی از آن سر برآورده بود سقوط کرد و خاطرات شومش نیز با رفتنش فراموش شد.
- و سرانجام بهار رسید. بهاری بدون زمستان تاریک و سرد قلب آن درخت جوان و امید در دل درختان جوان جنگل زنده شد. امیدی به درازای سال‌های طولانی زندگی درختی کهن‌سال. او اما رفت و اسیر ابدی چنگال‌های تاریکی شد که نخواست از تاروپود قلبش بیرون بکشد. اسیر انتقامی کور از کسانی که مسبب بدبختی‌اش نبودند. نخواست روزهای تلخ را از یاد ببرد و به روزهای زیبایی که آمدند سلام کند. روزهای خوب آمدند؛ اما او در پی جبران روزهایی بود که رفته بودند. تلاشی برای هیچ که به التماس برای همه چیز ختم شد...
درخت پیر این را گفت و آهی کشید. داستانش به انتها رسیده بود و زندگی‌اش نیز همین‌طور. خستگی هزاران سال زندگانی خسته‌ترش کرده بود. باید می‌خوابید. به امید بهاری بی‌پایان در جهانی بی‌انتها. به اطرافش نگاه کرد. به درختانی که آرام‌آرام، یکی‌یکی به خواب زمستانی فرومی‌رفتند و چشمانشان را به جهانی که به آغوش زمستان می‌رفت فرومی‌بستند. لبخندی زد و برای آخرین بار با همه خداحافظی کرد. سرانجام نیز همگام با جهان جنگل چشمانش را بست و از این جهان رفت؛ اما میراث علم و ادبش و خاطرات شیرین روزهای با او، تا ابد بر زمین قلب آن‌ها که او را دیده بودند جاری ماند...
