
خاطرهنگاشت - ماه رمضان
ماه رمضان برای من یادآور خاطرات خوبی است که در تمام این سالها از این ماه مبارک داشتم. در طی چند سالی که ماه رمضان مصادف با تعطیلات تابستان بود شیرینترین خاطراتم از این ماه را تجربه کردم.
روستای آبا و اجدادیمان روستایی نسبتاً سردسیر است. از این روستاهایی که پای غریبهها به آنجا باز نمیشود. برخلاف بعضی دیگر از روستاها که در کنار جاده اصلی قرار داشته و هر کس میتواند وارد آنجا شود و نیز بر خلاف روستاهایی که هرچند از جاده اصلی فاصله دارند اما اطرافش تا چشم کار میکند بیابان است و از فاصله دور نیز به راحتی پیداست.
روستای ما اما چند کیلومتر از جاده اصلی فاصله دارد و کوههای بلندی اطرافش را احاطه کردهاند. جایی پوشیده از چشم غریبهها و دور از دسترس آنها. جای خصوصی و دنج که آغوش گرمش برای اهالی شهرنشین و خسته از هیاهو و شلوغی شهرها همیشه باز است.

فک و فامیلمان معمولا تعطیلات تابستانی را آنجا سپری میکنند. برای خانوادههایی که در شهرهای نزدیک زندگی میکنند، زنها و بچهها معمولاً تمام طول تابستان یا بیشتر آن را همانجا سپری میکنند و مردها برای شغلشان بین شهر و روستا در رفت و آمد هستند اما کسانی که در شهرهای دورتر زندگی میکنند فقط چند روزی را مهمان وطن گذشتگان خود میمانند.
از آنجا که روستای ما روستایی سردسیر است، زمستانهای سخت و تابستانهایی معتدل دارد.
من سالهایی را به یاد دارم که برف سنگین، تمام سطح زمین را میپوشاند و تا هر جا چشم کار میکرد فقط سفیدی برف دیده میشد.
همان سالها، قندیلهای بزرگ مثل دندانهای تیز و ترسناک هیولایی مخوف، از ناودان تمام خانهها، لبخند تهدیدآمیزش را نثار رهگذران میکرد.
یخ زیر پایمان گاهی آنقدر ضخیم و سفت بود که گاهی مجبور میشدیم با کلنگ به جانش بیفتیم و تیکههای بزرگ آن را با گاری جابجا کنیم.
گاهی هوا انقدر سرد میشد که پوست دستمان خشک میشد و با کوچکترین حرکت شکاف برمیداشت و زخمی میشد.

با این حال تابستانهای آنجا معتدل است. دستهای نوازشگر خنکای نسیمی لطیف در فضای روستا حضور دارد و حس زندگی در بهشت را تداعی میکند.
از وقتی ماه رمضان تماماً مصادف با تعطیلیهای تابستان شد، برنامههای فرهنگی و مذهبی هم اوج گرفت؛ چون کسانی بودند که این برنامهها را برگزار کنند و افراد بیشتری هم بودند که در این برنامهها حضور داشته باشند.

اولین قدم، برگزاری جلسات روزانه جزء خوانی در مسجد باستانی روستا بود.
مسجد روستا چهارصد سال قدمت دارد و تاریخ بنای آن به دوره صفویه برمیگردد. سنگ بنایی هم از آن زمان به جا مانده که اکنون و بعد از گذشت چند قرن در سردر مسجد نصب شده. فضای داخلی مسجد هنوز معماری سنتی خود را حفظ کرده ولی فضای بیرونی آن نوسازی شده و یک طبقه دیگر هم در کنار مسجد به آن اضافه گردیده.
در کنار اینها، آثار باستانی دیگری نیز در روستا وجود داشته که برخی هنوز موجود است و برخی دیگر به دست افراد ناشناس سالها قبل به سرنوشت نامعلومی دچار شده.
جلسه جزءخوانی، ابتدا در فضای باستانی مسجد برگزار میشد اما کم کم و با افزایش جمعیت به طبقه بالا منتقل شد. شیوه برگزاری جلسه هم به این صورت بود که هر نفر مقداری از جزء مربوط به آن روز را میخواند. این مقدار، بسته به تعداد حاضران تغییر میکرد اما طوری تعیین میشد که پس از یک دور کامل، یک جزء قرآن خوانده شود. پایان جلسه نیز به نماز مغرب و عشا ختم میشد.

در کنار این برنامه، هر سال روحانی مبلغ هم در ایام ماه رمضان داشتیم. به تبع آن، کلاسهای مذهبی هم در آن ایام دایر بود و بچهها با اشتیاق در آنها شرکت میکردند.
بعد از چند سال، برنامه ورزشی هم به برنامههای ماه رمضان روستا اضافه شد. این ابتکار خود جوانان روستا بود. خودشان قطعه زمینی را آماده کرده و با نصب تور، زمین والیبال برای خودشان درست کرده بودند. ابتدا کف زمین خاکی بود اما بعداً آن را سیمانی کردند.
برنامه والیبال از دو سه ساعت قبل از اذان مغرب شروع میشد و تا افطار ادامه پیدا میکرد. بعداً همین جوانان دوره قرآن مجزایی در مسجد برای خودشان برگزار کردند تا هم یک جزء قرآن روزانهشان را بخوانند و هم به والیبالشان برسند.

یک سال هم یکی از اهالی دست به خیر روستا تقبل کرد که هر روز بعد از نماز مغرب و عشا با افطاری مختصری از نمازگزاران پذیرایی کند. یکی دیگر از متمولین هم چند سال پیاپی، هر روز ماه رمضان، با خرما از نمازگزاران پذیرایی میکرد. آن دوران من و یکی دیگر از نوجوانان مسئول پخش خرما بین آنها بودیم. هر روز بعد از نماز مغرب و عشا جلوی در مسجد میایستادیم و به نمازگزاران خرما تعارف میکردیم.
خرماهای باقیمانده را هم به خانه همان خیر میبردیم تا شبهای بعد مورد استفاده قرار بگیرد اما بنده خدا دوست داشت خرماهای هر شب تمام شود و ظرف را خالی برگردانیم. برای همین از آن به بعد هم به نمازگزاران بیشتر تعارف میکردیم و هم خودمان در طول مسیر، از مسجد تا خانه آن خیر به حساب بقیه خرماها میرسیدیم.
در طول تابستان در کنار کلاسهایی که روحانی مبلغ برای کودکان و نوجوانان در طبقه بالای مسجد برگزار میکرد، کتابخانه کانون فرهنگی مسجد را هم باز میکردیم. از جمله بهترین خاطرات دوران نوجوانی من در کانون مسجد و کتابخانهاش رقم خورد. تا چند سال مسئولیت کتابخانه با یکی از نوجوانان روستا بود که یک سال بزرگتر از من بود و من هم به عنوان معاون او در کنارش فعالیت میکردم. او بعد از چند سال قبول مسئولیت، بالاخره مشغول کنکور و درس خواندن برای دانشگاه شد و مسئولیت خود را به من سپرد و از آن به بعد رسماً مسئول کتابخانه کانون فرهنگی مسجد شدم.

از همان ابتدای مسئولیت، با دیدن وضع آشفته آنجا به فکر انجام یک سری اصلاحات افتادم. سیستم ورود و خروج کتابها اشکالات جدی داشت. معلوم نبود چه کسی، چه کتابی را برده و بعد از آن هم معلوم نبود که آیا آن کتاب را برگردانده یا نه!
میدانستم که از بعضی کتابها چندتا در کتابخانه داریم اما اینکه دقیقاً از کدام کتابها چندتا داشتیم معلوم نبود. برای همین گاهی میدیدم در لیست کتابهای امانت گرفته شده، یکی از اعضا کتابی را برده ولی برنگردانده اما آن کتاب در کتابخانه وجود داشت! مشکل این بود که معلوم نبود کتاب برگشته ولی ثبت نشده یا اینکه از آن کتاب چندتا داریم و یکی از آنها اصلاً برگشت داده نشده!
مسائل گیج کننده و مبهم دیگری هم بود که باید حل میشد. به همین دلیل تصمیم گرفتم تمام امورات آنجا را سیستمی کنم. شروع به کار کردم و سیستم پیچیدهای برای مدیریت کتابخانه طراحی کردم. سیستم مطمئنی که هر ورود و خروج کتاب را به دقت ثبت میکرد و چیزی از قلم نمیافتاد. با این اصلاحات، کار کتابخانه بالاخره روی روال درست افتاد و نظم گرفت. فقط مشکل این بود که این سیستم بیش از حد پیچیده بود و در اصل باید یک برنامه کامپیوتری برای آن مینوشتیم ولی طبیعی بود که امکانات چنین کاری را نداشته باشیم.

به هر حال آن سال و در پایان برنامههای تابستانی در کنار بقیه نوجوانانی که در مسجد فعال بودند من هم به خاطر مسئولیت خودم جایزه گرفتم ولی حیف که نهال تلاشهایمان به رشد خود ادامه نداد؛ چون سال بعد، من هم درگیر درس شدم و کسی پیدا نشد که مسئولیت کتابخانه را به عهده بگیرد. انگار نوجوانان ترجیح میدادند به جای تمرین مسئولیت پذیری، سه ماه وقت خود را بیهوده تلف کنند.
با این حال، تجربه آن مسئولیت برای من و تمام کسانی که قبل از من آن را به عهده داشتند مثل گنجی گرانبها بود. فرصتی برای رشد شخصیتی، تمرینی برای پذیرفتن مسئولیتهای بزرگ زندگی، میدانی برای ابتکار عمل و بالا بردن توان مدیریتی و البته زمینهای برای کشف استعدادهای پنهان.
اگر نوجوانان دیگر، رشد شخصیتی که ما بعد از تحویل دادن مسئولیت به آن رسیدیم را درک میکردند برای پذیرفتن آن، با تمام سختیها و چالشهایش، سر و دست میشکستند و حاضر میشدند از راحتی بیهوده وقت گذرانی خود بگذرند و همانطور که ما بدون حقوق و منفعت مادی کار کردیم آنها هم در کانون کار کنند.

هر سال اوج کار کانون در مرداد ماه بود؛ یعنی زمانی که روستا به حداکثر جمعیت خود میرسید. مراجعه کننده، چه آنهایی که کتاب به امانت میبردند و چه آنهایی که همانجا مطالعه میکردند زیاد بود.
زمانی که ماه رمضان با همین ایام مصادف شد سالهای طلایی فعالیت مسجد فرا رسید. من دقیقاً در چنین سالی مسئولیت آنجا را به عهده گرفتم. هر روز کلاسهای فرهنگی در طبقه بالای مسجد برگزار میشد و از همان جا بچهها به کتابخانه کانون که آن هم در طبقه بالای مسجد مستقر بود میآمدند. بعد از چند وقت جمعیت آنقدر زیاد شد که ساعت کاری را به دو قسمت آقایان (پسرها) و خانمها (دخترها) تقسیم کردیم.
شور و نشاط آن روزها آنقدر به یاد ماندنی شد که بعدها، وقتی بعد از چند سال دوباره درِ کانون را به یاد آن روزها و برای یادآوری خاطراتش باز کردم دلم گرفت. سالها بود کسی حتی دستی به سر روی آنجا نکشیده بود و خاک روی همه وسایل نشسته بود.

خلوت آنجا و دلتنگی برای روزهای شکوهش کوهی از غم را بر دلم آوار کرد. بعد از آن هم گاه گاه به یاد آن روزها میافتم و دلم تنگ میشود. گاهی آنقدر غمگین میشوم که دوست دارم گوشهای بنشینم و گریه کنم.
شاید هنوز عکسها و فیلمهایی از آن دوران در سیستم کانون موجود باشد. اگر توانستم به آنها دسترسی پیدا کنم، حتماً بخشی از آنها را منتشر خواهم کرد و بیشتر خواهم نوشت از روزهای درخشانی که گذشت. روزهای طلایی که رفت و خاطراتش زیر خروارها خاک سرد هیاهوی اتفاقات پس از آن دفن شد.

به امید بازگشت آن روزها…