ادبیات بومی، دریچه‌ای است به جهان آدم‌هایی که ممکن است در حاشیه ایستاده باشند، اما زندگی‌شان پر از رسم، زبان، باور و قصه است. از این منظر، آثاری چون «کفترباز» صادق چوبک بخشی از این جهان را به ادبیات آورده‌اند.
داستانک طوقی نیز در همین فضا شکل گرفته است. روایتی با زبان و اصطلاحات یک خرده‌فرهنگ خاص، که برای فهم آن باید تا اندازه‌ای به قواعد و مناسبات همان دنیا نزدیک شد.
بین تموم کفترام یه جفت طوقی کهنه داشتم. هر بار با رفیقام می‌نشستیم پای بساط، این دوتا رو می‌آوردم و بغ‌بغو کردن و عشق‌بازیشونو نگاه می‌کردیم. اگه بگم یه پیک در میون سلامتی عشقشون می‌خوردیم، دروغ نگفتم. کل زمستون زیر‌طاق بودن ولی چند وقتی بود تخمای طوقی سیاه رو کشیده بودم زیر حمال و پرشون می‌دادم.
هوای بهار می‌زد زیر کَتشون و خال آسمون می‌شدن. طوقی سیاه خیلی بازی‌دار بود و دل همه رو می‌برد.
یکم بالاتر رفیقم جمال می‌پروند. باهم بگیر داشتیم، ولی همیشه هوای همو داشتیم. صبحا من می‌پروندم، عصرا اون. از وقتی جمال رفت زندان، کفتراش افتاد دست پسرش آرمین. انقدر زیر کفترام کرم ریخت، آخرش طوقی سیاهه قاطی شد و باخت رفت.
قیدشو زده بودم. طوقی سرخه مست مست بود. از ترس اینکه اینم گیر نکنه، چند وقتی پَر ندادم بهش. یه روز رفتم سهله محسن، یه طوقی غلط دار ماده گرفتم و آوردم. گفتم یبار با حمالا جفت نخوره. چند وقتی باهم انداختمشون تو گنجه جفت بشن.
تو همون روزا ننم صدام زد، گفت جمال زنگ زده کارت داره.
جواب دادم و حال و احوال کرد. گفت مرخصی گرفتم، چند روزی بیرونم، بشینیم؟ گفتم عشق است داش جمال! فردا شب بیاین، قدمتون رو تخم چشام.
فردا صبح، کفترا که نشستن، موتور رو روشن کردم و رفتم سراغ ممدجوشکار. یه یک‌ونیمی ازش گرفتم و خرت‌وپرتامو خریدم و رفتم خونه. بساط رو جور کرده بودم که جمال اومد.
نشستیم و یه نوار داود مقامی انداختم تو ضبط. جمال شروع کرد خاطره گفتن از بند و رفقای جدیدش. یهو گفت: «جمشید، چرا طوقیا رو نیاوردی؟ بیارشون عشق کنیم.»
زدم زیر خنده.
گفتم: «داداش، نبودی، طوقی سیاه رو آرمین نشوند.»
یهو دیدم رنگش سرخ شد. گفت سلامتیت، پیکو رفت بالا و پا شد سرپا. گفتم: «داداش، کجا؟! بشین، فدا سرت.»
گفت: «میام.» کفشاشو پاش کرد، کتشو یه‌وری انداخت رو شونش و رفت.
وقتی برگشت، آرمینم با خودش آورده بود. برای اولین بار دیدم پسره‌ی تُخس سرش رو انداخته پایین.
جمال یه پس‌گردنی بهش زد و گفت: «برو تو.»
آرمین دست کرد تو پیرهنش و طوقی سیاه رو درآورد. شروع کرد معذرت‌خواهی «آقا جمشید به خدا خودش قاطی شد».
گفتم: «فدا سرت گُل‌پسر. ببرش، من نمی‌خوامش.»
جمال گفت: «جان آرمین، نمی‌ذارم ببره.»
گفتم: «داش، ناموساً قسم نخور، یه کفتره دیگه، بدش من.»
رو کردم به آرمین.
«پسر، اینو یادت باشه،
کفتر بی‌ذات که هر جایی بشینه، نه به کار من میاد، نه تو.»
انگشتامو انداختم دور گردنش و کشیدم. تا خون فواره زد، پرتش کردم کنج راه‌پله. همونجوری که طوقی کف زمین جون میداد گفتم: «تموم شد، بفرمایید بریم بالا.»
آرمین هاج‌وواج مونده بود. جمال بهش گفت: «هری خونه، تخم‌سگ!» آرمینم بیچاره با بغض خداحافظی کرد و برگشت.
خلاصه، آخر شب جمال رفت. رفتم از گوشه راه‌پله برش داشتم. تا برسم خرپشتی، اشکم راه افتاد.
داوود مقامی می‌خوند و منم مست و پاتیل طوقی بدون سر تو دستم، یه گوشه نشستم و زدم زیر گریه.
صبح دیدم ننم داره داد و بیداد می‌کنه. گفتم: «چی شده، ننه؟»
گفت: «کل راه‌پله رو خون برداشته، چه غلطی کردی؟»
گفتم: «هیچی بابا، خون کفتره، جلو پای جمال سر بریدم.»
پاشدم، لششو پرت کردم سطل آشغال و رفتم تو گنجه.
چند روز گذشته بود، ولی طوقی سرخه جفت نخورده بود. دیدم این‌جوری نمی‌شه. درآوردمش و قاطی بقیه کردم.
چوبو کشیدم زیرشون و بلند شدن. صبحونه رو خوردم، برگشتم.
جوجه‌ها رو درآوردم. کم‌کم همه برگشتن، ولی طوقی هنوز خال آسمون بود.
تا عصر می‌دیدمش، ولی کم‌کم غروب شد و هرچی زیرش پر دادم، ننشست.
هوا تاریک شد، نیومد که نیومد.
دوباره رفتم تو گنجه، حماله رو بلند کردم، دیدم جوجه‌ها پراشون نوک زده.
جفتشون طوقی بودن.
