اگر زندگی یک دکمه داشت، اسمش چه بود؟
Forget؟
یا شاید Forgive؟
اولین بار که این سؤال جدی‌تر از یک فکر گذرا به ذهنم رسید، داشتم به فیلم «درخشش ابدی یک ذهن پاک» فکر می‌کردم؛ داستان آدم‌هایی که می‌توانند خاطرات یکدیگر را از ذهنشان پاک کنند.
چه امکان وسوسه‌انگیزی.
اینکه بتوانی یک نفر را از حافظه‌ات حذف کنی.
یک رابطه را.
یک روز را.
یک تصمیم را.
مثلاً زندگی شبیه کامپیوتر باشد و پوشه‌ای به اسم «اشتباهات تاریخی» داشته باشی. واردش شوی، چند فایل را انتخاب کنی و با اعتمادبه‌نفس روی Delete بزنی.
بعد هم سیستم بپرسد:
«آیا مطمئن هستید؟ این فایل‌ها ممکن است بخشی از شخصیت شما را تشکیل داده باشند.»
و تو برای اولین بار در زندگی، واقعاً ندانی روی Yes بزنی یا No.
اگر چنین امکانی وجود داشت، من احتمالاً چیزهایی برای پاک کردن داشتم.
یک آدم.
و یک تصمیم.
آدمی که زمانی دوستش داشتید و بعدها فهمیدید، مسیرتان قرار نبود یکی باشد.
و تصمیمی برای ادامه تحصیل در مقطع ارشد؛ تصمیمی که با علاقه گرفته شد، با امید ادامه پیدا کرد و در جایی از مسیر، آرام‌آرام تبدیل شد به چیزی شبیه یک سؤال بزرگ:
«واقعاً چرا هنوز اینجا هستم؟»
شاید شما هم چنین چیزی را تجربه کرده باشید.
رشته‌ای را با علاقه انتخاب می‌کنیم. برایش ذوق داریم. آینده‌ای برای خودمان تصور می‌کنیم. حتی گاهی با اطمینان می‌گوییم:
«این همون چیزیه که دوست دارم.»
بعد چند سال می‌گذرد.
ما عوض می‌شویم.
شرایط عوض می‌شوند.
واقعیت خودش را معرفی می‌کند؛ البته نه با دسته‌گل و موسیقی پس‌زمینه.
و یک روز می‌بینیم وسط مسیری ایستاده‌ایم که زمانی دوستش داشتیم، اما حالا فقط خسته‌ایم.
بدترین بخشش شاید این باشد که از خودمان می‌پرسیم:
«پس آن همه علاقه کجا رفت؟»
شاید علاقه هیچ‌جا نرفته باشد.
شاید فقط علاقه به‌تنهایی برای دوام آوردن کافی نبوده است.
ما گاهی رشته‌ای را انتخاب می‌کنیم چون دوستش داریم، اما بعد یادمان می‌رود که قرار است سال‌ها با واقعیت آن رشته زندگی کنیم؛ با شرایط کار، درآمد، محیط، فرصت‌ها، آدم‌ها و البته آن بخش‌هایی که هیچ‌کس در بروشور معرفی رشته درباره‌شان حرف نمی‌زند.
علاقه، برای شروع کردن عالی است.
اما برای ادامه دادن، گاهی به چیزهای بیشتری نیاز داریم.
و این را معمولاً خیلی دیر می‌فهمیم.
مثل خیلی از چیزهای دیگر.
شاید همه ما چند «اگر آن روز» در زندگی‌مان داریم.
اگر آن روز می‌رفتم.
اگر نمی‌ماندم.
اگر آن حرف را نمی‌زدم.
اگر آن آدم را باور نمی‌کردم.
اگر آن رشته را انتخاب نمی‌کردم.
اگر آن مسیر را زودتر رها می‌کردم.
اگر...
این «اگر»ها موجودات عجیبی هستند.
اتفاق تمام شده، اما ذهن ما هنوز مشغول بازنویسی فیلمنامه است. یک بار دیالوگ‌ها را عوض می‌کند، یک بار پایان داستان را تغییر می‌دهد و یک بار هم ما را به گذشته می‌فرستد تا با عقل امروز، جای نسخه قدیمی خودمان تصمیم بگیریم.
چه معامله راحتی.
فقط یک مشکل کوچک دارد:
زمان هنوز ماشین برگشت ندارد.
منِ امروز خیلی راحت می‌تواند منِ چند سال قبل را قضاوت کند.
می‌توانم به او بگویم:
چرا ادامه دادی؟
چرا زودتر نفهمیدی؟
چرا این‌قدر ماندی؟
چرا وقتی خسته بودی، باز هم امیدوار ماندی؟
اما یک چیز را فراموش می‌کنم.
منِ آن روز، منِ امروز نبود.
او هنوز چیزهایی را نمی‌دانست که من امروز می‌دانم.
هنوز شکست‌هایی را تجربه نکرده بود.
هنوز نمی‌دانست بعضی آدم‌ها را نباید دوست داشت.
بعضی مسیرها را نباید فقط به خاطر زمانی که برایشان گذاشته‌ای ادامه داد.
و بعضی رویاها، با اینکه زمانی خیلی عزیز بوده‌اند، قرار نیست تا آخر عمر شغل تمام‌وقت ما باشند.
او فقط با اطلاعات همان روز تصمیم گرفته بود.
و شاید ناعادلانه‌ترین کاری که با خودمان می‌کنیم، این است که آدمِ گذشته‌مان را با اطلاعات آینده محاکمه کنیم.
امروز می‌دانم اگر آن مسیر تحصیلی را انتخاب نمی‌کردم، شاید مسیر دیگری می‌رفتم.
شاید زودتر وارد کار می‌شدم.
شاید کمتر خسته می‌شدم.
شاید به جای بعضی سال‌ها، تجربه‌های دیگری جمع می‌کردم.
اما این «شاید»ها هم جواب قطعی نیستند.
ممکن بود مسیر دیگر هم آن‌قدرها که امروز در ذهنم زیبا به نظر می‌رسد، زیبا نباشد.
گذشته و مسیرهای نرفته، یک ویژگی جالب دارند:
همیشه از دور کمی بهتر به نظر می‌رسند.
ما هیچ‌وقت نمی‌فهمیم در آن زندگیِ نرفته چه مشکلاتی منتظرمان بوده است. فقط نسخه‌ای تمیز، مرتب و بدون دردسر از آن را در ذهنمان نگه می‌داریم.
برای همین شاید باید کمی با خودمان مهربان‌تر باشیم.
بعضی اشتباه‌ها واقعاً اشتباه‌اند. شاید بتوان از هر اتفاقی چیزی یاد گرفت، اما این به آن معنا نیست که باید هر اشتباهی را درست و هر تلخی‌ای را زیبا جلوه بدهیم.
نه.
گاهی واقعاً انتخاب بدی کرده‌ایم.
گاهی آدم اشتباهی را دوست داشته‌ایم.
گاهی بیش از حد مانده‌ایم.
گاهی زمانمان را در مسیری گذاشته‌ایم که آخرش به جایی که می‌خواستیم نرسیده‌ایم.
اما شاید یک انتخاب اشتباه، به این معنی نباشد که تمام زندگی اشتباه بوده است.
ما از اشتباهاتمان فقط خاطره نمی‌سازیم.
گاهی شخصیت می‌سازیم.
مرز می‌سازیم.
شناخت می‌سازیم.
و مهم‌تر از همه، یاد می‌گیریم دفعه بعد کمی زودتر صدای خستگی خودمان را بشنویم.
اگر آن رابطه را تجربه نمی‌کردم، شاید امروز نمی‌دانستم چه چیزی را نباید عشق نامید.
اگر آن مسیر تحصیلی را تا آنجا ادامه نمی‌دادم، شاید امروز نمی‌فهمیدم که هر چیزی که با علاقه شروع می‌شود، الزاماً قرار نیست تا آخر ادامه پیدا کند.
و شاید هیچ‌کس به ما یاد نداده بود که تغییر مسیر همیشه شکست نیست.
گاهی فقط اعتراف به این واقعیت است که:
«من دیگر آن آدمی نیستم که این انتخاب را کرده بود.»
و این جمله، برخلاف چیزی که به نظر می‌رسد، غمگین نیست.
ما قرار نیست تا آخر عمر، به تمام تصمیم‌های نسخه بیست‌سالگی یا بیست‌وچندساله‌مان وفادار بمانیم.
آدم‌ها تغییر می‌کنند.
علایق تغییر می‌کنند.
اولویت‌ها تغییر می‌کنند.
حتی تعریف موفقیت هم تغییر می‌کند.
یک روز فکر می‌کنی موفقیت یعنی رسیدن به آخر یک مسیر.
چند سال بعد می‌فهمی گاهی موفقیت یعنی شجاعت این را داشته باشی که بگویی:
«این مسیر دیگر برای من نیست.»
پس اگر زندگی واقعاً یک دکمه داشت، من شاید اول وسوسه می‌شدم Forget را انتخاب کنم.
یک کلیک برای حذف آدم‌ها.
یک کلیک برای پاک کردن تصمیم‌ها.
یک کلیک برای حذف تمام «اگر آن روزها».
اما بعد فکر می‌کنم شاید مشکل ما این نیست که گذشته را به یاد می‌آوریم.
مشکل این است که هنوز خودمان را به خاطر گذشته مجازات می‌کنیم.
شاید دکمه‌ای که لازم داریم، Forgive باشد.
بخشیدن آدمی که به ما آسیب زد.
بخشیدن تصمیمی که اشتباه بود.
بخشیدن رویایی که به نتیجه نرسید.
و سخت‌تر از همه، بخشیدن خودمان.
خودمان را برای اینکه آن روز نمی‌دانستیم.
برای اینکه دیر فهمیدیم.
برای اینکه زیادی ماندیم.
برای اینکه با علاقه وارد مسیری شدیم و بعدها فهمیدیم علاقه، همیشه نقشه راه کاملی نیست.
من هنوز فکر می‌کنم بعضی تصمیم‌هایم اشتباه بودند.
اگر به گذشته برگردم، احتمالاً بعضی انتخاب‌ها را تکرار نمی‌کنم.
اما دیگر دلم نمی‌خواهد آن سال‌ها را از زندگی‌ام Delete کنم.
چون حتی اگر به چیزی که زمانی تصور می‌کردم نرسیدم، در طول راه چیزی به دست آوردم که شاید کمتر به چشم می‌آید:
خودم را بهتر شناختم.
فهمیدم چه چیزی برایم مهم است.
چه محیطی را نمی‌توانم تحمل کنم.
کجا نباید بیش از حد بمانم.
و اینکه علاقه داشتن به یک چیز، به این معنی نیست که باید تمام عمرم را صرف ثابت کردن علاقه‌ام به آن کنم.
شاید بلوغ همین باشد.
اینکه یک روز به گذشته نگاه کنی و دیگر نخواهی با نسخه قدیمی خودت دعوا کنی.
نه به این دلیل که همه‌چیز خوب بوده است.
بلکه چون بالاخره فهمیده‌ای نمی‌توانی بخشی از گذشته را پاک کنی، بدون اینکه چیزی از خودت هم پاک شود.
شاید ما به دکمه Delete احتیاج نداریم.
شاید باید صفحه خاطرات را ببندیم.
نه چون فراموش کرده‌ایم.
نه چون دیگر درد ندارد.
بلکه چون تصمیم گرفته‌ایم ادامه بدهیم.
Forget؟
شاید نه.
Forgive؟
شاید بیشتر.
چون بعضی خاطرات آن‌قدر ارزشمند نیستند که نگهشان داریم؛ اما بعضی درس‌ها آن‌قدر مهم‌اند که نباید فراموششان کنیم.
و شاید گاهی، بخشیدن خودمان یعنی پذیرفتن یک حقیقت ساده:
اینکه بعضی مسیرها را با علاقه شروع می‌کنیم، اما با شناخت بیشتری ترک می‌کنیم.
و این همیشه شکست نیست.
گاهی فقط یعنی بالاخره راه برگشت به خودمان را پیدا کرده‌ایم.
