
ما در دو قسمت قبلی دربارهٔ تفکر طراحی با هم صحبت کردیم و کمی با تاریخچش آشنا شدیم و بعد دربارهٔ مراحلش و شیوهٔ عملکردش خوندیم. حالا این فرصت مهیا میشه که دربارهٔ بعضی آسیبهای حوزهٔ طراحی گرافیک صحبت کنیم که تفکر طراحی میتونه خیلی خوب حلشون کنه.
در این قسمت میبینیم که توجه به تفکر طراحی چطور میتونه تجربهٔ دیزاین رو برای طراح گرافیک هموارتر و منطقیتر کنه.
ما به عنوان طراح گرافیک همزمان که داریم با کارفرما تعامل میکنیم، باید به مخاطب کار هم فکر کنیم. یکی از تفاوتهای طراح گرافیک و یه نقاش اینه که تقریبا همیشه کارش داره در ارتباط با یک سفارش و یک کارفرما و- حداقل- یک گروه مخاطب تعریف میشه.
یکی از اتفاقاتی که زیاد میوفته و مخصوصا اوایل کار برای ما طراحان گرافیک رایجه اینه که خودآگاه یا ناخودآگاه خودمون رو در برابر کارفرمامون قرار میدیم. هر اصلاح یا هر اظهار نظری رو از جانب کارفرما یجورایی بیاعتبار تلقی میکنیم و با ژست «من به عنوان آرتیست میفهمم که تو به اندازهٔ کافی آگاه نیستی که دربارهٔ کار من اظهار نظر کنی» از توجه به صحبتهای سفارشدهنده طفره میریم.
شاید بد نباشه به این فکر کنیم که صاحب یک کسب و کار قاعدتا مخاطب، بازار و اونچه که نداره رو بهتر از ما میشناسه. شنیدن صحبتهای کارفرما میتونه به ما لااقل در دو سطح کمک کنه:
ما با شخصیت کارفرما و اون چیزی که براش مطلوبه آشنا میشیم و این باعث میشه تو مسیر ایدهپردازی و اجرای طرح از راه پرتی نریم.
بهمون ایده میده که از کجا شروع کنیم.
وقتی از قبل با شنیدن عنوان کسب و کار یا رویداد یا محصول تو ذهنمون داریم راه حل برای دیزاین پیدا میکنیم- هر چند این خوبی رو داره که ذهنمون شروع کرده به گشتن تو فضای پروژه- ولی راه ذهنمون رو به روی تعدادی گزینه که اتفاقا ممکنه جواب مطلوب ما جزوشون باشه میبندیم. باید هر چیزی که کارفرما برای ارائه داره رو بگیریم و حتی ازش بیشتر هم اطلاعات بخوایم. باید فرصت حرف زدن بیشتری بهش بدیم چون اتفاقی که داره تو گفتگوی ما و کارفرما میوفته اینه که اون داره بخشی از مسیر رو با ما و برای ما طی میکنه. چی از این مفیدتر؟
ما تو جلسهٔ بریف نشستیم و کارفرما از کارش و دغدغههاش برای ما گفته و گفته که چه انتظاری از ما داره. مثلا بهمون گفته «ریدیزاینمون هدفش قراره این باشه که مشتریهای محصولمون بیشتر شه». وقتی این جمله رو میشنویم، چندتا چیز هست که باید بدونیم. مثلا:
محصول برای کیه؟
مشتری محصول کیه؟
چجوری مشتری رو تشویق کنیم که محصول رو بخره؟
دونستن این موارد (که مشخصه محدود به این سه مورد هم نیست) باعث میشه ما بتونیم از جملات و کلمات کارفرما فراتر بریم تا دغدغهٔ کارفرما رو تبدیل به یک مسئلهٔ قابل حل کنیم. وقتی تیکههای پازل رو تو مثال فرضیمون کنار هم میذاریم ممکنه به این برسیم که «چه فضاسازیای در هویت بصری لازمه تا بتونیم اعتماد والدین بچهها رو جلب کنیم تا محصول رو برای بچشون بخرن؟». حالا میتونیم به این سوال جواب بدیم: میتونیم رنگ انتخاب کنیم؛ میتونیم فرم خلق کنیم؛ میتونیم تصمیم بگیریم تایپوگرافی قراره صاف باشه یا تیز باشه یا گرد باشه. داشتن یک تعریف دقیق از مسئله- حتی اگر نه کارفرما اون رو به زبون بیاره و نه ما- نیمی از مسیر حل مسئله رو برامون طی میکنه.
در واقع قرار نیست کیفیت رو فدای کمیت کنیم بلکه قراره به این نکته توجه کنیم که ایدهپردازی در دیزاین یک فرایند انبوهه که برای درست عمل کردنش باید به خودمون فشار بیاریم تا به جاهایی از ذهنمون برسیم که در حالت عادی خاموشه.
تکنیکهایی که در مرحلهٔ قبل معرفی شدن رو ببینید. مثلا تکنیک Mind Map که ما ممکنه بهش بگیم گسترش نشانه یا درخت ایده: کار با دو یا سهتا مفهوم اولیه شروع میشه. وقتی در اولین قدم این مفاهیم اولیه رو گسترش میدیم، داریم به دمِ دستیترین نقاط ذهنمون مراجعه میکنیم. مثلا فرض کنید میخواید برای یک کافه لوگو طراحی کنید. تابلوی اکثر قریب به اتفاق کافههای کوچیک گواه اینن که طراح نخواسته یا نتونسته به لایههای بعدی معنای مسئله برسه. میخواید ببینید چرا؟ همین الان یه صفحه جدید تو مرورگرتون باز کنید و بنویسید «لوگوی کافه». تکرار رو میبینید؟ فقدان تمام و کمال خلاقیت و ایدهپردازی رو تماشا میکنید؟ این پدیده حاصل اینه که طراح عملا گسترش نشانهای انجام نداده. به خودش گفته «کافه... هوممم... خب کافه چی داره؟ فنجون قهوه! ایول!یه لوگو که توش یه فنجون بخارش اومده بالا و شده یه دونهٔ قهوه. وعوو!»
قول مشهور اینه که فرایند ایدهپردازی و خلاقیت- که دو مفهوم جداگانن ولی مشخصا خلاقیت قراره مؤلفهٔ کلیدی ایدهپردازی در اکثر پروژههای گرافیک باشه- در تکنیک گسترش نشانهها، از لایههای دوم به بعد تازه داره شروع میشه.
نکتهٔ بعدی اینجا تعداد اتوده. در سطحی از کار- زمانی که شخص آرداشو بیخته و داره آماده میشه که الکشو بیاویزه- قابل درکه که ذهن طراح انقدر فرایندهای ایدهپردازی رو تکرار کرده باشه که در کوتاهترین زمان و تقریبا ناخودآگاه به ایدهٔ طلایی برسه ولی برای اکثر طراحای گرافیک رسیدن به ایدهٔ درست نیازمند تعداد معنیداری اتوده. دربارهٔ اعداد سه و چهار صحبت نمیکنیم؛ صحبت از اعداد ده و بیسته. هر چه قدر بیشتر اتود بزنیم و هر چه قدر برای پروژههای بیشتری اتود بزنیم تعداد نمونههای پرتمون کمتر و کمتر میشه و از یه جایی به بعد چالشمون این میشه که از بین این همه خوب، کدومو جواب کنم؟ کدومو انتخاب کنم؟
واقعیت اینه که نمونهسازی در طراحی گرافیک شکل خاصی داره که قدری متفاوت از- به عنوان مثال- طراحی محصوله. بجز در طراحی بستهبندی- که نمونهٔ اولیَش بصورت فیزیکی قابل ساخته- نمونههایی که ما از کارمون ارائه میدیم شامل اتودها و اجراها و ماکاپهاست.
باید توجه کنیم که وقتی میخوایم اتود تحویل بدیم، باید رسمش کنیم. تعریف کردن یه اتود خیلی وقتا به معنی حذف شدنشه پیش از متولد شدنش، چون راهی نیست ما بتونیم تصویری که توی ذهنمونه رو بصورت شفاهی درست منتقل کنیم. در اجرا هم همینطوره: اگر داریم رنگ خاصی رو پیشنهاد میدیم که با لوگو خوب همنشین میشه، نمیشه بگیم و رد شیم؛ باید ببینیم. حتی باید روی پسزمینههای مختلف احتمالی هم ببینیمش. باید در محیط واقعی هم ببینیمش. به لطف فتوشاپ و عکاسی این امکان برای ما فراهمه که قبل از هر هزینهای برای ساخت یه نمونهٔ گرون و واقعی، عکسشو ببینیم و بسنجیمش.
مسئلهٔ بازخورد گرفتن در طراحی گرافیک اگر عملی تکمرحلهای باشه که توش ما طرحمون رو آمادهٔ پرزنت کنیم و ببریمش جلوی کارفرما، معادل اینه که با سلاحی که تا الان امتحانش نکردیم وارد دوئل شیم: ممکنه کار کنه ولی خب...
بعضی مؤلفههای کار ما در پروژههامون- مثلا پروژهٔ طراحی هویت بصری- بهمون تحمیل میشه؛ مثلا اگر کارفرما گفته من میخوام حرف اول اسمم بشه لوگو، شما یه چارچوب کاملا محدود دارید که نمیتونید ازش خارج شید. ولی بجز این مؤلفهها، بخش مهم و اساسیای از کار ما، ایجاد مطلوبیت بصری برای مخاطبه. پرسیدن نظر از چند نفر با نگاههای متفاوت همیشه برای کارتون راهنمای خوبی خواهد شد. البته که ما تو این مرحله- برعکس مرحلهٔ اصلاح دادن کارفرما- ملزم به اعمال اصلاح نیستیم ولی فرض کنید بعد از نشون دادن کار به سه نفر، هر سه نفرشون نسبت به رنگ انتقاد داشته باشن، یا هر سه نفرشون بگن نمیتونن لوگوتایپ رو بخونن. در این صورت شما میتونید کار رو پیشاپیش یک مرحله ورزیدهتر کنید و بعد به سفارشدهنده پرزنت کنید.
با این یادداشت پروندهٔ تفکر طراحی رو میتونیم ببندیم و وارد صحبت بعدیمون شیم. اگر دربارهٔ هر کدوم از این سه مطلب نکتهای هست که به تکمیل شدن بحثمون کمک کنه، خیلی خوشحال میشم که دربارش گفتگو کنیم.