حدود دو ماه پیش و سر انتخابات شورای صنفی، تعدادی متن نوشتم تا در حد توان و وظیفهم بچهها رو با شورا آشناتر کنم. امشب به پیشنهاد یک دوست تصمیم گرفتم تا جمعآوریشون کنم و روی ویرگول هم بیارمشون. طبیعتا این متن با توجه به جو اون دوره و مناسب برای دانشکدهٔ خودمون نوشته شده، ولی بعضی نکاتی که داره جامع و خوبه. امیدوارم که افراد بیشتری بخوننش و مفید باشه.:)
برای این که شورای صنفی رو خوب بشناسیم نیازه که به یه سری سوال پایهای راجع بهش پاسخ بدیم. این که چرا به وجود اومده، چجور قدرتی داره و از کجا تامین میشه و نقش ما چیه این وسط و چرا باید برامون اهمیت داشتهباشه.

دلیل به وجود اومدن شوراهای صنفی، یا معادلا نیازهایی که وجود شوراهای صنفی رفع میکنه. در سادهترین حالت، امور خدماتی و رفاهی دانشجوهاست. شارژر میخواین؟ شورا داره. صندلیهای اتاق مطالعه مشکل دارن؟ شورا جدیدش رو میگیره. میخواین کف دانشکده چای بخورین؟ آب جوش از شورا. ورزش میخواید بکنید؟ شورا چهارشنبهها سالن دانشگاه رو گرفته. So you get the idea. وظایف شورا میتونه پیچیدهتر هم بشه: مسائل آموزشی، نیازهای رفاهی مثل تغذیه و موارد سنگینی مثل سنوات دانشجویی.
تو سایت شورای صنفی دانشگاه شفیلد -که طبق نظرسنجی آموزش عالی تایمز(THE) بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸ بهترین شورای صنفی دانشگاههای انگلستان بوده- وظایفش رو به این صورت بیان کرده: نمایندگی، بهبود زندگی و حمایت از دانشجویان دانشگاه. خب این سه تا کلمه یعنی چی؟
آبراهام لینکلن، رئیس جمهور اسبق ایالات متحده، معتقد بود که اگه یه نظام سه تا شرط رو داشتهباشه پایداره:
«از مردم، کنار مردم، برای مردم.»
شورای صنفی هم تا حدی مشابهه، وظیفهٔ نمایندگی همون «از مردم» هستش، وظیفهٔ بهبود همون «برای مردم» و وظیفهٔ حمایت همون «کنار مردم» هستش.
پ.ن.: البته "By the people" رو میشه توسط مردم هم ترجمه کرد.:دی
اگه یه جواب ساده و دم دستی بدیم، شوراهای صنفی زیر نظر معاونت دانشجویی اداره میشن. با این حال احتمالا همهتون میدونید که نهایتا قراره به این برسیم که «مشروعیت شوراهای صنفی از دانشجویان میآید». چرا و چجوری؟
راحتترین کار برای بررسی ساختار شورای صنفی دانشجویی، بررسی ساختاری مشابه و در عین حال مطرحتره که میشه گفت شورای صنفی رو دربرمیگیره: اتحادیههای کار. اگه درس خوندن و تحقیق رو معادل «کار» برای دانشجو در نظر بگیریم، شورای صنفی دقیقا معادل با یه اتحادیهٔ کارگریه.
سیلوستر پترو(1917-2007) استاد فقید حقوق دانشگاه نتردام معتقد بود که دو تا منبع اصلی قدرت اتحادیهها اینها هستن: ۱) انجام فعالیت داوطلبانه و مهمتر از اون، ۲) تفکرات و حمایت اعضای اون "صنف" و این که اون صنف برای رسیدن به اون تفکرات و اهدافشون چه کار حاضره بکنه.
خب اجازه بدید این موارد رو در چارچوب شورای صنفی دانشجویی بیشتر بشکافیم. مورد اول یا داوطلبانه بودن، چیزیه که احتمالا خیلیهامون حس کردیمش. هفت نفر آدم حاضر شدن برای ما بدون انگیزهٔ شخصی وقت بذارن، مشکلات ما رو پیگیری کنن و به دغدغههامون رسیدگی کنن. در نتیجه دیدی که بقیهٔ افراد از شورا دارن اینه که نهادیه که به دور از منفعت شخصی داره به جامعه خدمت میکنه. این دید به خودی خود تو احترامی که برای شورا قائلن و حمایتی که ازش میکنن موثره.
و اما مورد دوم که مهمتره: که هر چقدر دانشجوها بیشتر به این تفکر پایبند باشن که شورای صنفی به نفعشون عمل میکنه، حقوقشون رو پیگیری میکنه و کارهاشون رو انجام میده، شورای صنفی موفقتره. در واقع ساختار شورای صنفی طوریه که باید کاملا دموکراتیک باشه، کاملا شفاف باشه و کاملا دانشجویی باشه؛ نه بخاطر این که "دموکراسی خوبه" بلکه بخاطر این که قدرت شورا کاملا از اینجا نشات میگیره.
به نظر شخص من شورای صنفی گذشته یه شورای صنفی بسیار عالی بوده و کارهای خیلی زیادی انجام داده و وقت زیادی گذاشته براشون. با این حال وقتی به نظرسنجی شریفکلاب یا حتی رایاجیک سادهٔ خودمون نگاه میکنم، نظر دانشجوها لزوما با من یکی نیست. این یه زنگ خطر برای شورای صنفیه؛ با این که به نظر خودم شورای صنفی ما تو دانشجویی بودن و شفاف بودن و دموکراتیک بودن کم نذاشته ولی صرف وجود این نتایج -و نه حتی درستیشون- ثابت میکنه یه جای کار میلنگه. پارسال ما خیلی روی این که SSC باید دیوار شیشهای رو ورداره مانور دادیم، با این که وجود دیوار شیشهای مانعی برای فعالیت SSC نبود. برای شورا بحث کاملا متفاوته، این دیوار شیشهای شورا رو کاملا از کار میندازه و به یه همت همهجانبه برای از بین بردنش نیازه.
سرتون رو درد نیارم. من خودم انتظار نداشتم که متن امشب این شکلی و با این نتیجه از آب دربیاد، ولی مشکلی که هستش مهمتر از اونیه که بهش پرداخته نشه. با وجود تمام احترامی که برای شورا قائلم و میدونم که حتی یک ذره هم کم نذاشته، شورای بعدی باید بیشتر روی این قضیه مانور بده.
خب ضعفی رو مطرح کردم: از نگاه دانشجوی دانشکدهٔ کامپیوتر، یه فاصلهای بین اون و شورای صنفیش وجود داره. به نظرم بحث کردن روی این که «این فاصله ضعف شورای قبلیه یا نه؟» مشکل ماهوی داره؛ یعنی اگه بگیم "اما شورا تمام تلاشش رو کرده"، "راه بهتری برای ایجاد ارتباط با دانشجوها وجود نداشته" یا هر چیز مشابهی که شاید خودم هم قبولش داشتهباشم، باز هم نمیتونیم منکر این حقیقت بشیم که دانشجوها ایمانی که لازمه رو به شورا ندارن -که شورا رو به شدت تضعیف میکنه- و یه فاصله بین خودشون و شورا متصورن، پس چنین بحث یا توجیهی مشکلی رو حل نمیکنه.
از طرفی خیلی علاقهای ندارم که غر بزنم و بگم که «این مشکل وجود داره پس اصلاحش کنید». اگه این ضعف رو بپذیریم همهمون در قبالش مسئولیم چون بچههای شورا از ما بودهان و حتی فراتر از اون، تنها افرادی از بین ما بودهان که حاضر شدهان کارهای شورا رو برعهده بگیرن؛ پس غر زدن خودم در رابطه با شورای گذشته رو غیرمسئولانه میبینم. در عوض سعی کردم از مخاطبین کانال مشورت بگیرم که دو تا فیدبک دریافت کردم:
با توجه به سیستمهای خاص ایران، برای پاسخ دادن به این دیگه نمیشه سراغ فلان سایت و فلان مقاله رفت. برای جواب دادن به این سراغ یکی از بچههای مجربتر شورای صنفی رفتم تا بهم کمی کمک کنه: دانیال فامیل خلیلی، که تجربهش تو شورا با تجربهٔ من تو تیایشدن برای مبانی برابره. ادامهٔ متن ترکیب دانستههای خودم و حرفهای دانیاله.
خب نکتهٔ اول دید مسئولین نسبت به این تعامله: دانشجوها به عنوان عضو سیستم دانشگاهی حق اعتراض دارن و زاویهٔ دیدی که به دانشگاه دارن با زاویهٔ دید مسئولین متفاوته. این چیزیه که توسط مسئولین هم درک شده، و با توجه به اهمیت کار دانشجوها برای کشور، احساس نیاز کردن که به حرفهای نمایندههاشون اعتنا کنن تا بتونن بازدهی سیستم رو بالا ببرن. پس پاسخگویی مسئولین در این چهارچوبه.
نکتهٔ دیگه نحوهٔ تعامل نمایندههای دانشجو، یا همون شورای صنفی، با مسئولینه. اعضای شورا باید یه صفتهایی داشتهباشن تا بتونن با مسئولین بهینه تعامل کنن. اولیش و بدیهیترینش اینه که این افراد باید مذاکره و ارتباط عمومی قوی داشتهباشن تا بتونن خوب مخ افراد رو بزنن و قانعشون کنن.
دومی اینه که برای به اندازهٔ کافی مشکلاتی که مطرح میکنن راه حل داشتهباشن؛ مسئولین به اندازهای انگیزه ندارن که بشینن و راه حل برای تکتک مشکلا پیدا کنن. پس نکتهٔ مهمیه که اعضای شورا بتونن برای حل مسائل راه حل پیدا کنن.
سومی: به مشکلات کاملا واقف باشن. برای حل مشکلی که یه سرش دانشجوها و یه سرش مسئولینه باید به هردوشون مسلط باشن تا همهٔ مشکلهای بچهها رو بفهمن و بتونن متناسب با نظرات مسئولین، گامبهگام مشکل رو حل کنن.
یکی دیگه این که به قانون کاملا واقف باشن. مرزهای قانونیای که برای شورا تعریف شده، مثل اساسنامهٔ شورای صنفی، منشور حقوق دانشجویی و آئیننامههای انضباطی، بهش کمک میکنه که اختیاراتش رو بشناسه و بهشون ورود کنه. خیلی پیش میآد که به شورا بگن که فلان چیز جزو وظایفت نیست یا جزو حقوق یه دانشجو نیست، اما باشه.
و مهمترینش: آوانگارد دانشجوها باشن و دل و جرات داشتهباشن. تعامل با مسئولین کار راحتی نیست و شورا هم وظیفهش سر خم کردن نیست.
شورا فقط یه اتاق نیست. متعاقبش مسئولیت داره و بعضا مسئولیتها خیلی سنگین هستن، نمایندهٔ شورا باید بتونه از پسشون بربیاد.
یه متن دیگه هم در این رابطه از علی عسگری عضو شورای قبل به دستم رسید، راجع به خصوصیات اعضای شورا:
بسم الله،
شورای صنفی خوب از لوازم یک دانشکدهی خوب است. برای این که شورای صنفی خوبی داشته باشیم به نظر من باید افراد شورا شرایط زیر رو به ترتیب اولویت داشته باشن:
۱− شورای صنفی براشون اولویت داشته باشه و براش وقت بذارن؛ اگه این طور نباشه هر چقدر هم که آدمهای توانمند یا خوشفکری باشن اتفاق مثبتی نمیافته،
۲− قابلیت پیگیری و کارهای صنفی رو داشته باشن،
۳− متشکل از افراد متنوع از لحاظهای مختلف باشن؛ این طوری هم با گسترهی وسیعتری از آدمای دانشکده در ارتباط خواهندبود و هم در تصمیمگیریها جوانب جامعتری رو در نظر میگیرن. همچنین باید منفعت اساتید و دانشگاه رو هم در کنار منفعت دانشجوها حتما در نظر داشته باشن،
۴− باید با این که تفاوت دارند یک تیم باشن یا بتونن با هم تیم بشن، در غیر این صورت قسمتی از توان شورا درون خودش صرف تقابلها میشه.
از نظرسنجیای که رایانش چند وقت پیش گذاشتهبود چنین برمیاد که واقعا بچهها فکر میکنن که به وظیفهشون عمل نکردن، دومین گزینهٔ انتخاب شده گزینهٔ «دانشجویان حمایت و پشتبیانی لازم را از نمایندگانشان ندارند.» بود که توسط یک سوم افراد انتخاب شدهبود.
(البته یکی از دوستان هم میگفت از این گزینه برداشت برعکس میشه که خب در این صورت متاسفم که گزینههای نظرسنجی دقیق نبودن.)
خب حالا که به نظر میرسه این دغدغه وجود داره، بیاید به این بپردازیم که وظایف ما در قبال نمایندگانمون -که همون شورا باشه- چیه و چجوری میشه بهش پرداخت.
اولین و بدیهیترین چیز اینه که اونجایی که شورا مستقیما ازمون کمک میخواد کمکش کنیم. کمککردن هم معمولا خیلی سخت نیست: این که تداخلها رو تو سایت شورا بگیم تا بتونه در تعداد بالا پیگیری کنه؛ توی جلسات هماندیشیای که میذاره شرکت کنیم(نه این که جلسه خالی بمونه و بعد هم بگیم که چرا شورا فلان کار رو کرد)؛ و همین چیزهای کوچیک که شورا بدونه هواش رو داریم.
دوم هم این که سعی کنیم از کارهای شورا باخبر باشیم. وظایفش، برنامههاش و تعاملاتش با مسئولین چیزهای کماهمیتی نیستن و در بعضی موارد حتی جذاب هستن. همین باعث میشه که دغدغهٔ شورا در ما ایجاد شه و ایجاد چنین دغدغهای در ابعاد بزرگ میشه پشتوانهای برای شورا.
و مورد سومی که به ذهنم میرسه، اینه که شورا رو از خودمون بدونیم و درک کنیم که اونها هم دانشجو هستن. شورا موظفه به نیازهای ما توجه کنه، ولی خوبه ما هم در حد توان یه دانشجو ازشون انتظار داشتهباشیم.