بدهی، پول، ایمان و دولت همگی دست در دست همدارند.بدون بدهی هیچ راه ساده ای برای اداره ی مازاد کشاورزی وجود ندارد همین که بدهی پدید میآید پول شکوفا میشود. اما برای اینکه پول ارزش داشته باشد یکنهاد، که همان دولت باشد باید آن را قابل اعتماد کند وقتی ما از اقتصاد حرف میزنیم این همان چیزی است که در نظر داریم: روابط پیچیده ای که با مازاد در جامعه پدیدار میشود.

و همین که این روابط را میسنجیم چیز دیگری معلوممیشود و آن این است که دولت هرگز نمیتوانست بدون مازاد متولد شود زیرا دولت نیاز به ماموران دولتی برای اداره امور همگانی، پلیس برای مراقبت و صیانت از حق مالکیت و حکامی دارد که چهخوب وچه بد زندگی مرفهی را طلب میکنند.هیچ یک از این ها بدون مازاد هنگفتی که کفاف زندگی همهی افراد مشغول در دولت را بدهد ممکن نمیشد، چرا که در آن صورت آنان نیز مجبور بودند برای گذراندنِ زندگی روی زمین کشت و کار کنند.
بدون مازاد ارتش منظم هم نمیتوانست وجود داشته باشد و بدون ارتش منظم نیز حکام و صد البته دولت، نمیتوانستند قدرتی اعمال کنند ومازاد جامعه نسبت به تهدیدات بیرونی آسیب پذیرتر میشد.
بروکراسیها و ارتش ها با مازاد کشاورزی ممکن شدند، که به نوبهی خود نیاز به بروکراسیها و ارتشها را خلق کردهمین درمورد کشیشها هم صدق میکند، بله، مازادْ مذهب سازمان یافته را به وجود آورد بگذار ببینیم چرا؟
در طول تاریخ، تمام دولتهای برآمده ازجوامع کشاورزی، مازاد خود را با بی عدالتی زنندهای توزیع میکردند که به نفع آنهایی بود که قدرت اجتماعی، سیاسی و نظامی داشتند اما این حاکمان با همهی قوت و زورشان آن قدر قدرتمند نبودند که در برابر اکثریت قریب به اتفاق این کشاورزان فقیر شده تاب بیاورند، که اگر متحد میشدند میتوانستند رژیم استثمارگر را ظرف چند ساعت سرنگون کنند. پس چطور این حکام توانستند قدرتشان را حفظ کنند و مازاد را آن طوری که دوست دارند پخش کنند و از جانب اکثریت در امان بمانند؟
پاسخ این است: با پروردن نوعی ایدئولوژی که سبب شد اکثریت عمیقا از ته دل باور کنند که تنها حکام آنها حق دارند فرمانروایی کنند؛ باورکنند که در بهترین جهان ممکن زندگی میکنند که نمه چیز همان طوری است که مقدر بوده که وضعیت بر روی زمین بازتاب نوعی نظم الهی است که هرگونه مخالفتی با حکام در تضاد با قدرت مشیت الهی است و خطر از دست شدن زمام امورجهان را به همراه دارد.
بدون این ایدئولوژی مشروع کنندهی قدرت، دولت نمیتوانست دوام بیارد.درست همانطور که دولت میباست همیشگی میبود و پس از مرگ حاکماش برجای میماند، تکیهگاه ایدئولوژیک قدرت دولت نیز میبایست نهادینه میشد افرادی که این مناسک معطوف به این هدف را اجرا و نهادینه میکردند کشیشها بودند.
بدون مازاد عظیم هیچظرفیتی برای ایجاد نهادهای مذهبی با نظام سلسلهمراتبی پیچیدهای از کشیشان در کار نبود زیرا زن و مرد «مقدس» چیزی تولید نمیکردند. همزمان بدون مذهب سازمان یافته اقتدار و مرجعیت حکام بر نسلها و توزیع مازاد خیلی بی ثبات و مستعد قیام اکثریتی میبود که سهمشان از مازاد معمولا خیلی کم بود به همین دلیل است که برای هزاران سال دولت و کشیشها یکی بودند

متن بالا قسمتی از کتاب «حرفهایی با دخترم درباره اقتصاد» نوشتهی یانیس واروفاکیس که به نظرم کتابی فوق العاده با نثر روان بود و مفاهیم اولیه اقتصاد رو بسیار ساده توضیح میده که مطالبی از تاریخ سرمایه داری، پول، بدهی و بیت کوین رو در خودش جای داده در این روزهای قرنطینه خواندنش خالی از لطف نیست