گردن خر و ( دیدی)

یادش بخیر .....اون روزا .....نسل ما ......

آقا جان تامل و صبر بفرمایید و عجالتاً عنانِ ملامت را بکشید؛ نه خیالِ نوستالژی‌بازی و غش‌وضعف رفتن برای روزگارِ رفته را دارم، و نه بنا دارم بابتِ اصطلاحِ کش‌دار و بی‌صاحبِ «نسلِ سوخته»، روضهٔ سوزناک بخوانم. اجازه بدهید سرِ کلاف وا شود و کلام منعقد گردد.

قاعدهٔ کائنات بر این جاری است که در هر صنعتی از دباغیِ پوستِ بره درهمدان  تا سفینه‌سازی در ناسا—گذرِ ایام سببِ تکامل و صیقل‌خوردنِ کار می‌شود؛ الا در این دیار و این ملک طلقِ ما! در اینجا به میمنت و برکتِ قدومِ مبارکِ مدیرانِ «جامع‌الشرایطی» که گویا در بابِ همه‌چیز تخصص دارند غیر از همان کاری که به ایشان سپرده‌اند، نقضِ این قاعده چنان دم‌دست و ریخته است که از حدِ شمارشِ سرانگشتانِ این بندهٔ حقیر و بی‌سواد بیرون است.

روشن‌ترین مصداقِ این سیرِ معکوس—که حکمِ استرِ لنگ در سرازیری را پیدا کرده—همین فقرهٔ «رسانهٔ ملی» است؛ مثل آن معشوقه ای است  که روزگاری برو و بیایی داشت و امروز در خانه ، و از همه بدتر در همین «ماس‌ماسک‌های فرنگیِ» توی جیبِ خلق‌الله، مثل آینهٔ دق حی و حاضر است تا مدام به یادمان بیاورد که ابتذال تا کجای کار نفوذ کرده است.

بنده همواره عرض کرده‌ام که این قیاسِ مع الفارق «قبل از انقلاب و بعد از انقلاب» که در دهانِ خواص و عوام افتاده، متری ناراست و بی‌حاصل است و بیشتر به کارِ خطبا برای کوبیدنِ حریف می‌آید تا نقدِ منصفانه. اصلاً بیایید دستِ طاغوت را از ماجرا کوتاه کنیم؛ همین تقویمِ چهل سالهٔ بعد از انقلاب را ورق بزنید تا ترازوی عیار پیشِ چشم بیاید. در همان سال‌های جنگ و تنگنا که نه پولی بود و نه این بساطِ عریض و طویلِ اداری، تلویزیون حاصلِ عقلِ جمعی، شأنِ قلم و هنرِ چند نفر آدمِ استخوان‌خردکرده بود. کار به جایی رسیده بود که اگر برنامه‌ای پخش می‌شد، کوچه و برزن خلوت می‌کرد. حالا بعد از چهار دهه تکامل، شاهکارِ مدیریتیِ آقایان این شده که دوربین بردارند و از «دوشیدنِ شیرِ الاغ» صحنه‌آرایی کنند! آن هم نه از جهتِ آموزشِ فلاحت و بیطاری، بلکه با ادای زننده‌ای که آدمی نمی‌داند سر به کدام کوه بگذارد. یعنی از آن بلندیِ فکر و سلیقه، سرازیر شدیم به چرک‌آبِ استیصال.

خاطر مبارک خرم ؛ همان سال‌ها در سینمایی‌ها و دوبله هم اعجازی می‌کردند. سری فیلم‌های یک کمدینِ آلمانی،  «دیدی» (دیتر هالروردن) را با آن دوبله‌های شسته‌رفته و شیرین از همین جعبه جادو  پخش می‌کردند. در یکی از  قصه‌ها، دیدی بدبخت—که مثل حال‌وروزِ اغلبِ ما، مردی بی‌دست‌وپا، نحیف و دائم‌الچوب‌خور بود—گیرِ یک باندِ تبهکارِ گردن‌کلفت می‌افتاد و طبعاً روزی سه نوبت کتکِ مفصل نوشِ جان می‌کرد. دستِ قضا،
دلبر نازک دل شیرین سخن
چشم آبی مو طلا گل پیرهن
سرو قد برف خد گلعذار ماه روی
یاس بوی سیم‌تن غنچه لب
بینی قلم ابرو کمان تار گیسو شد کمند
باخبر از فلاکتِ او، شیشهٔ کوچک و نقلی‌ای به دستش داد و دمِ گوشش خواند: «این اکسیرِ اعظم و داروی پهلوانی است؛ هروقت کار بیخ پیدا کرد، درِ شیشه را باز کن، بو بکش تا زورِ رستم در بازویت بیفتد!»

دیدیِ بخت‌برگشته هم شیشه را در جیبِ بغل نهاد و از قضا هر جا کارد به استخوان می‌رسید، یک نفس از بوی آن شیشه  و دمی به خمره میزد و غران و یلخی، مافیا و بزن‌بهادرها را به بادِ کتک می‌گرفت و یکی‌یکی تارومار می‌کرد. کار چنان بالا گرفت که خودش هم باورش شد پهلوانِ نامدارِ روزگار است! تا اینکه در گرماگرمِ یکی از معرکه‌ها، تیری از طپانچه آمد، درست نشست روی جیبِ بغل و شیشهٔ نازنین را خرد و خاکشیر  کرد. بندهٔ خدا همین‌که بوی شیشه پرید و صدای شکستنِ بلور را شنید، درجا قالب تهی کرد؛ دست‌ها شل شد، زانوها تا خورد و افتاد به خاک که: «ایهاالناس، باطل‌السحر شکست و جانم رفت!»

در همین گیرودار، دلبرک خود را رساند و بالای سرش خندید که: «بلند شو مردِ حسابی! آن شیشه نه معجونِ بوعلی‌سینا بود و نه اکسیرِ زورآوری؛ یک شیشه لاکِ ناخنِ معمولی بود ! تو با نیروی واقعی  و تلقینِ خودت حریف را می‌زدی، نه با مایعِ توی شیشه!»

حالا حکایتِ مدیرانِ تازه‌به‌دوران‌رسیدهٔ ماست؛ جماعتی تهیه‌کننده و مدیرِ سفارشی که سال‌هاست گمان می‌کنند آبرو، اعتبار و اثرگذاریِ این جعبه، به میزهای ریاستِ آن‌ها، بخشنامه‌های خشک‌وخالی و بودجه‌های نجومی‌شان بند است. غافل از آنکه آن رونق و نفوذ، حکمِ همان شیشهٔ معجزه‌آسا را داشت که ریشه در اصالتِ هنرمندانِ دردمند و خردِ جمعیِ دیروز داشت؛ نه تدبیرِ این حضرات. امروز که تیرِ بی‌تدبیری به شیشه خورده و مایعِ اعتبار پیشِ چشمِ خلایق ریخته، تازه پرده برافتاده است: شیشه خرد شده، بوی توهم پریده و مدیران مانده‌اند و حوضِ  خودشان؛ بی‌آنکه در چنته چیزی داشته باشند، الا شبیه  همان کاردستیِ تهوع‌آورِ دوشیدنِ الاغ برای جلبِ مخاطب !
پر بیراه نیست از شعر مظلوم و یتیم مانده که از ابن یمین فریومدی شاعر قرن هشتم هجری می‌باشد   به شعرای زیادی حتی حافظ شیرازی  نسبت داده شده را حسن ختام تقدیم کنم
شرح جوری که  من از دور قمر می‌بینم
با که گویم که جهان زیر و زبر می‌بینم
هر کجا می‌نگرم ناله و غم می‌بینم
هر که را می‌نگرم دیدهٔ تر می‌بینم
هر کجا بدگهری بود کنون
همچو نگین
متمکن شده در خانهٔ زر می‌بینم
اسب تازی شده مجروح به زیر پالان
طوق زرّین همه در گردنِ خر می‌بینم.

مخلص امین ظاهری