وقتی آگهی استخدام به حربه ای برای سود جویی تبدیل شده
در پلتفرمها و سایتهای کاریابی و نیازمندیهای ایران، آنچه میبینید، لزوماً همان چیزی نیست که واقعاً وجود دارد!
برای کارجوی مستأصل، آگهی استخدام چیزی شبیه بارقهای از امید و نجات است؛ نوری کمسو در انتهای سیاهچال بیکاری. اما وقتی با برخی شیوههای غیراخلاقی در بازار کاریابی روبهرو میشویم، ماجرا رنگ دیگری پیدا میکند. گاهی این آگهیها نه دعوت به همکاری، بلکه سناریوهایی مهندسیشده برای رسیدن به اهدافی هستند که هیچ نسبتی با استخدام و همکاری واقعی ندارند.
بیایید یکبار برای همیشه این پرسش را جدی مطرح کنیم: چگونه ممکن است در کشوری با این حجم از مهندسان و متخصصان بیکار، شرکتی بیش از یک سال آگهی استخدامِ «مهندس صنایع» یا «مدیر پروژه» را تمدید کند، اما حتی یک نفر را هم جذب نکند؟یعنی واقعا یک نفر پیدا نشده که لایق این پوزیشن باشد ؟!
پاسخ را باید در چرخهای از بهرهکشی تبلیغاتی، جمعآوری اطلاعات بازار، تهدید نیروی انسانی و گاه سرقت ایدههای کاری و دلایل غیر حرفه ای و به دور از اخلاق دیگری جستوجو کرد.
۱. بازاریابی رایگان با سوءاستفاده از کارجو
وقتی کارجو به بیلبورد تبدیل میشود
هزینه بیلبوردهای شهری، تبلیغات کلیکی و بنرهای محیطی سرسامآور است. شرکتهای نوپا، بیهویت یا مجموعههایی که توان یا تمایل پرداخت هزینه تبلیغات حرفهای را ندارند، گاهی فرمول ارزانتری پیدا میکنند: تبلیغ با پول، وقت و اضطراب کارجو.
آنها آگهی استخدام منتشر میکنند و صدها متخصص، مهندس و نیروی تحصیلکرده را به دفتر خود میکشانند. کارجو چهبسا با قرض گرفتن هزینه رفتوآمد، تحمل ساعتها اضطراب و صرف یک روز کاری، خود را به جلسه مصاحبه برساند. اما در آنجا با چه چیزی مواجه میشود؟
نه با گفتوگویی حرفهای درباره شغل، شرح وظایف و شرایط همکاری؛ بلکه با ارائهای طولانی و پرزرقوبرق درباره افتخارات، محصولات و عظمت خیالی شرکت.
هدف پنهان چندان پیچیده نیست. این کارجو امروز بیکار است، اما ممکن است فردا در شرکتی دیگر و در همان صنعت مشغول به کار شود. مجموعه سودجو با برگزاری مصاحبههای صوری، نام و تصویر برند خود را در ذهن فعالان آن حوزه حک میکند؛ بیآنکه یک ریال برای تبلیغات بپردازد. و بالاخره این کارجوی امروز و شاغل فعال این صنف آینده مشتری بالقوه میتواند باشد.
در این وضعیت، هزینه تبلیغ از جیب کارجو پرداخت میشود: با پول رفتوآمد، زمان، انرژی و سلامت روان او.
این چیزی نیست جز نمایش کثیف تبلیغاتی به بهای استثمار امید مردم.
---
۲. ارتقای رتبه سایت با آگهیهای استخدامیِ بیسرانجام
یکی دیگر از دلایل تکرار و تمدید آگهیهای استخدامی، بهبود رتبه سایت در موتورهای جستوجو است.
کارجو پس از دیدن نام یک شرکت، معمولاً آن را در گوگل جستوجو میکند تا درباره سابقه، زمینه فعالیت و اعتبارش اطلاعات بیشتری به دست آورد. حتی اگر سایت شرکت ضعیف و بیکیفیت باشد، کارجو به دلیل نیاز به کسب اطلاعات، زمانی را در آن سپری میکند، صفحات مختلف را باز میکند و به لینکهای گوناگون سر میزند.
نتیجه چیست؟ شرکتی که یک آگهی استخدامی را ماهها در پلتفرمهای کاریابی نگه میدارد، از جستوجوهای مکرر، ورود کاربران و افزایش بازدید سود میبرد. به این ترتیب، آگهی استخدام از یک ابزار جذب نیرو به ابزاری برای تولید ترافیک و ارتقای رتبه سایت تبدیل میشود.
کارجو، بیآنکه بداند، به نیرویی رایگان برای بهبود جایگاه دیجیتال آن مجموعه تبدیل شده است؛ بیهیچ دستمزدی، قراردادی یا حتی اطلاعرسانی شفاف.
البته در مواردی این رفتار غیر حرفه ای گاهی از جانب شرکتها و افرادی که مسولیت سایت و وبلاگ شرکت را بعهده دارند انجام میدهند و به جای انجام فعالیت اصولی برای ارتقا جایگاه سایت در موتورهای جستجو با ترفندهای غیر معمول و تقلب در صدد انجام آن هستند .
---
۳. استفاده از ایده و دریافت مشاوره رایگان
در بسیاری از مصاحبهها، از کارجوی باانگیزه خواسته میشود برای «ارزیابی توانایی» یا «بررسی میزان تناسب با شغل»، پروژههای جاری شرکت را تحلیل کند، پروپوزال بنویسد، راهکار بهبود فرایند ارائه دهد یا برای یک مسئله واقعی سازمان برنامه عملیاتی تدوین کند.
گاهی نیز از عناوینی مانند «کار آزمایشی»، «ارزیابی تخصصی»، «نمونهکار اختصاصی» یا «ارائه پلن پیشنهادی» استفاده میشود.
کارجو، برای اثبات شایستگی خود، ساعتها وقت میگذارد و کاری انجام میدهد که ممکن است ارزش تجاری مستقیم داشته باشد. در نهایت اما با جملهای آشنا روبهرو میشود:
«نتیجه را به شما اطلاع میدهیم.» یا (به شما زنگ میزنیم )....
و معمولاً دیگر هیچ خبری نمیشود.
در بدترین حالت، شرکت از پروپوزال، تحلیل یا راهکار ارائهشده استفاده میکند و کارجو را بدون دریافت دستمزد یا حتی توضیحی روشن به خانه میفرستد. مصاحبهای که باید فرصتی برای شناخت متقابل باشد، به جلسه دریافت مشاوره رایگان تبدیل شده است.
؛؛؛؛قطعا هر فرد و متقاضی شغل دارای یک نوع نگاه جدید و توانایی و تخصص های هر چند کم میباشد و در شرکتها و بنگاههایی که همین میزان تخصص و قدرت تحلیل هم وجود ندارد این جلسات حکم همان جلسات مشاوره مدیریت و مشاوره کسب و کار البته رایگان را دارند .
---
۴. آگهی استخدام بهعنوان اهرم تهدید کارکنان
آگهی استخدامِ دائمی میتواند شمشیر داموکلس بالای سر کارکنان فعلی نیز باشد.
پیام غیرمستقیم مدیریت به نیروهای خود چنین است:
«بیرون از این در، افراد زیادی منتظر جای شما هستند. اگر به حقوق پایین، اضافهکاری اجباری یا شرایط نامناسب اعتراض کنید، جایگزین خواهید شد.»
در چنین فضایی، آگهی استخدام دیگر فقط ابزار جذب نیرو نیست؛ به وسیلهای برای ایجاد ترس، سرکوب مطالبهگری و پایین نگه داشتن دستمزد تبدیل میشود.
کارفرما با نمایش صف طولانی متقاضیان، احساس امنیت شغلی کارکنان را تضعیف میکند و از اضطراب بیکاری برای تحمیل شرایط بدتر بهره میگیرد.
---
۵. تظاهر به توسعه برای سرمایهگذاران و بانکها
شرکتی که با بحران مالی یا رکود واقعی روبهروست، ممکن است با فعال نگه داشتن آگهیهای استخدامیِ سطح بالا، تصویری ساختگی از رشد و توسعه ارائه دهد.
پیام چنین آگهیهایی برای بانک، سرمایهگذار یا شریک تجاری میتواند این باشد:
«ما در حال توسعه هستیم، نیروی متخصص جذب میکنیم و برای آینده برنامه داریم؛ پس به ما اعتماد کنید و سرمایه بیشتری در اختیارمان بگذارید.»
در اینجا نیز آگهی استخدام به جای آنکه سندی برای یک نیاز واقعی باشد، به بخشی از ویترین تبلیغاتی شرکت تبدیل میشود؛ ویترینی که قرار است وضعیت واقعی کسبوکار را پنهان کند.
---
۶. ساختن «بانک رزومه» و ارزانفروشی نیروی متخصص
در این نظام بیاخلاق، رزومه دیگر نشانه شخصیت، تجربه و مسیر حرفهای یک انسان نیست؛ دادهای است در جدول اکسلِ تحلیل بازار
برای اثر گذاری در قیمت و دستمزد پرسنل
برخی مجموعهها با جمعآوری رزومههای متعدد، میخواهند بدانند سقف تحمل متخصصان کشور تا کجا پایین آمده است. وقتی میبینند مهندسی با مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاهی معتبر، به دلیل فشار اقتصادی حاضر است با حداقل دستمزد کار کند، همین وضعیت را به معیاری برای تعیین حقوق سایر نیروها تبدیل میکنند.
به این ترتیب، فقر نهفقط محصول بحران اقتصادی، بلکه به ابزار مهندسی بازار کار تبدیل میشود. شرکتها با سنجش اضطرار کارجویان، کف دستمزد را پایینتر میبرند و از ناامنی شغلی برای خرید ارزان تخصص استفاده میکنند.
این همان مهندسی معکوس فقر است: ابتدا انسان را به نقطه اضطرار میرسانند و سپس از اضطرار او برای ارزانتر کردن نیروی کار بهره میگیرند.
---
۷. وقتی خودِ پلتفرمهای کاریابی از این چرخه سود میبرند
((دزد که به دزد بزند شاه دزد است ))
ماجرا فقط به شرکتهای آگهیدهنده محدود نمیشود. گاهی خود پلتفرمهای کاریابی نیز از خلأ نظارت و عطش کارجویان برای یافتن شغل استفاده میکنند.
برخی سایتها پس از راهاندازی، با انتشار چند آگهی استخدامی دروغین ، تلاش میکنند خود را به مدیران شرکتها و مجموعههایی معرفی کنند که از آگهی استخدام برای تبلیغ، جمعآوری رزومه یا دریافت ایده استفاده میکنند. پیام پنهان چنین پلتفرمهایی روشن است:
«سایت ما ویترین شلوغتر و محیط مناسبتری برای نمایش آگهیهای شماست؛ حتی اگر این آگهیها به استخدام واقعی منجر نشوند.»
در بعضی از این موارد، آگهیها بدون ذکر نام دقیق شرکت و با عناوینی کلی مانند «یک شرکت معتبر»، «یک شرکت پیمانکاری» یا «یک هلدینگ فعال» منتشر میشوند. گاهی تنها یک نشانی ایمیل برای ارسال رزومه درج میشود و در مواردی حتی همان هم وجود ندارد؛ پلتفرم صرفاً یک بخش را برای ارسال رزومه فعال میکند.
کارجو رزومه خود را ارسال میکند، اما نه میداند دقیقاً برای چه شرکتی اقدام کرده، نه مسیر روشنی برای پیگیری دارد و نه میتواند مطمئن باشد که مجموعه موردنظر اساساً فعال و واقعی است.
به این ترتیب، رزومهها جمعآوری میشوند، بازدید سایت بالا میرود و آگهیهای بیسرانجام، ویترینی مصنوعی از فعالیت و رونق ایجاد میکنند. کارجو در این میان، هم مشتری است، هم تولیدکننده محتوا، هم تأمینکننده داده و گاه حتی مشاور رایگان؛ اما سهمش از این چرخه، چیزی جز فرسودگی و انتظار نیست.
و البته پس از مدتی این پلتفرم صاحب یک بانک اطلاعاتی باارزش و با قابلیت فروش به بازار میباشد
خریداران این اطلاعات هم مثلا برای یک آموزش تخصصی یا فروش کالا و خدمات به صورت هدفمند به افرادی دسترسی پیدا کرده اند که بخشی از بازار هدف آنها را تشکیل میدهند
---
خطاب به کارجویان: ردپای کفتارها را بشناسید
دوستان، بازار کار میدان سادهای نیست. در این میدان باید هم به دنبال فرصت بود و هم نشانههای فریب را شناخت.
اگر با آگهیای روبهرو شدید که:
- بیش از سه ماه، بدون تغییر جدی، مرتب تمدید میشود؛
- نام یک شرکت با آگهیهای متعدد و عناوین شغلی متفاوت تکرار میشود؛
- از شما میخواهد پیش از استخدام، یک پروژه واقعی و کلیدی با ارزش تجاری حل کنید؛
- بیشتر از آنکه درباره تواناییها، تجربه و شرایط شما بپرسد، مشغول نمایش برند و محصولات خود است؛
- شرح وظایف و شرایط آن با آگهیهای دیگر، تقریباً کلمهبهکلمه یکسان است؛و خیلی مفصل و با کلمات تخصصی متن آگهی را منتشر کرده اند (اینجا هم در حال القا کردن حرفه ای بودن خود هستند البته به دروغ و خیلی از مدیران همین شرکتها هیچکدام از موارد کپی شده در آگهی را نمیفهمند !)
- نام دقیق کارفرما، نشانی معتبر، شماره تماس پاسخگو یا مسیر مشخص پیگیری ندارد؛
- پس از چند مرحله مصاحبه، هیچ پاسخ روشن و زمانبندی مشخصی ارائه نمیدهد؛
باید محتاط باشید.
پیش از ارسال رزومه، نام شرکت، سابقه فعالیت، نشانی، شماره ثبت، وبسایت و تجربه دیگران را بررسی کنید. برای انجام پروژههای واقعی، مرز مشخصی بگذارید و اگر کاری ارزش تجاری دارد، آن را بدون قرارداد یا توافق روشن تحویل ندهید. نمونهکار با پروژه رایگان یکی نیست؛ مصاحبه تخصصی با مشاوره رایگان تفاوت دارد.
به یاد داشته باشیم: هر آگهی استخدامی معتبر باید دستکم درباره عنوان شغلی، شرح وظایف، محل کار، نوع همکاری، محدوده حقوق، نام کارفرما و فرایند جذب شفافیت نسبی داشته باشد. ابهام، وقتی با تکرار و بیپاسخی همراه میشود، دیگر نشانه حرفهایگری نیست؛ نشانهای برای احتیاط است.
---
.
خطاب به مدیران سودجو: این نان، خوردن ندارد
آقایان و خانمهای مدیرِ بهظاهر شیکپوش، شما که دفترهایتان را با رزومهها، ایدهها و عمر جوانان این سرزمین تزئین کردهاید؛ سو استفاده از امید یک کارجو یکی از غیراخلاقیترین شکلهای کسبوکار است.
ممکن است امروز در هزینه تبلیغات یا دریافت مشاوره صرفهجویی کرده باشید، اما هزینه اخلاقی این رفتار از حساب سازمانتان پاک نخواهد شد. بیاعتمادی، بدنامی و نارضایتی کارکنان و کارجویان دیر یا زود خود را نشان میدهد.
در روزگاری که تجربهها در شبکههای اجتماعی و میان فعالان هر صنف بهسرعت منتشر میشوند، شیشه اتاقهای تاریک دیگر آنقدرها هم مات نیست. فهرست شرکتهای بدحساب، آگهیهای صوری و مجموعههای بیهویت، میان متخصصان دستبهدست میشود.
کارجویان حافظه دارند. نیروهای متخصص نیز حافظه دارند. آنها شما را نه فقط با نام برند، بلکه با شیوه رفتارتان به یاد خواهند سپرد: بهعنوان کارفرمایی که از اضطرار مردم برای تبلیغ، تهدید و کاهش هزینه استفاده کرد، یا بهعنوان مجموعهای که به تخصص و زمان انسانها احترام گذاشت.
سخن آخر
صنعت هر کشور، بهویژه در حوزههای تخصصی، کوچکتر از آن است که بتوان در آن برای همیشه پنهان ماند. خبر رفتارهای غیراخلاقی، دیر یا زود از دفترهای شیک و اتاقهای دربسته بیرون میزند.
آگهی استخدام باید سندی از یک نیاز واقعی و تعهدی حرفهای باشد، نه ابزار تبلیغات ارزانقیمت، جمعآوری داده، دریافت مشاوره رایگان یا بازی با روان کارجویان.
کارجو کالا نیست، عدد نیست و محتوای رایگان هم نیست. پشت هر رزومه، انسانی ایستاده است که زمان، امید، دانش و بخشی از عمر خود را برای ساختن آیندهاش هزینه کرده است.
اگر قرار است بازار کار سالمتری شکل بگیرد، باید از همینجا شروع کنیم: از شفافیت آگهیها، پاسخگویی کارفرمایان، مسئولیتپذیری پلتفرمها و احترام به تخصص انسانها.
مخلص امین ظاهری