بیستسالگی برای من نه فصل شور و پرواز، بلکه فصلِ دلتنگی و انزوا بود. وقتی بیپولی راه نفس را میبست و تنهایی امان نمیداد، ذهنِ من برای آنکه از بیحاصلی نپوسد، دست به کارِ ساختن دنیاهایی بزرگتر از اتاقش میشد؛ چرا که مغز طاقتِ خالی ماندن نداشت و اگر چیزی برای سرگرم شدن نمییافت، خودش از هیچ، همهچیز میساخت.
من در اتاقی کوچک و محقر در طبقه دوم ساختمانی زندگی میکردم؛ کنج دنجی که بوی کاهگل نمکشیده میداد. هنوز صورت من آنطور که باید جا نیفتاده بود و صدایم گاهی خش برمیداشت. هر روز جلوی آینه، بازوانم را ورانداز میکردم تا نشانهای از یک مرد کامل در خودم پیدا کنم، اما بیرون از این چهاردیواری، دنیایی نبود که مرا به رسمیت بشناسد. روبهروی پنجره، زمینی بایر، چهار یا پنجهزار متری افتاده بود که همسایهها میگفتند سالهاست رها شده بود، چون صاحبش نه میفروخت و نه میساخت.
این زمینِ خالی برای من فقط خاک بیابان نبود؛ پردهای سفید بود که تمام امیال و آرزوهای سرکوبشدهام را روی آن نقاشی میکردم.
شبها که تاریکی روی محله آوار میشد، چراغ اتاق را خاموش میکردم، چانه را میگذاشتم روی لبهی پنجره و به گسترهی تاریک زل میزدم. خاک بیابان پیش چشمم تبدیل میشد به عمارتی اشرافی با درختان سر به فلک کشیده و استخری زلال در میانه. صاحبش را مردی بیاندازه ثروتمند میدیدم با هفت یا هشت دختر پریرو و خوش پیکر.
خیالم رنگ و بوی تمنا میگرفت. در گرمای بعدازظهرها، دخترها را مجسم میکردم که دور از چشم دنیا، پیراهنهای حریر و نازکشان را کنار استخر از تن بیرون میکشیدند، پوست سفیدشان در تابش آفتاب برق میزد و با خندههای بلند به آب زلال میپریدند. آب خنک روی گردن و ساقهایشان میلغزید. در این میان، حمیرا با موهای نمدار از آب بالا میآمد، روی تختی زیر سایهبان مینشست، دامن کوتاهش تا بالای رانهایش بالا میرفت و در حالی که سر به کتاب داشت، از زیر مژههای بلندش نگاهی پنهانی و پر از اشتیاق به پنجرهی اتاق من میانداخت.
ساعتها در این خیال غرق میشدم. شبها زیر لحاف کهنهام، لمس تن گرم و پر از تمنایشان را حس میکردم، نقشهی فراری دادن حمیرا و فرحناز را میکشیدم و نامههای عاشقانهای مینوشتم که بوی یاس میدادند؛ نامههایی که قلبم از ترس افتادنشان به دست پدر سختگیر عمارت میتپید. این توهم، تنها تکیهگاه من در برابر فقر و حقارتِ آن روزهایم بود.
تا اینکه روزی، سر و صدای عملیات عمرانی مرا از خیال بیرون کشید. چند مرد با چکمه و نقشههای لولهشده وارد زمین شدند. کلنگها فرود آمدند و فردا کامیونهای آجر و سیمان کوچه را بند آوردند.
ذهن آدمی که ماهها با یک رویا سر کرده بود، به این سادگی حقیقت را قبول نمیکرد؛ میخواست هر نشانهای را به نفع باورهای خودش تعبیر کند. به جای تعجب، با شوق به خودم میگفتم: «بالاخره دارند همان قصر را میسازند!»
بعدازظهری با بهترین لباسم پایین رفتم و با هیجان از بنایی که بالای داربست بود پرسیدم: «اوستا، این عمارت مال کیه؟» او بیحوصله جواب میداد: «میگن مال یه آدم خیلی پولداره.» و همین یک جمله، تمام خیالبافیهای مرا محکمتر میکرد.
ساختمان با شتاب بالا میرفت؛ ساختمانی دوطبقه با راهروهای دراز، اتاقهای تو در تو و حیاطی محصور. هر آجر که چیده میشد، من خودم را یک قدم به وصلت با آن خانوادهی اشرافی و رهایی از آن تنگدستی نزدیکتر میدیدم.
اما حقیقت مثل یک سیلی غافلگیرکننده فرود آمد. روزی که گرد و خاک بنایی خوابید، از پشت پنجره چشمم به سردرِ عمارت افتاد. کتیبهای سنگی با خط درشت بر پیشانی در نصب شده بود:
((آسایشگاه بیماران روانی، وقفی .. . / واقف: ....))
انگار دنیا پیش چشمم تیره و تار شد. کاخ رویاهای من، تیمارستانی وقفی بود!
روز بعد، ساکنان واقعی قصر سر رسیدند: به جای آن دختران زیبا و تنهای لطیف، مردانی با سرهای تراشیده، بدنهای پرمو و عریان، با چشمانی خیره و شورتهای مندرس وارد حیاط شدند. درست در همان نقطهای که فکر میکردم حمیرا با رانهای بلورین مینشست، مردی سیاهچرده با گردنی کلفت شلوارش را پایین کشیده بود و به پنجرهی من چشمغره میرفت. دیگران دور حوض میدویدند و چوببازی میکردند و مأمورانی درشتهیکل با طناب و باتوم، دیوانهها را مهار میکردند.
دیدن آن صحنهها رشتههای فکرم را به هم میریخت. در اتاق کز میکردم؛ اما وقتی آدم مدتی طولانی به رفتاری خیره میماند، ناخودآگاه مرز خودش با آن را گم میکرد.
چند ماه بعد، در گرمای کلافهکنندهی یک بعدازظهر، پنجره را باز کردم. مردی دیوانه، لخت کنار حوض نشسته بود و به من زل زده بود. ناگهان زبانش را درآورد و برایم شکلک ساخت. حس لجاجت و خشمی کور در وجودم زبانه کشید؛ بیاختیار من هم زبانم را بیرون آوردم و ادایش را درآوردم. او تکرار کرد و من شدیدتر دهنکجی کردم. آنقدر در این بازی احمقانه پیش رفتم که متوجه دو سرپرستار سفیدپوش در ایوان روبهرو نشدم که با دقت چشم به حرکات من دوخته بودند.
چند دقیقه بعد، صدای سنگین پوتینها روی پلهها بلند شد. درِ اتاقم با لگد باز شد؛ پاسبانی تنومند و سرپرستار داخل ریختند. پاسبان دستم را از پشت قفل کرد و بدون گوش دادن به نالهها و فریادهایم، مرا کشانکشان از پلهها پایین برد و مستقیم به اتاق رئیس دیوانهخانه برد.
دکتری با عینکی روی بینی، با لحنی بیحس نگاهم کرد: «چند روز بود از آسایشگاه زده بودی بیرون؟ حالا پشت پنجره برای نگهبانها شکلک درمیآوردی؟»
با گریه و التماس فریاد زدم: «آقای دکتر! اشتباه شده! من مستأجر اتاقِ روبهروییم! من دیوانه نبودم!»
دکتر خونسرد در پرونده نوشت: «بیمار دچار انکار هویت و رفتارهای پرخاشگرانه.»
وقتی با درماندگی نامهای حمیرا و فرحناز را به زبان میآوردم تا دلیل پشت پنجره نشستنم را بگویم، دکتر سری تکان داد و زیر لب گفت: «هذیانهای عاشقانه و توهمات حاد جنسی... انتقال به انفرادی!»
حالا من در بیستسالگی، میان دیوارهای نمور و تاریک همان سلول گیر افتاده بودم. هر چند ساعت یکبار، چشم مأمور نگهبان از سوراخ در پدیدار میشد و با تمسخر میپرسید: «خب، حمیرا خانم برایت نامه نفرستاد؟» و من با زاری سرم را به دیوار میکوبیدم و التماس میکردم.
فاصلهی میان قصری از زیباترین آرزوها تا دخمهای در دارالمجانین، گاهی فقط به اندازهی ضخامت همان شیشهی باریک پنجره بود؛ شیشهای که تا پشت آن ایستاده بودی خودت را عاقلترین تماشاگر دنیا میدانستی، اما کافی بود لحظهای در تصویر خیالت غرق شوی تا همان دیوارهایی که با تمنا ساخته بودی، به زندان واقعیات تبدیل میشدند.
مخلص امین ظاهری
پی نوشت ::
این جستار، برآمده از یک خاطرهی بسیار کوتاه و گذراست که سالها پیش به گوشم رسید. .»