در جغرافیایِ پس‌کوچه‌های باریک، همیشه موجوداتی هستند که از آمارِ سرشماریِ شهر جا می‌مانند؛ لجن‌های ماسیده‌ی کفِ جوب، کلاغ‌های ناتوانِ بالای چنار، و سگ‌هایی که نه شناسنامه‌ای دارند و نه پناهی. آن‌ها فقط «بودند»؛ به همان شکلی که دیوارهای کاهگلی هستند یا بوی ناخوشِ فاضلاب. روی زمین، هیچ‌چیز بی‌پناه‌تر از موجودی نیست که محکوم به زیستن میان آدم‌ها باشد، اما هیچ تکه‌ای از دنیای آن‌ها به نامش نخورده باشد. رنج، اینجا نه یک اتفاقِ گذرا، که هوای مسمومی است که باید دم‌به‌دم تنفس کرد تا استخوان‌ها با آن خو بگیرند.
ماده‌سگِ انتهای کوچه، عصاره‌ی همین وضعیت بود؛ پوستی چسبیده به دنده‌ها و چشم‌هایی که گویی از ازل، فرسودگیِ زمین را تماشا کرده بودند. اسمی نداشت. اگر فیدل صدایش می‌کردی می‌آمد، ژولی می‌گفتی گوش می‌جنباند، و اگر شوفری از سرِ بطالت سوت می‌کشید، پوزه‌اش را به خاک می‌مالید. حیوان در سال‌های ماندنش در این خاک، یک اصل را آموخته بود: حقِ بودن در این حوالی، به بهایِ نقدِ تحقیر پرداخت می‌شود. بچه‌ها ترکه به تنش می‌کوفتند، اما او حتی دندان نشان نمی‌داد. سگ‌های ولگرد بهتر از هر کسی می‌دانند خطِ قرمزِ بقا کجاست؛ عاجِ دندانی روی تنِ یک رهگذر یعنی مرگ. پس می‌بلعید؛ درد و تحقیر را با هم.
در این جهانِ پر از سنگ و دشنام، تنها صدایی که بوی کتک نمی‌داد، ناله‌ی خشکِ چرخِ گاریِ «غفور» بود.
غفور، کناسِ محله بود؛ مردی با پیراهنِ راه‌راهِ چرک‌مرده، گیوه‌های خوابانده و کاسه‌ی چشمی که خاکروبه‌ی سال‌های شهر در آن رسوب کرده بود. رابطه‌ی میان آن دو، نه نمایشی از محبت، که هم‌پیمانیِ خاموشِ دو موجودِ ته‌خط‌رسیده بود. غفور وقتی ته‌مانده‌ی نان و کله‌ماهی را از لای زباله‌ها سوا میکرد، می‌انداخت جلویش. بچه‌ها که شیطان درونشان گل میکرد ، غفور جاروی بلندش را به زمین می‌کوبید و نعره می‌زد: «چخه! ولدزناها... چکارش دارید ؟ برید رد کارتون!» و سگ، این دادِ خشن را مثل سندی برای حمایت و پیمان دوستی در سینه نگه می‌داشت.
سگ جلو می‌آمد، روی خاک می‌نشست و پوزه‌ی چروکیده‌اش را به پشتِ ساقِ خاک‌آلودِ غفور می‌مالید. برای حیوانی که جهان جز لگد پاسخی به بودنش نداده بود، غفور تنها تجلیِ امنیت بود؛ تنها کسی که اجازه می‌داد بماند.
اما فقر، استخوان‌دارتر از آن است که عاطفه در برابرش تاب بیاورد. آدم‌ها هیولا به دنیا نمی‌آیند؛ این هندسه‌ی بی‌رحمِ تنازع بقاست که رگِ مروت را خشک می‌کند. وقتی نداری به استخوان می‌رسد، اخلاق به تجملاتی بدل می‌شود که جیب‌های خالی توانِ پرداختش را ندارند.
اواخر آبان، زیر طاقِ خاکیِ یک پلِ مخروبه، سگ زایید؛ شش توله‌ی کور و لرزان که به پستان‌های مادر چسبیده بودند. همان روزها، بلدیه اعلامیه های سگ‌کُشی را با سریش کوبید به تیرهای برق: «از بابت اتلاف هر قلاده، دو تومان در وجه حامل کارسازی می‌شود.»
دو تومان آن سال‌ها، پولِ کمی نبود؛ چند کاسه آبگوشتِ بزباش با سنگکِ داغ، یا توتونِ یک ماه برای چپقِ غفور. روی نفس‌کشیدنِ حیوان‌ها قیمت نشست و هندسه‌ی کوچه برای غفور، تبدیل به جدول‌ضربِ بقا شد.
یک ظهرِ برزخی که آفتابِ بی‌رمق روی دیوارها ماسیده بود، صدای چرخِ گاریِ غفور آمد؛ صدای ترق‌وتروقِ آهنِ زنگ‌زده. سگ، با همان توله‌های چسبیده به شکم، سر بلند کرد. نوری در مردمک‌های میشی‌اش دوید؛ روی سینه تا سرِ کوچه پیش خزید تا به پیشوازِ تنها رفیقش برود.
غفور ایستاده بود. دسته ی گاری را رها کرده و سرش را پایین انداخته بود. از لای تکه‌روزنامه‌ای چرب، تکه‌ای جگرِ سیاه و تازه را انداخت روی خاک. بوی خونِ گرم در هوای سرد پیچید. سگ، دمش را تکان داد، پوزه پیش برد و گوشت را درسته بلعید.
اما ...((استریکنین)) مهلت نمی‌دهد.
چند ثانیه بعد، سم به تاروپودش ریخت. عضلاتش مثل تسمه‌های چرمی کشیده شدند. ستون فقراتش قوسی دردناک برداشت، دهانش به کف افتاد و خرخری بریده از گلویش فواره زد. حیوان روی سنگ‌ها چنگ می‌کشید؛ نه از سرِ دردِ مرگ، که از سرِ بهت. چشمانش باز و گشاد روی صورتِ غفور قفل شده بود؛ نگاهِ پرسشگری که سنگینی‌اش کوچه را خفه میکرد.
غفور نوکِ گیوه‌اش را جلو برد و تیپایی آرام به پهلوی سگ زد؛ تکان نخورد. با پشتِ دست، پلک‌های خیس و بازمانده‌ی سگ را به زور پایین کشید تا آن نگاهِ خیره کور شود. بعد، بی‌آنکه سرش را بالا بگیرد، زیرِ لب من‌من کرد: «تقصیرِ من چیه زبون‌بسته؟... ها؟! من نمیکشتم یکی دیگه می‌کشتت؟ من راحتت کردم! چرخِ روزگاره... شکمِ صاب‌مرده من هم نون می‌خواد.»
همین که چشم‌های سگ برای همیشه بسته شد، غفور روی زانو نشست. انگار می‌خواست کار را پیش از آنکه عقلش سر جایش بیاید تمام کند. تکه های خرد شده گوشتِ آلوده را از جیبش درآورد و یکی‌یکی زیر پوزه‌ی توله‌ها گذاشت. غریزه‌ی کورِ مکیدن، کارش را کرد.
غفور توله‌ها را یکی‌یکی با سرِ انگشت برداشت و کنارِ لاشه مادرشان تهِ گاری انداخت. کلاهِ نمدی‌اش را برداشت، عرقِ پیشانی‌اش را با سرآستینِ پر از چرک پاک کرد و آبِ دهانش را با خلط پرت کرد گوشه‌ی دیوار . دسته ی گاری را بالا کشید و پیش از آنکه به راه بیفتد، زیرِ لب، چرتکه‌ی بلدیه را تکان داد:
«مادرشون دو تومن... شیش‌تا هم این توله ها ... شد چارده تومن!»
مخلص امین ظاهری
