د
شبی ، در خلوت، گوشی را برداشتم تا فقط نگاهی به ساعت بیندازم. قفل صفحه که باز شد، اعلانی خشک و کوتاه روی نمایشگر روشن نشست:
«حافظهی دستگاه پر است.»
جملهای ساده بود؛ از همان ها که معمولاً بیآنکه مکث کنیم، نادیدهشان میگیریم. اما بعضی کلمات در بعضی ساعتها، از معنای روزمرهشان فاصله میگیرند. آن شب، احساس کردم این هشدار فقط دربارهی گوشی نیست؛ انگار دستی پنهان، از پشت نمایشگر سرد، حالوروز زندگیام را تفسیر میکرد.
حافظه پر بود؛ اما نه فقط از عکس و فایل و شماره و پیام. مملو از انبوه چیزهای نیمهتمام بود: سلامهای بیسرانجام، گفتوگوهای رهاشده، وعدههای عقبافتاده، آشناییهایی که جایی میان نزدیکشدن و دورماندن معلق مانده بودند. دستگاه پر بود، اما زندگی در آن خالی بود زندگی آباد نبود.
رفتم سراغ فهرست مخاطبان. ردیفی بلند از نامها؛ هرکدام روزی، جایی، در پیچوخم زندگی، نشانیِ رفاقتی، همکاریای یا دستکم سلاموعلیکِ آشنایی بودهاند. پانصد نام، ششصد و پنجاه شماره. بشر امروزی ، از بیرون، چنان شلوغ به نظر میرسد که اگر حواسش نباشد، خیال میکند تنهایی افسانهای متعلق به عصر یخبندان و یا نامههای کاغذی است.
اما کافی است دلت یک( آدم) بخواهد؛ نه یک شماره، نه یک حساب کاربری، نه تصویری صیقلخورده در شبکههای اجتماعی. همانجا انگشتت روی صفحه خشک میشود.
خواستم به یکی زنگ بزنم و بگویم:
«بیا. نه برای کاری، نه برای انتقال خبری، نه برای گرهگشودن از مسئلهای. فقط بیا یک استکان چای بنوشیم.»
اما در آن فهرست بلند، پیدا کردن کسی که بتوانی بیتشریفات و بی بهانه صدایش کنی، ناگهان دشوارتر از هر کار ناممکنی شد. آن لحظه آدم میفهمد چه فاصلهی بزرگی هست میان کسی که شمارهاش را دارد و کسی که میتواند بی پیرایش و راحت ، تنهاییاش را پیش او بگذارد.
برای خودم چای ریختم. بخار باریک استکان بالا رفت، در هوای اتاق پیچید و روی شیشهی پنجره نشست. مدتی به آن بخار نگاه کردم؛ به چیزی که شکل داشت، اما نمیشد نگهش داشت. درست شبیه بسیاری از رابطههای این روزگار.
ما در زمانهای زندگی میکنیم که شلوغیِ پیرامونمان چشم را میزند، اما دستمان به هیچ حضور گرمی نمیرسد. همهچیز کوتاه، سریع و در دسترس شده است؛ جز خودِ معاشرت. پیامها فوریاند، پاسخها کوتاهاند، دیدارها به تعویق میافتند و رابطهها پیش از آنکه فرصت ریشهگرفتن پیدا کنند، در ازدحام انتخابهای بعدی گم میشوند.
رابطههای امروز گاهی شبیه چای کیسهایاند: زود دم میکشند، زود رنگ میدهند و زود هم سرد و بیخاصیت میشوند. نه قوری لازم دارند، نه سماور، نه نشستن پای آتش. کافی است چند ثانیه در آب داغ بمانند و بعد، بیهیچ حسرتی، راهی سطل فراموشی شوند.
هزینهی رابطه در این دوران، بیش از آنکه پول باشد، ((زمان و حوصله)) است؛ همان دو دارایی کمیابی که جهان جدید، پیش از هر چیز، از ما ربوده است. ما یاد گرفتهایم همیشه در دسترس باشیم، اما کمتر پیش میآید واقعاً حاضر باشیم. پیامها را سریع پاسخ میدهیم، اما برای شنیدن حرف آدمها فرصت نداریم. در صفحهها به هم واکنش نشان میدهیم، اما در زندگی واقعی، از کنار رنج و سکوت یکدیگر عبور میکنیم.
آشناییها را مثل ظروف یکبار مصرف کنار هم میچینیم؛ بیآنکه بگذاریم عطر جانِ دیگری در فضای خاطرهمان بپیچد. آدمها را میشناسیم، اما کمتر با آنان مأنوس میشویم. شناخت، اطلاعاتی دربارهی دیگری است؛ مأنوسشدن، پذیرفتنِ حضور او در خلوت خویش. و این دومی، برخلاف اولی، به وقت و تداوم نیاز دارد.
باران گرفت. رفتم کنار پنجره. باران شبانه همیشه حباب حافظه را میترکاند. بیاختیار یاد ننه ام افتادم؛ یاد روزهایی که با هم بودن، محتاج دلیل و مناسبت و تقویم نبود.
ننه ام در چنین اوقاتی خیلی آدم خیلی نفرات و فامیل داشت که آنها را فرا بخواند و به آنها میگفت:
«ننه، پاشو بیا. کاری نداریم؛ فقط بیا بشین پیش ما.»
می آمدند . واقعاً کاری نداشتند. مینشستند، چای میخوردند، به صدای یکنواخت ناودان گوش میسپردند و گاهی واقعا حرف مهم و خاصی هم رد و بدل نمیشد. اما آن سکوت خالی نبود. سکوتی بود که خشتبهخشت، دیواری از اطمینان گرد دل میساخت.
کنار او لازم نبود خودشان را توضیح بدهند، جذاب نشان بدهند یا تصویری قابلقبول از شخصیت خود ارائه کنند. لازم نبود ثابت کنند آدم موفقی هستند، حال خوبی دارند یا زندگی شأن از دور تماشایی است. همین که بودند، بس بود. رابطه، در آن روزها، صحنهی نمایش نبود؛ پناه بود.
امروز اما وقتی باران میبارد، پیش از آنکه بوی خاک نمخورده جانمان را تازه کند، دوربین را آماده میکنیم تا باران را قاب بگیریم. بهجای تجربهکردن لحظه، ثبتش میکنیم؛ بهجای زیستن، مدرکی از زیستن ارائه میدهیم. حتی دلتنگی هم گاهی تا زمانی برایمان واقعی به نظر میرسد که بتوانیم تصویری مناسب از آن منتشر کنیم.
ما زیستن را به ((ثبت زیستن)) و رابطه را به ((نمایش رابطه)) تقلیل دادهایم. شاید به همین دلیل است که در میان این همه تصویر و پیام و نشانه، چیزی از گرمای واقعیِ حضور کم شده است. آدمها دیده میشوند، اما کمتر لمس میشوند؛ دربارهشان حرف زده میشود، اما کمتر شنیده میشوند.
استکان چای سرد شده بود.
اگر این سطرها را میخوانی، شاید بد نباشد برای چند دقیقه صفحهی روشن و بیروح گوشی را خاموش کنی؛ نه از سر دشمنی با این روزگار، بلکه برای نجات سهم کوچکی از انسانیت خودت. برو سراغ دفترچهی مخاطبان؛ نه برای شمردن اسمها، برای کاویدن خاطرهها.
نام کسی را پیدا کن که مدتی است فاصلهی روزگار میان شما افتاده است. کسی که زمانی بیمقدمه صدایش میکردی و حالا برای تماس با او دنبال بهانه میگردی. زنگ بزن؛ بیمقدمه، بیدلیل، بیآنکه منتظر مناسبتی باشی.
بگو:
«دلم چای میخواست. گفتم شاید تو هم هوس همنشینی یاشب نشینی کرده باشی.»
دنیا با این تماس تغییر نمیکند. جنگی پایان نمییابد، فقر از میان نمیرود و شهر ناگهان مهربانتر نمیشود. اما شاید در همین شهر بیدار و بیخواب، دلی اندکی از تنهایی بیرون بیاید. شاید دو آدم، پس از مدتها، بهجای فرستادن نشانهای از دور، روبهروی هم بنشینند. شاید استکانی چای، دو جفت چشم خسته و منتظر را دوباره به هم پیوند بزند.
در این عصرِ شلوغیهای تهی، چه معجزهای بزرگتر از یک استکان چایِ بیدلیل؟
مخلص امین ظاهری