زوزهٔ خفه‌شدهٔ اگزوزِ پیکانِ سفیدِ یخچالی، همیشه چند پیچ پیش‌تر از خودش به خانه می‌رسید؛ صدایی خسته و نفس‌بریده که جداره‌های باریک کوچه را می‌تراشید و روی شیشه‌های قدیمیِ خانه ارتعاش می‌انداخت. پشت شیشهٔ عقب، بریده‌های شبرنگ زیر تابش چراغ‌های خیابان چشمک می‌زدند؛ (چاواری مرگم )و(لیوتم وخدا) که در تکان‌های کمک‌فنرِ خستهٔ ماشین، مدام از ریخت می‌افتادند. اتاق ماشین حکایتی بود از بوی بنزین نسوخته، عرق کهنه، توتون ارزان‌قیمت و آفتاب‌سوختگی تند روکش‌های پلاستیکی؛ سازه‌ای متحرک که صاحبش را نه برای ماندن در جایی، بلکه برای نرسیدن به هیچ مقصدی جابهجا می‌کرد.
هیکلی درشت داشت با خط سبیل قیرگون و پرپشت که زاویهٔ فک پهنش را می‌پوشاند؛ شمایلی که در وهلهٔ اول، تنه‌ای سنگین از خشونت را تداعی می‌کرد. دست هایش پهن و پینه‌بسته بودند، با مفاصلی درشت که انگار تنها برای درهم‌شکستن یا جابهجا کردن بارهای سنگین تراشیده شده بودند.
با این همه، به محض آنکه لب‌هایش زیر آن سبیل‌های بناگوش‌دررفته کش می‌آمد، آن پردهٔ هیبت‌آور فرو می‌ریخت. کودکی دستپاچه و شتاب‌زده از عمق کاسهٔ چشمانش بیرون می‌پرید؛ کودکی با خنده‌های کش‌دار، بذله‌گویی‌های افراطی و تقلایی مداوم برای برهم‌زدن سکوت اتاق. تمام آن اندام درشت و هیبت سنگین، چیزی جز پوستهٔ ستبری برای قرنطینه کردن ترسی کهنه نبود.
سال‌های اول دانشگاه پای این پیکان به حیاط ما باز شد. نه جزو هم‌دانشکده‌ای‌ها بود و نه نسبتی با درس و دانشگاه داشت؛ اما در خانه‌ای که چند جوان دانشجو اداره‌اش می‌کردند، او به قاعده‌ای نانوشته تبدیل شده بود. ورودش ساعت نداشت؛ بی‌خبر می‌آمد، درِ زنگ‌زدهٔ حیاط را هل میداد و هیاهوی خود را در راهروهای نمور خانه خالی می‌کرد. میان رخوت کسالت‌بار بعدازظهرها یا در گرگ‌ومیش غروب که سکوت اتاق‌ها روی اعصاب کش می‌آمد، یک‌باره پیدایش میشد. برای چند ساعت هوای خانه را با شوخی‌های تند، لطیفه‌های مسلسل‌وار و روایت‌های نصفه‌نیمه اشباع می‌کرد و درست در لحظه‌ای که حضورش داشت به جریان عادی شب پیوند می‌خورد، در تاریکی کوچه گم میشد؛ بدون خداحافظی، بدون آنکه بگوید به کجا برمی‌گردد.
حرف زدنش دربارهٔ گذشته از جنس اعتراف نبود؛ تکه‌هایی پرت و شکسته بود که در فواصل خندیدن‌ها و شستن استکان‌ها، ناگهان از دهانش رها میشد.
پدرش در سال‌های دور، به گواه عکس های پرشمار پیوندهایی با برخی از چهره‌های صاحب‌منصب داشت؛ دوره‌ای کوتاه از اعتباری کاذب و دسترسی به رانت‌های خرد که به سرعت فرو پاشید و جای خود را به ورشکستگی، عزل و تحقیر داد. اما فروپاشی خانه پیش از زوال مالی رقم خورده بود؛ در اصطکاک بی‌پایان پدری تندخو و مادری که زیر فشار تحقیر و نزاع‌های مکرر، گام‌به‌گام به سمت لبهٔ پرتگاه هل داده میشد.
فاجعه در شش‌سالگی او رخ داده بود؛ مصیبتی عظما که زمان تقویمی را در سرش برای همیشه مسدود کرد:
مادر در میانهٔ بگو‌مگویی کور، به سمت حیاط دویده بود، گالن نفت را بر سر کشیده بود و از کودک شش‌ساله‌اش که مبهوت تماشایش می‌کرد، کبریت خواسته بود. پسر، بی‌آنکه معنای نفت یا دست‌های لرزان مادر را بفهمد، قوطی کبریت را به او رسانده بود. چند ثانیه بعد، آتش گر گرفته بود و حیاط در جیغ و دود سیاه محو شده بود.
او تا پایان عمر حامل همان قوطی کبریت ماند.
پسرک در شش‌سالگی فقط مادر را از دست نداده بود؛ کل مفهوم خانه و امنیت، پیش چشمانش دود شده و به هوا رفته بود. پس از آن ماجرا، پدرِ ورشکسته که حالا از تمام محافل بیرون رانده شده بود، به کارگری‌های مقطعی، دستمزدهای ناچیز و نشستن پای بساط وافور روی آورد. تریاک در آن خانه دیگر تفنن نبود، تنها ریسمانی بود که پیرمرد را در برزخِ میان گذشتهٔ ازدست‌رفته و عذاب وجدانِ حال نگه می‌داشت.
پدر و پسر نزدیک به دوازده سال در آن چاردیواری مخروبه با هم سر کردند؛ نه شبیه یک خانواده، بلکه شبیه دو هم‌سلولی که در سکوتی زهرآگین، فقط صدای نفس کشیدن یکدیگر را تاب می‌آورند. در هجده‌سالگیِ پسر، پدر تصمیمی گرفت که اندک تعادل شکنندهٔ آن خانه را هم ویران کند: زنی جوان را به عقد خود درآورد؛ دختری از طبقه‌ای فرودست که سن و سالش فاصلهٔ چندانی با سن پسر نداشت.
حضور زن جوان در خانه‌ای که بوی خاکسترِ مادر هنوز از بندکشیِ آجرهایش پاک نشده بود، جبههٔ تازه‌ای از یک نبرد خانگی گشود. پسر هرگز با او وارد نزاع کلامی نشد؛ سلاح او نادیده گرفتن مطلق بود. در حضور پدر و دیگران، زن برای پسر وجود خارجی نداشت.
اما گاهی چاره بشر ناچار می‌شود اگر ناچار میشد اشاره‌ای به او بکند، و به اضطرار زن مقیم شده در بیت پدر را بخواند نیازمند اسم بردن از او میشد و این خط قرمزی بود برای پسر که هرگز جز نام مادرش اسم هیچ جنس مونثی بر زبان نیاورد پس دست به ابتکاری غریب زده بود و برای زن بابا و زن خانه نامی برگزیده بود و با همان می‌خواندش ،اینکه در پس این کلمه که اکنون لباس یک اسم و نام آنهم برای دختری جوان که به خانه شوهر و بخت قدم نهاده چه وجه تسمیه و تفسیر و دلایلی پرشمار داشت
او را ((بیگانه ))نامیده بود و (بیگانه )می‌خواندش و (بیگانه ) برای او همیشه (بیگانه )بود
«بیگانه» دختری آرام و زودپیرشده بود که وظایف خانه را در خفقانی محض جلو می‌برد: پختن، شستن، رسیدگی به تریاک و زغالِ مرد سالخورده و پاک کردن خاکی که مدام روی وسایل زهواردررفته می‌نشست. او بیگانگی تحمیل‌شده را تاب می‌آورد؛ نه اعتراضی می‌کرد و نه در پی باج‌گیری عاطفی از پسری بود که با چشمانی خشمگین و خیره از کنارش می‌گذشت. خانه به صحنهٔ یک گروگان‌گیری روانی تبدیل شده بود: پسری که هرگونه لبخند یا هم‌صحبتی با زن را خیانت به مادر سوخته‌اش می‌دید، و زنی که بهای سرپناهش را با نامرئی ماندن در کنج اتاق‌ها می‌پرداخت.
تضاد اصلی این مرد اما در بیرون از آن خانهٔ مسموم آشکار میشد. در جمع دانشجویی ما، او نمی‌توانست حتی یک ربع ساعت آرام روی زمین بنشیند. به محض رسیدن، بدون آنکه اجازه دهد کسی بلند شود، آستین‌هایش را بالا می‌زد: ظرف‌های چربِ انباشته در سینک را با وسواس می‌شست، قوری چای را تازه می‌کرد، کف هال را تی می‌کشید و ریزترین خریدهای خانه را انجام میداد
این فرطِ خدمت‌رسانی، ناشی از تواضع نبود؛ وحشتی عمیق بود از «سربار بودن». او یاد گرفته بود که حضورش در دنیا به خودی خود نامشروع است مگر آنکه با عرق ریختن و خنداندن دیگران، بهای بودن در اتاق را پیش‌پیش تسویه کند. خنده‌ها و بذله‌های بی‌پایانش هم دیواری دفاعی بودند؛ آواهایی ممتد که تولید می‌شدند تا راه نفوذ هرگونه سکوت را ببندند. سکوت برای او نه فضایی برای آرامش، بلکه باز شدن شکافی بود که بوی نفت و چوب کبریت سوخته را بالا می‌آورد.
روانِ از‌ریخت‌افتاده ،همیشه خودش را با افسردگی و گوشه‌گیری معرفی نمی‌کند؛ در بسیار موارد، رنج در نقاب شوخ‌طبعی وسواسی، خوش‌خدمتی مفرط و انکارهای پر سر و صدا ظاهر می‌شود. مغز برای گریز از خاطره‌ای ناممکن، یک سناریوی جایگزین می‌سازد: «اگر همه را بخندانم، هیچ آتشی وجود ندارد؛ اگر بیش از همه کار کنم، کسی مرا بیرون نمی‌اندازد.»
اما برای (بیگانه )و غریبی او باید گفت :در بافت اجتماعی ما، این دست بیگانگی‌ها استثنا نیستند. تاریخ خانوادگی این جغرافیا سرشار از زنانی است که بی‌آنکه بخواهند، کانون خشم‌های ته‌نشین‌شده از گذشته‌ای دیگر می‌شوند؛ «بیگانه»هایی که در پستوی خانه‌ها، جورِ بی‌کفایتی مردان و فجایع پیشین را به دوش می‌کشند و در نهایت بدون هیچ نام و سهمی از زندگی، فرسوده می‌شوند. همان‌طور که مردهایی با سبیل‌های درشت و شوخی‌های گزنده در خیابان‌ها پرسه می‌زنند و هر بار با روشن کردن سیگار، تصویری قدیمی از شعله‌ور شدن مادری را در ته چشمانشان پنهان می‌کنند.
پیکان سفیدِ یخچالی با شبرنگ‌های مات‌اش، سال‌هاست که در خیابان‌های این شهر می‌چرخد. مردی که پشت فرمان آن نشسته، نه قصد بازگشت به خانهٔ پدر را دارد و نه جایی در این جهان پیدا کرده که در آن نیازی به شوخی کردن یا شستن ظرف‌های دیگران نداشته باشد. او هنوز همان پسرک شش‌ساله‌ای است که در میانهٔ حیاط ایستاده، کبریت را از دست داده و خیره به آتش، راهی جز خندیدن به خاکستر پیش رویش پیدا نکرده است.
مخلص امین ظاهری
