به یاد استاد اکبر عبدی هنرپیشه هزار چهره سینمای ایران
او بازی کرد و این زندگی...
راننده خطِ تاکسیِ مرکز شهر به ترمینال بود؛ با یک پیکانِ تاکسی خطِ نارنجیِ مدل پایینِ خسته. سرِ خط به صف میشدند پشتِ سر هم تا نوبت به نوبت مسافر تکمیل بشود و برسانند به مقصد.
در این فاصله معمولاً رانندهها با هم از هر چه که اصطلاحا ترند شده بود پرحرفی میکردند؛ یا از قیمت دیسک و صفحه میگفتند و یا اینکه اتحادیه حقشان را نمیدهد. اما او معمولاً توی ماشین گوش میسپرد به کاستی که از دیالوگهای فیلم «مادرِ» استادِ مرحوم علی حاتمی پر کرده بود. اما فقط صدای غلامرضای فیلم مادر را بهخاطر عشقی که به اکبر عبدی داشت گوش میسپرد، یا با لنگ با وسواس داخل خودرو را که با هرچه عکس و نشانه از اکبر عبدی توانسته بود جمع کند برق میانداخت و قربونصدقهاش میرفت.
همه میدانستند فرهاد طرفدار و عاشق هنرپیشهی سینما و تلویزیون استاد اکبر عبدی است. تمام فیلمها و سریالهای عبدی را پیگیری میکرد و همه را روی نوار ویدیو ضبطشده داشت. اینقدر دیده بود که واو به واو تمام دیالوگهایش و حتی لحن و ادای عمو اکبرِ سینما را از بر داشت و گاهی که سرِ کیف بود عینهو طوطی تکرارشان میکرد.
اینقدر عاشق و شیدای این هنرپیشه بود که اسم پسرش را اکبر گذاشته بود و با هزار رفتوآمد و دردسر، فامیلیِ خانوادگی را به «عبدیفر» تغییر داده بود؛ ولی حین معرفی خودش، «فَرِ» آخر را مگر به ضرورت نمیگفت. میگفت عشق میکنم وقتی از درِ خانه میروم تو، صدا میزنم: «اکبر! بابا اکبر عبدیِ عزیزم... آقای عبدی اومده، خانم عبدی کجایید؟»
گاهی این عشقش به هنرپیشه باعث شده بود از طرف خانواده سرزنش بشود یا حتی مورد تمسخر و شوخی از جانب همکاران و مردم قرار بگیرد؛ اما هیچچیز نمیتوانست به این عشق خدشهای وارد کند و دل برای دلدار بود و بس. برای فیلمهای سینمایی عمو اکبر با اتوبوس راه میافتاد سمت تهران و مستقیم میرفت سینما؛ بلیط میخرید و دو سه سانس پشتِ هم فیلم را میدید و آخر سر هم بهدلیل تعطیلی و اجبار، سالن سینما را ترک میکرد. با سکانس به سکانس و با هر شخصیتِ نقشهای استاد عبدی زندگی کرده بود و همذاتپنداری.
آن روز هوا سرد بود. اتوبوسها جلو ترمینال مسافرها را خالی میکردند و رانندهتاکسیها جلوی درِ اتوبوس را میگرفتند واسه مسافر دربستی و...
فرهاد غرق صدای غلامرضا بود که به برادر از تلخیِ چایی میگفت و از بعضی از تلخیها که حتی با قند هم شیرین نمیشوند...
در باز شد. یکی خودش را جا داد صندلی عقب و در را بست. عینک دودی زده بود و شالِ تقریباً بزرگی هم پیچیده بود به گردن، بهنحوی که تا زیر عینک را پوشانده بود. مسافر از فضای داخل تاکسی جا خورد. فرهاد در حالی که سوییچ را برای روشن کردن ماشین میچرخاند گفت: «تا میدون داخل شهر بیشتر و جلوتر نمیرم ها! ایستگاه میدون آخرشه. از اونجا هر جا بخوای بری ماشین هست، نریم اونجا داستان بشه گفته باشم.» مسافر با سر موافقت خودش را اعلام کرد.
از پخش ماشین همچنان صدای غلامرضا میآمد؛ سکانس ماندگارِ گزارش فوتبال غلامرضا به تحریک برادر بزرگتر (مرحوم استاد محمدعلی کشاورز) و پسزمینه موسیقی در حال پخش. فرهاد هم زیر لب و هماهنگ با هنرمند، واو به واو را تکرار میکرد. مسافر برگشت عقبِ ماشین و اطراف را کمی دقیقتر پایید. شک کرد شاید این خودرو از طرف تیم و تدارک پروژه برایش فرستاده شده؛ ولی نه، امکان نداشت، وگرنه راننده میگفت یا حداقل تا میدونگاهی را تاکید نمیکرد.
فرهاد کمی ولوم ضبط را کم کرد و گفت: «آقا شما از تهرون اومدید و خسته و سردتون هم هست. ببخشید من حواسم نبود، هم صدای پخش بلند بود و... بخاریِ ماشین جلو گرمتره، تشریف بیارید جلو بشینید حداقل گرمتون بشه.» و بدون موافقت مسافر ترمز زد.
مسافر با مکث از ماشین پیاده شد، آمد جلو و صندلی کنار راننده نشست. فرهاد گفت: «آقا شرمنده، فقط مراقب باشید این عکسها و پوسترها...» مسافر دست و پایش را جمع کرد.
تو دل مسافر غوغایی به پا شده بود. خدایا چیو میخوای بهم ثابت کنی؟ آخه چرا بین اون همه تاکسی و راننده که سماجت و اصرار داشتند برای مسافر، من خودم مستقیم بیام تو این ماشین؟
فرهاد از مسافر پرسید: «آقا شما که تهران هستید، راسته که میگن هر ساله جشنواره فجر بازیگرا خودشون میان تو سینما و با مردم فیلم میبینن؟ من چهار پنج ساله هر طور بوده خودمو رسوندم ولی آقای عبدی رو ندیدم شانس نداریم که والله بخدا ... هرچند ، هرساله تهش هم که حق به حقدار نمیرسه و جایزهها رو میدن به هرکی خودشون بخوان. خداییش آقا، شما معلومه خودت آدم باسوادی هستی، آخه چطور ممکنه به خدای بازیگری، کسی که تونسته هر نقشی بهش بدن از بچه قنداقی تا آدم مجنون و حتی نقش خانمها رو به بهترین نحو بازی کنه، چرا هر سال بهش جایزه نمیدن؟ اصلاً حالا جایزه نمیدید ندید، حداقلش اینه که فیلمهاشو هر سال یک دور همه رو تو جشنواره بینالمللی پخش کنند. آقا همه مردم ایران میدونن بهترین هنرپیشه ایشون و عاشقشن.»
فرهاد دنده چاق کرد و ادامه داد: «اون چند روز پیش با یه مسافر، بعض خودتون نباشه آدم حسابی، داشتیم گپ میزدیم. میگفت آقا بهروز وثوقی بهتره. اگه احترام مسافر بودنش نبود همونجا از ماشین... استغفرالله! آخه کی میتونه به پای استاد اکبر عبدیِ سینمای ایران برسه؟ آره، آقا بهروز وثوقی هم تو سوتهدلان به کارگردانی استاد علی حاتمی رول فرد مجنون رو بازی کرده، خوب هم بازی کرده، ولی خداییش آقا عبدی خیلی حرفهایتر و باورپذیرتر کار رو درآورده. اصلاً گیریم بهروز وثوق و فردین و نمیدونم همه بازیگرای قبل و بعد انقلاب خوب، ولی کدومشون میتونن "مدرسه پیرمردها" رو بازی کنند؟ کدوم میتونن نقش زنپوشی که تو فیلم "آدمبرفی" داشت رو با اون قدرت کار کنند؟ یا نه، چرا دور بریم، همین نقشی که تو فیلم "اخراجیها" همون باقالی رفیق مجید سوزوکی داشت... خداییش استاد عبدی به تنهایی خودش لشکری از بازیگره.»
فرهاد همینطور یکریز میگفت. چند متر به ایستگاه مانده، مسافر عینک را برداشت و شال را کمی از صورت آزاد کرد و به آرامی گفت: «خجالتمون میدی شما... لطف دارید به من.»
فرهاد قبلتر هم پیش آمده بود که صدای عمو اکبر به گوشش خورده بود ولی از خواب که بیدار میشد خودش میفهمید همهاش خواب بوده؛ ولی الآن خواب نبود. این را از ضربان قلبش و لرزش دستش روی فرمون مطمئن شد. صدا واقعی بود، خودِ خودشه. هنوز از ترس اینکه نکنه باز هم خواب باشه جرات نگاه کردن نداشت و دلش میخواست اگر هم خوابه، باشه ولی تموم نشه که یکباره استاد عبدی گفت: «شما ماشاالله چنان رگباری عشق پرتاب کردی سمت من...»
فرهاد رنگ به رو نداشت. سر چرخاند. خودش بود که بغلدستش با فاصله کمتر از چند سانتیمتر نشسته بود؛ واقعی، نه در خیال و رویا.
اکبر عبدی عینک دودی را بین انگشتانش جابهجا کرد. نگاه خستهاش روی پوسترهای قدیمیِ داشبورد چرخید و رو کرد به راننده و با صدایی که خستگیِ سالیانِ کار از آن میبارید، گفت:
«ببین برادر... راستش رو بخوای من دیگه خیلی خسته شدم از این کار و زندگی. الآنم اومده بودم شهر شما برای یک آخرین بازی و پروژه ای که قرارداد از قبل داشتم ، که چند سکانس پایانی رو بازی کنم و از بازیگری و سینما خداحافظی کنم. تصمیمم هم خیلی خیلی محکم و مصمم بود. وقتی تو ماشین شما نشستم، اولش با خودم گفتم شاید شما از طرف تهیه کننده اومدید دنبالم. اما وقتی عکس و پوسترهای خودم رو رو داشبورد ماشین دیدم و صدای پخش اتومبیلت رو شنیدم، هرچه جلوتر رفتیم دیدم نه... این برای من غیر از نشونه نیست. نشونهی اینکه درست خودم خستهام از سینما و حاشیهها و گرفتاریهاش و دلزده شدم، ولی بهخاطر امثال تو، بهخاطر مردمی که دلخوشیشون تو تمام مشکلات بزرگ و کوچیک به امثال منه، دور از معرفته که کار نکنم...»
بعد دست برد جیب کتش، خودکارش را درآورد و کنار پوسترها و عکسها امضا زد. رو کرد به راننده که چشمانش از اشک دو دو میزد و پرسید: «اسمت چیه داداش؟»
راننده با صدایی که تو گلویش ماسیده بود نالید: «فـ... فرهاد...»
عبدی لبخند گرمی زد و نوشت: «برای برادرم فرهاد.عزیز » بعد خودکار را گذاشت جیبش و گفت: «فرهاد! عزیزم، از این به بعد هر جا مصاحبه کنم اسم تو رو میارم و به یادتم همیشه و میگم ادامه حضورم تو فیلمها و سینما را مدیون آقا فرهادم.»
فرهاد تا آمد به خودش بیاید و تمام حرفهایی که سالها تمرین کرده بود اگر آقا اکبر عبدی را ببیند بگوید، زبانش قفل شده بود و فقط گوش کرد و نگاه کرد.
اکبر عبدی رفته بود. فقط امضای او پای پوسترها شاهدی بود که بهش کسی با تمسخر نگه خواب دیدی خیره.
مخلص امین ظاهری