جمعهشب است. همان وقتِ نحسِ هفته که آدم ناخودآگاه به شنبه فکر میکند و حالش بد میشود . پدرم با همان اطمینانِ خاطری که متعلق به نسل او است، در حالی که با از شام خوردنش و مواجه اش با ظروف و غذای سفره کاملا مشخص است از موضوعی نگران و عصبی است میگوید: «چرا هی جابهجا میشوی؟ آدم باید یکجا بماند، خاکش را بخورد، ریشه بدواند. امنیت شغلی مهمتر از دو تومان حقوق بیشتر است.»
من نگاهش میکنم. حرمت میفهمم و سکوت میکنم . این حرفها برای او «حقیقت» بوده، اما برای نسل ما، اینها فقط یک «تلهی مرگ»ِ شیک هستند.
پدرهای ما در دنیای دیگری زندگی میکردند. در دنیایی که شرکت، "خانه" بود. سیستمی که از تو جوانیات را میگرفت و در عوض، امنیتِ بازنشستگیات را تضمین میکرد. وفاداری یک قراردادِ نانوشته بود که طرفین تا آخرش پایبند بودند. اما بیایید به واقعیتِ امروزِ بازار نگاه کنیم؛ جایی که شرکتها نه خانوادهاند، نه دلسوز. شرکتها الگوریتمهای سردی هستند که اگر امروز سودِ کمتری برایشان داشته باشی، فردا با یک «عذرخواهیِ اداری»ِ بیمزه، شماره کارتت را از لیستِ حقوق پاک میکنند.
اینکه به ما میگویند «بمان و وفادار باش»، فقط یک تکنیکِ ارزان برای بهرهکشی است. آنها ترسِ ما را نشانه میگیرند. مدیرِ مجموعه میداند که اگر تو احساسِ امنیت نکنی، ممکن است بلند شوی و بروی. پس «امنیت» را مثلِ یک هویجِ پلاستیکی جلوی صورتت آویزان میکند، در حالی که خودش هم میداند با اولین تکانِ اقتصاد، اولین نفری که قربانی میشود، همان کارمندِ وفادارِ قدیمی است.
ما در دنیایی زندگی میکنیم که بزرگترین ریسک، «ثبات» است. نشستن و خاکخوری کردن در یک جایِ ثابت، شاید برای پدرم «وفاداری» بود، اما برای ما «توقف» است. ما در عصری هستیم که تکنولوژی و نیازهای بازار هر شش ماه پوست میاندازند. اگر تو در یک جایگاه گیر کرده باشی، وقتی آن صندلی خالی شود یا آن بخش از شرکت تعطیل شود، تو تبدیل میشوی به یک پیچومهرهی کهنه که هیچجایِ دیگری به درد نمیخورد.
امنیت، دیگر به «ماندن» نیست. امنیت یعنی بدانی اگر همین فردا کارت را از دست دادی، در بازارِ بیرونِ این شرکت، آنقدر «وزن» و «مهارت» داری که نیازی به صدقهی کسی نداشته باشی. امنیت یعنی آنقدر چابک باشی که نترسی از اینکه اگر این پروژه تمام شود تکلیف من چیست ؟ایا فردا شرکت من را میخواهد یا نه ؟و....
پدرم حق دارد؛ امنیتِ شغلی در زمانِ او یک واقعیت بود. اما در زمانِ ما، امنیت، دقیقاً در نقطهی مقابلِ همان چیزی است که او میگفت. امنیت یعنی «قدرتِ رفتن». امنیت یعنی وقتی مدیرت با آن نگاهِ طلبکارانه میگوید «جایی بهتر از اینجا پیدا نمیکنی»، تو با لبخند رزومهات را بستی و بدانی که اتفاقاً، دنیا خیلی بزرگتر از این چهاردیواریِ تکراری است.
شاید وقتش رسیده که دیگر به حرفهای خیرخواهانه اما پوسیدهی نسل قبل گوش ندهیم. آنها برای دنیایی نقشه کشیدند که دیگر وجود ندارد. این ترسِ از تغییر، همان زنجیری است که ما را به صندلیهایمان میخ کرده. گاهی تنها راهِ رسیدن به آزادی، باز کردنِ درِ خروجی است؛ همانجایی که پدرانمان میترسیدند حتی نگاهش کنند.
حسابوکتابِ آخرِ شب، با خودتان. میخواهید کارمندِ وفادارِ یک کشتیِ در حالِ غرق باشیدیا ناخدای خودتان ؟
مخلص امین ظاهری