آقا دیوث

شهر، در تبِ طرحِ ملیِ «سجل‌گیری» می‌سوخت. دولت اراده کرده بود برایِ توده‌ی بی‌شکل و بی‌نامِ مردم، هویتِ کاغذی بتراشد؛ انگار بخواهند با یک تکه کاغذِ مهر شده، غبارِ قرونِ جهل و نکبت را از پیشانیِ این قومِ نفرین‌شده پاک کنند. مامورِ ثبت، با دستانی لرزان و چشمانی که از تماشایِ مکررِ فقر و نادانی آب آورده بود، پشتِ میزی موریانه‌خورده در میدانِ اصلیِ شهر مچاله شده بود.
انبوهی از رعایایِ سرگردان، بی‌سواد و درمانده، به صف ایستاده بودند؛ آدم‌هایی که حتی نامِ خود را به درستی نمی‌دانستند. هر بار که مامور می‌پرسید «نام‌تان چیست؟»، با گیجی به هم نگاه می‌کردند و هر کس چیزی می‌پراند. سن و سال که دیگر به جایِ خود بود؛ حکایتی بود از بیخ و بن پوچ. یکی با سستی می‌گفت: «نمی‌دانم»، دیگری دست رویِ صورتِ چروکیده‌اش می‌کشید و می‌گفت: «هفتاد سال دارم». اما بلافاصله در صف، همهمه‌ای می‌افتاد؛ یکی از پشتِ سرش داد می‌زد: «نه عمو، بیشتره! من یادمه وقتی بچه بودم، تو دو تا بچه داشتی؛ من الان هفتاد سالمه، تو باید خیلی بیشتر داشته باشی!» یکی دیگر که گویی قاضیِ عادلِ میدان بود، با قیافه‌ای حق‌به‌جانب می‌گفت: «نه بابا، این‌قدرها هم نیست، بهش بیشتر از پنجاه نمی‌خوره، سرحال‌تر از این حرف‌هاست!»
مامورِ بیچاره که از صبح تا شب، گوشش از این عربده‌ها و بحث‌هایِ بی‌سر و ته پر شده بود، سرگیجه می‌گرفت. برای اینکه زودتر این بساطِ مسخره را جمع کند، نگاهی به چهره‌ی تکیده‌ی طرف می‌انداخت و به میلِ خودش، عددی را در شناسنامه می‌چپاند.
در این میان، جماعتی از جاهلانِ کلاه‌مخملی و لوطی‌صفتانِ بی‌سروپا، همچون غده‌ای سرطانی میانِ مردم می‌لولیدند. آن روز، نوبتِ سردسته‌یِ آن‌ها رسید. غولی با سبیل‌هایِ از بناگوش دررفته و نگاهی که بویِ تریاک و تعفن می‌داد، رویِ صندلی ولو شد. چهار نوچه، چون مگس‌هایِ دورِ مردار، دورِ او حلقه زده بودند. مامورِ نحیف که از فشارِ جمعیت و لودگیِ آن جماعت، نبضش در گلویش می‌کوبید، پرسید: «نام؟»
نوچه‌ها، گویی به ساحتِ مقدسی توهین شده باشد، عربده کشیدند: «خجالت نمی‌کشی؟! چشمات نمی‌بینه؟ آقا رو نمیشناسی؟ ایشون سرورِ همه‌یِ لوطی‌ها و با‌مرام‌هایِ ایرونه!»
مامور، هاج و واج و درهم‌شکسته، تنها «آقا» را شنید و در ستونِ نامِ کوچک، با دستِ لرزان نوشت: «آقا».
سپس نوبتِ نامِ خانوادگی شد. مامور که می‌خواست هرچه زودتر از شرِ این حضورِ نکبت‌بار خلاص شود، با صدایی که از ترس به خس‌خس افتاده بود، پرسید: «نامِ خانوادگی؟»
گنده لات ، صورتِ کریهش را به مماسِ صورتِ مامور برد، با تحکمی که بویِ تندِ دهانش به چال موال تنه میزد ، غرید: «میزِ قلمدون بیشین سر جات مشقتو بینویس ، دِ بنویس ... دیوث!»
مامورِ ترسیده که گویی در خوابی کابوس‌وار مسخ شده بود، هیچ‌چیز نشنید جز همان واژه‌ی آخر. او که در آن لحظه تنها به پایانِ این بازیِ تهوع آور می‌اندیشید، با شتابِ هرچه تمام‌تر، در ردیفِ خالیِ «نامِ خانوادگی»، نوشت: «دیوث».
شناسنامه را با دستانِ لرزان مهر کرد و به سمتِ آن گنده لات  داد. غولِ بیابانی، کاغذ را با انگشتانِ زمخت و کثیفش گرفت و با غروری احمقانه و کاذب، آن را ورانداز کرد. او نمی‌دانست، و نوچه‌هایش نیز نمی‌دانستند که بر آن اوراقِ رسمی چه نوشته شده؛ برایِ آن‌ها، همین که «نامی» داشتند، کافی بود.
در این سرزمین، شناسنامه نه سندی برایِ هویت، که برچسبی بر جهالت بود. «آقا دیوث» نه یک اسم، که توصیفِ دقیقِ یک اجتماع بود؛ جایی که جهل، به مقامِ ریاست می‌رسد، نادانی سندِ رسمی می‌گیرد و همه، از عالی تا دانی، در گردابِ حقارتی دست‌وپا می‌زنند که خودشان عاملِ آن بوده‌اند. سرنوشتِ آن مردم، در دستِ دولتی بود که می‌خواست آن‌ها را سرشماری کند، در حالی که آن‌ها، حتی خودشان را هم نمی‌شناختند. و این‌گونه بود که ملتی، هویتِ نداشته‌اش را با نامی که توهینِ به خودِ انسانیت بود، در دفترِ ایام، مُهر و موم کرد؛ سندی که تا ابد، شناسنامه‌یِ تمامِ آن روزگارِ تاریک باقی ماند.
مخلص امین ظاهری