
وقتی در ذهنم به نوشتن در مورد خودکشی فکر میکنم، همه چیز آسان به نظر میرسد، جملهها پشت سرهم میآیند و صفحهها یکی یکی از هزاران کلمه پر میشوند. البته علتش را میدانم، تنبلی، تنبلی است آقاجان، این مجازی لعنتی، نه نه، مقصر خودت هستی، الکی گردن عوامل دیگر نینداز، وقتی ارادهات سست شده و دل به نوشتن نمیدهی، این طور میشود که برای تحریر یک مطلب ساده، باید چند ساعت خود را علاف کنی و به صفحهی خالی زل بزنی، آخر سر هم دست از پا درازتر، قید نوشتن را بزنی و باز همان افکار لعنتی را هی نشخوار کنی، بیآنکه فضایی باز شود برای مطالب دیگر.
پس بهترین کار دوری از کمالگرایی است، این طور که برای دست گرمی، لقمه لقمه بنویسم و قسمت قسمت منتشر کنم، این گونه دیگر جانم بالا نمیآید و خب در ادامه موتور نوشتنم راه میافتد و آرام آرام گرم میشود طوری که اگر کسی هم خواست مطالعه کند، دیگر سردرگم نمیشود.
به قول معروف، مخلص کلوم اینکه آقا من میخواهم مقدماتی برای خود ایجاد کنم که اگر در ادامهی این زندگی، شرایط آن طور که باید پیش برود، پیش نرفت، هرچه سریعتر ریق رحمت را سر کشیده و زحمت را کم کنم! البته قبل رفتن دیدم چه بهتر که در مورد مرگ خودخواسته و آنچه که در مورد آن عقیده دارم، مطلبی بنویسم، هرچند که از قبل میدانم که نه مهم هستم و نه آنقدر ارزشمند که این اراجیف و خزعبلاتی که میبافم برای کسی فایدهای داشته باشد و از طرفی هم که در این جهان پهناور، بودن یا نبودن یکی مثل من، چیزی جز افتادن برگی زرد از یک درخت در پاییز بیش نیست و اهمیتی ندارد.
از آنجا که مطالب در مغزم خیلی بهم ریخته است و دقیقا نمیدانم که از کجا بایستی شروع کرد، کار را با یک فیلسوف رواقی به نام سنکا شروع میکنم. او در نامههایی که به دوستش لوسیلیوس جونیور مینویسد، چند باری به موضوع مرگ و به خصوص مرگی که توسط خود انسان اختیار شده است، صحبت میکند. در قسمتی میگوید:
((تمرین مرگ کن)): گویندهی این سخن ما را فرا میخواند تا تمرین آزادی کنیم. آنکس که مرگ را بیاموزد بردگی را از یاد برده است، چراکه مرگ بالاتر از همه قدرتهاست و بیشک ورای همه. محبس و غل و زنجیر پیش مرگ چه معنا دارند؟ دروازهی مرگ همواره بر آزادی گشوده میگردد. جملگی یک غل و زنجیر بیش نداریم؛ عشق به زندگی. به راستی روا نیست آن را دور افکنیم؛ لیک بایدمان تقلیلش داد تا اگر روزی اوضاع اقتضاع کرد، هیچ چیز نتواند ما را از بیدرنگ مهیّا گشتن بهر آن کار که روزی عاقبت باید کرد باز بدارد.
به نظر من ما هنوز در مورد مرگ و فرهنگ آن درست نیاموختهایم و بیش از حد درگیر باورها و آموزههای سنتی و دینی هستیم. همانطور که اگر بخواهیم به صورت منطقی به امور این دنیا نگاه کنیم، انسان هیچ وقت اختیاری در تولد خود نداشته است و همچنین برای انتخاب خانواده، کشور و دین خود. این طور نیست که ما بتوانیم با ارواحی که هنوز به جهان مادی پا نگذاشتهاند در ارتباط باشیم و از آنها برای متولد شدنشان اجازه بگیریم. هرچند اگر هم این امکان وجود داشت، انسان خودخواهتر و خودکامهتر از آن است که بخواهد برای داشتن فرزند، از کسی اجازه بگیرد. او از این جهت موجود حقیر و ناتوان و پستی است زیرا هدفش از تولد یک انسان نه برای ایجاد بستری برای کسب آگاهی برای یک روح تازه وارد، بلکه در اختیار داشتن یک برده برای روزهای سخت تنهایی و پیری است. برای همین هیچ وقت به فرزند خود در مورد مرگ آموزش درستی نمیدهد و او را درگیر یک مشت خرافات و باورهای دینی اشتباه میکند از این بابت که میترسد که آگاه شود و در صورت لزوم مرگ خودخواسته را انتخاب کند که در نتیجه والدین به وقت پیری، بدون خدمتکار و نوکر خواهند ماند.
آرتور شوپنهاور دربارهی باورهای دینی در مورد خودکشی این چنین میگوید:
تا آنجا که میدانم، جز پیروان یکتاپرستی، یعنی، مذاهب موسوی، کسی خودکشی را به چشم معصیت نگاه نمیکند. قدرمسلم این که نه در عهد عتیق و نه در عهد جدید هیچ اشارهای در ممنوعیت یا مذمت خودکشی نیامده؛ و این مطلب روحانیون را واداشته تا احکامشان را در مورد خودکشی بر زمینههای فلسفی من درآوردی بنا کنند. چقدر افتضاح است که چنین شارعان قلم به دستی تقلا میکنند تا ضعف استددلالهایشان را با جملات گزاف و بیهودهای که در انزجار از خودکشی به زبان میآورند لاپوشانی کنند؛ در واقع اینها بیشتر رجزخوانی میکنند تا استدلال. میگویند که خودکشی بزرگترین بزدلی است؛ که فقط یک دیوانه، فردی مخبط، میتواند دست به خودکشی بزند و یکچنین چرت و پرتهایی؛ یا براین عقیدهی سخیف پای میفشارند که خودکشی ظلم است؛ در صورتی که هیچ چیز واضحتر از این نیست که هرکسی اختیار زندگی شخصی خودش را دارد.
درستتر و انسانیتر و عادلانهتر این است که ما به انسانی که در به دنیا آمدنش هیچ اختیاری نداشته است، این امکان را بدهیم که اگر شرایط زندگیاش قابل تحمل نبود، این انتخاب را داشته باشد که بتواند به صورت اختیاری و خودخواسته به آن پایان دهد. اما متاسفانه آن هم از بابت اینکه همیشه بقای قدرتمندان و حاکمان بر پایهی بردهداری استوار بوده است، هیچ وقت این اجازه را نمیدهند تا از همان کودکی و در بدو ورود به مدارس، به دانشآموزان آموزشهای لازم در مورد مرگ داده شود، برعکس با ایجاد احساس گناه و خوراندن باورهای غلط به آنها و شستوشوی مغزی، این اعتقاد را در اذهانشان نهادینه میکنند که خودکشی یک گناه کبیره است در حالی که تولد یک کودک در اوج فقر و بدبختی را نوعی از حکمت خدا نشان میدهند و من واقعا حالم از چنین دنیایی با آن خدایان دروغینش بهم میخورد.
#مکتوباترواقی
#گزیدهینامههایسنکا
#جهانوتاملاتفیلسوف
#آرتورشوپنهاور
27 مهر 1405