دوره ی راهنمایی بود که یکی از معاون های مدرسه بهم پیشنهاد داد که برم هنرستان و مکانیک خودرو بخونم. اون موقع تو سنی بودم که می شد توی هر قالبی شکل بگیرم و اصلا نمیدونستم چیزی به نام استعداد و علاقه هم وجود داره که می تونه آینده ی تحصیلی و کاری من رو شکل بده.
اون معاون فکر می کرد داره برای آینده من دلسوزی می کنه در صورتی که نمی دونست به صورت کاملا غیر حرفه ای و جاهلانه داره بهم مشاوره ی غلط می ده و سرنوشت من رو با چند جمله ساده به سمتی کشوند که باعث شد چند سال از عمر من بیهوده تلف بشه، بدون اینکه بعدا بابت این راهنمایی اشتباه بخواد جبران خسارت کنه و غرامتی بپردازه.

حالا شما این موضوع رو در کل سیستم آموزشی مد نظر بگیر و ببین چند میلیون دانش آموز با مشاوره و راهنمایی غلط این جماعت به ظاهر دلسوز مسیر زندگیشون عوض شده که اگه بخوای در سطح ملی بهش نگاه کنی، یک فاجعه ی بزرگ محسوب میشه و در ادامه سرنوشت یک کشور دچار تغییرات جبران ناپذیری شده.
متاسفانه از زمان گذشته تا الان هنوز این سیستم تغییر زیادی نداشته و این وسط میلیون ها دانش آموز سرگردان در بین رشته های مختلف به سمت دانشگاه هدایت می شن و خروجی چیزی نیست جز یه مشت تحصیل کرده که تعداد کمی شون جذب بازار کار هدف می شن و بقیه یا باید تو اسنپ کار کنن یا به کارهای غیر تخصصی مشغول بشن.
البته عده ای هم مجبور می شن تو مقطع ارشد یا دکتری تغییر رشته بدن به امید اینکه شاید به اون چیزی که علاقه دارن برسن اما متاسفانه این روش هم به صورت صد در صد جواب نمیده و نتیجه اون، حجم بالایی از پایان نامه های جعلی و بدرد نخور هست که نه تنها باعث رونق علم نشده برعکس دیدگاه جامعه رو نسبت به دانشگاه خدشه دار می کنه و از طرفی به بازار سیاه پایان نامه های جعلی رونق خوبی میده.
من بعد از اینکه مدرک دیپلم مکانیک خودرو گرفتم، متوجه شدم اصلا روحیات من با این رشته سازگار نیست و کسی نیستم که بخوام دل و روده ی ماشین رو بریزم بیرون و آخر وقت با دست های روغنی و سیاه بخوام برگردم خونه.

اشتباه دوم رو خانواده ام انجام دادن. به علت رونق بازار مسکن در اون سال ها( بین سال های 84 تا 90) پیشنهاد دادن که برم رشته ساختمان بخونم و خب من که هنوز انرژی زیادی برای درس خوندن داشتم، مجددا برای دیپلم جدید تلاش کردم و بعد وارد دانشگاه شدم.
در طی چند سال تحصیل و بعد در مدتی کار در مهندس عمران تازه متوجه شدم که چه اشتباه بزرگی مرتکب شده ام. برای منی که روحیه حساسی داشتم این رشته زیادی پر از تنش و مسئولیت بالا بود و این در راستای تواندمندی و استعداد من نبود.
شاید اگر کسی بود که می تونست آینده ی این رشته رو برام تشریح کنه و از سختی ها و مسئولیت هاش برام بگه، نظرم عوض می شد و مهندسی عمران رو انتخاب نمی کردم یا اینکه اگر مشاوره ی خوبی بهم داده می شد، اصلا قید در خوندن رو می زدم و با همون مدرک دیپلم وارد بازار کار می شدم. جامعه نیازمند کارگر هم هست و لزومی نداره همه دکتر و مهندس بشن.

این رو هم اضافه کنم که همیشه مبنای انتخاب رشته تحصیلی یا پول بوده یا رتبه ی اجتماعی. برای خانواده هایی که از نظر سواد و همچنین وضعیت مالی در سطح پایینی قرار دارن این مهمه که حتما بچشون بره رشته ای که بعدش بتونه پول پارو کنه یا خانواده های که در سطح بالایی قرار دارن چه از نظر سواد و چه از نظر مالی ،دلشون می خواد بچشون مدرک پزشکی داشته باشه.

حالا برگردیم به اصل ماجرا، اینکه چطور میشه رشته ی تحصیلی مورد نظرمون رو انتخاب کنیم و بتونیم آینده ای موفق داشته باشیم؟
باید بگم این موضوع خیلی پیچیده هست و به همین راحتی نمیشه براش جوابی پیدا کرد. اما با برشمردن چند علت می تونیم کمی باز تر به این ماجرا نگاه کنیم.
اول اینکه به صورت کامل امکان پذیر نیست که یه نفر تو 18 سالگی بفهمه یا تشخیص بده تو چه رشته یا کاری می تونه موفق بشه. ذهن بشر پیچیده تر از اونی هست که بخواد تو یک موضوع خاص خلاصه بشه. ما نیاز داریم تا در زمینه های مختلف تجربه کسب کنیم و خودمون رو در معرض کارهای مختلفی قرار بدیم و از بازخوردهایی که بدست میاریم متوجه بشیم که چقدر می تونیم توی اوی کار موفق باشیم.
افراد زیادی هستند که تازه بعد از چند دهه زندگی پی می برن که برای اون کاری که انجام میدن ساخته نشدن و تصمیم می گیرن تا وارد کار جدیدی بشن بدون اینکه بخوان از عواقب این تغییر بترسن، بعد ما چطور می تونیم از یک انسان 18 ساله توقع داشته باشیم که برای آیندش تصمیم بگیره؟

متاسفانه دید جامعه جوری هست که اگه یک نفر نتونه تو سنین پایین شغل مناسبی پیدا کنه، به اون آدم به دید یک فرد نا موفق نگاه می کنن یا اگه زیاد از این شاخه به اون شاخه بپره و مرتب در حال تغییر رشته تحصیلی یا کاری باشه، بهش برچسب های زیادی می زنن و می گن آدم با ثباتی نیست در صورتی که اون فرد داره درست ترین کارو انجام میده، چون فقط یه بار قراره زندگی کنه و چه بهتر که حتی شده برای یک دفعه هم که شده تو کاری فعالیت کنه که برای اون به دنیا اومده هرچند انسان نا محدوده و میتونه در چند زمینه ی مختلف به موفقیت برسه.
دوم اینکه با توجه به صحبت هایی محمد رضا شعبانعلی، دنیا همیشه در حال پیشرفت و دگرگونی هست و کسی نمیتونه آینده رو پیش بینی کنه و بفهمه ممکنه چه شغل های جدیدی ایجاد بشه. مثلا زمانی که من تازه وارد دانشگاه شده بودم و همچنین در دوران مدرسه، چیزی به نام شبکه های مجازی وجود نداشت و همچنین خبری از سایت های فروشگاهی و آموزشی و غیره نبود و در ادامه دیجیتال مارکتینگ معنا و مفهومی نداشت.

شغل های مثل تولید محتوا، مدیرت سایت یا کانال های تلگرامی یا پیج اینستاگرام، بازاریابی محتوا و چندین و چند رشته مربوط به فضای مجازی تازه پا به عرصه وجود گذاشتن و تا چند سال پیش اگه در مورد این کارها با کسی صحبت می کردی، یا بهت می خندید یا فکر می کرد عقلتو از دست دادی.
در دنیایی که با سرعت خیلی زیاد در حال رشد و پشرفته، آیا میشه براحتی برای آینده تصمیم گرفت؟
شبکه های مجازی تمام منطقی که می گفت با درس خوندن میشه به زندگی راحت و خوب رسید رو از بین برد و حالا می بینیم یه بلاگر که ممکنه اصلا حتی مدرک دیپلمشو نگرفته باشه، با چند میلیون دنبال کننده بیشتر از یه دکتر که چندین سال سخت مشغول درس خوندن بوده، درآمد و شهرت داشته باشه.
یه فایل صوتی از مرحوم کیارستمی بود که می گفت من هیچ وقت یک شغل ثابت نداشتم و همیشه احساس می کردم مشغول یه کار نیمه وقتم در صورتی که همه می دونیم ایشون کارگردان و نویسنده بودن ولی بازم قبول نداشتن که به این کارها به عنوان یه شغل ثابت نگاه کنن.
و در انتها اینکه ما نمی دانیم جهان به کجا خواهد رفت!
10 تیر 1401
علی دادخواه