
این روزها مطالعهام بیشتر شده، در مقابل نوشتنم کم شده است. زیاد قادر به تحلیل نیستم و فوران کلمات از مغزم مانند گذشته نیست. به نظرم حجم اطلاعات و چیزهایی که میتوانم بنویسم زیاد شده است. این امر موجب عدم انتخاب موضوعی برای نوشتن شده است. زمانی که شما یک فیلم دارید، خیلی راحت و بدون هیچگونه معطلی شروع به دیدن آن میکنید. ولی وقتی تعداد زیادی فیلم دارید، شروع به بررسی و انتخاب کردن میکنید. این زمان زیادی را از شما میگیرد. بعد به خود میآیید و میبینید بدون اینکه فیلمی ببینید، زمان فیلم دیدن را از دست دادهاید. حتی زمانی که فیلم را شروع هم میکنید باز این حس در شما وجود دارد که شاید فیلم خوبی انتخاب نکردهاید و میتوانستید فیلم بهتری را انتخاب کنید. این قدرت انتخاببیشتر معمولاً به نظر ما خیلی بهتر میآید و حس آزادی ما را مورد توجه قرار میدهد. ولی به این امر توجهی نداریم که انتخاب از بین گزینههای بیشتر چه تاثیری میتواند بر روی ما بگذارد و لذت بهره بردن از انتخاب را از ما بگیرد. چون همیشه شکی را در ما بوجود میآورد. یک آزمایش در این باره دیدم. به افراد چند شیرینی پیشکش میکردنند و حق داشتند از سه شیرینی یک مورد را انتخاب کنند و اغلب بعد از انتخاب، از انتخاب خود راضی بودند. بعد این آزمایش را با 20 شیرینی مختلف و برداشتن 3 عدد اجرا کردند و نتیجه این بود که اکثر شرکت کنندهها از انتخابهای خود با وجود داشتن حق انتخاب بیشتر که 3 شیرنی بود، راضی نبودند و میگفتند کاش شیرینی دیگری را انتخاب کرده بودیم. در حالت اول حتی تعداد انتخابها هم کمتر بود ولی چون تنوع زیاد نبود حس رضایت از انتخاب بوجود میآمد. این یکی از آزمایشهایی است که نشان میدهد تنوع و آزادی کامل نه تنها برای ما بهتر نیست بلکه میتواند از لحاظ رضایت به ما آسیب برساند. این را در یک کتاب خواندم که مردم بعد از داشتن آزادی کامل به چیزهایی روی میآورند که برایشان محدودیت ایجاد کند. وجود محدودیت مانند حصاری است که محل و محدوده فعالیت ما را مشخص میکند. ما به راحتی میتوانیم آن را تحت کنترل خود قرار دهیم. وقتی محیط دارای حصار نباشد و ما بتوانیم به هرجا که دوست داریم برویم آنگاه کنترل محیطی که در آن قرار داریم سخت و حتی غیر قابل ممکن است. از شاخهای به شاخه دیگر میپریم و همیشه حس خوب نبودن و عدم کنترل و رضایت را حس میکنیم. من خودم همیشه به آزادی اعتقاد داشتم و آن را امری غیرقابل معامله میدانستم. مدتی است درمورد آزادی به شک افتادهام. آزادی همانگونه که میتواند مفید باشد، قابلیت آسیب رساندن هم دارد.
آزادی کلمهای بسیار پیچیده است که مفهومی برای آن نمیتوان در نظر گرفت. این کلمه چندین وجه دارد و میتوان از هر زاویهای به آن نگاه کرد. البته همین که بگوییم چندین معنی دارد، داریم آن را محدود میکنیم و آزادی را از آن میگیریم. آزادی مفهومی است که شاید برای یک امری وجود داشته باشد ولی برای چیز دیگری که کنار آن قرار میگیرد، وجود نداشته باشد. مثلا اگر شما آزاد باشید هر صدایی را تولید کنید، باعث میشود من آزادی خود را در داشتن آرامش و سکوت از دست بدهم. این دو در مقابل یکدیگر قرار دارند و آزادی هرکدام باعث محدود کردن دیگری و عدم آزادی آن میشود. پس آزادی خود آزاد نیست و محدود میشود. چگونه میتوان چیزی که ماهیت خود را نمیتواند اجرا کند را توضیح دهیم؟! چرا همه به دنبال آن هستند و از نداشتن آن رنج میبرند و البته وقتی به آن دست پیدا میکنند بیشتر نگران میشوند و رنج بیشتری را تحمل میکنند؟!
از لحاظ منطقی آزادی در این خلاصه میشود که ما کاری را که دوست داریم انجام بدهیم، آن هم به شرطی که عواقب کار ما کسی را محدود نکند. میتوانیم خودمان را جای اشخاص رو به رو گذاشته و از دید آنها به مسئله نگاه کنیم. درصورتی که آسیبی به آنها نرسد، انجام دهیم. از لحاظ احساسی هم میتوان به آزادی نگاه کرد. در درون ما آزادی و محدودیت در مقابل یکدیگر قرار میگیرند. گاهی ذهن عواقب کار را پیشبینی میکند و از انجام آن عمل جلوگیری میکند. این یعنی حق آزادی را از خود گرفتهایم. باید بسنجیم که عواقب تا چه اندازه میتواند اثر گذار باشد. اینکه واقعاً خطرناک است یا فقط ساخته ذهن ما هستند و از تنبلی و عدم ریسک ما سرچشمه میگیرند. پس باید بین آزادی و محدودیت انتخاب آگاهانه انجام دهیم تا همیشه حس رضایت از خود و آزادی در ما وجود داشته باشد.