
همه ما در مورد اتفاقات مختلفى كه در زندگيمان رخ ميدهد، واكنش نشان ميدهيم. اين واكنش ها كه ناشى از طرحواره ها، افكار خودآيند و هيجانات ماست، قضاوتها و رفتارهاى ما رو شكل ميدهد. اما مهم آن است که كه بدانیم اين فرايند ممكن است، معيوب و پرخطا باشد و آرامش خودمان و ديگران رو به هم بزند.
شاید شنیده باشید که گفته میشود: مراقب افکارت باش که گفتارت میشود، مراقب گفتارت باش که کردارت میشود، مراقب کردارت باش که رفتارت میشود و اضافه کردهاند که: مراقب رفتارت باش که عادتت میشود، مراقب عادتت باش که شخصیتت می شود و نهایتا مراقب شخصیتت باش که سرنوشتت میشود.
شاید عبارات بالا کمی عامیانه و حکایتوار به نظر برسند، اما جالب است بدانید که با کمی دخلوتصرف میشود گفت که اتفاقا این عبارات درستند و انسان واقعا همینطور در چنبرهای گرفتار میشود که کُمِیتش از «افکارش» میلنگد.
همهی دردسرها از افکار نادرستی هستند که در نتیجهی ادراک تحریفشدهی ما از واقعیت شکل گرفته است.
اما حالا چه کار باید کرد؟ چگونه باید این رویه را که به سرنوشتی بد ختم میشود، اصلاح کرد؟
در ابتدا باید ببینیم که سیر افکار تا رفتار چگونه است؟ به زبان ساده چطور فکر خاصی به رفتار معینی منجر میشود و چه زنجیرهای از علتها بین این علت اولیه و معلول نهایی وجود دارد.
در این زنجیره ۴ حلقهی اصلی وجود دارد:

به طور ساده و اجمالی طرحوارهها اضلاع اصلی جهانبینی ما هستند که در کودکی شکل گرفته و دیدگاه و جهتگیری کلی ما را در زندگی میسازند. این که بدبین باشیم یا خوشبین. اعتماد کنیم یا نه. عزتنفس داشته باشیم یا احساس حقارت کنیم همه از این طرحوارهها نشات میگیرند. اگر طرحوارهها منفی باشند احتمالا بقیهی اجزای این زنجیره نیز منفی خواهند بود.
در نتیجهی طرحوارههای منفی، افکار خودآیند منفی در بزنگاههای مختلف شکل میگیرند. مثلا فردی را تصور کنید که طرحوارههایی منفی اعم از بدبینی، عدم اعتماد دارد به مجرد اینکه همسرش ساعتی دیر کند یا تلفن را جواب ندهد، این فکر خودآیند منفی به سراغش خواهد آمد که: نکند همسرم دارد به من خیانت میکند؟!
بدیهی است که در نتیجهی این افکار هیجاناتی منفی سراغ فرد خواهد آمد. فرپ منقلب میشود، سرشار از ترس و نفرت میشود. بغض میکند و احساس نفستنگی به او دست خواهد داد.
چند دقیقه بعد که همسرش از راه میرسد، این هیجانات منفی حکم فوران آتشفشان را خواهد داشت. او جیغوداد میکند. به همسرش فحش میدهد و بعد از تهمت زدن به او به نشانهی قهر خود را در اتاقی زندانی میکند. رفتاری که در صورت دامنهدار و شدید بودن ممکن است زندگی او را خراب کند و سرنوشتش را تغییر دهد.

اصلاح طرحوارهها چندان آسان نیست. کمی سخت و زمانبر است. اما میتوان کار را از حلقهی دوم این زنجیره آغاز کرد. باید سعی کنید به افکار خودآیند منفی خود واقف باشید و این وقوف را به خود تلقین کنید. برای این امر لازم است، ابتدا وجود طرحوارههای منفی خود را بپذیرید و به آنها اعتراف کنید.
همیشه سعی کنید به هنگام هجوم افکار خودآیند منفی، فرضیههای مثبتتر و منطقیتر را در نظر بگیرید تا از بروز هیجانات منفی جلوگیری کنید. همیشه از خود بپرسید که آیا میتوانم افکار منفی خودآیندم را ثابت کنم؟ آیا شواهدی متقن دال بر خیانت همسرم وجود دارد؟ آیا دچار اغراق نشدهام و مسئله را تحریف نمیکنم؟!
چنین برخوردی با موضوعات تنشزا در زندگی قطعا به شما کمک خواهد کرد.