
موانع ذهنی ما، مجموعهای از «نمیتوانم»های ما هستند که آنها را باور کرده و مدام به خود تلقین میکنیم. اگرچه که در ناخودآگاه ذهن ما شاید به آنها باور نداشته و صرفا برای عافیتطلبی، توجیه و از زیر بار مسئولیت در رفتن از آن استفاده میکنیم.
گفته میشود، همه دوست دارند «آزاد» باشند، ولی کسی نمیگوید که آزادی و اختیار، مسئولیتپذیری، تصمیمگیری و انجام تکالیف زیادی را اقتضا میکند. موانع ذهنی، شاید ناخودآگاه و ناآگاهانه ما را محدود و در حقبقت در بند میکنند تا نیازی به سختی کشیدن و مسئولیتپذیری نداشته باشیم.
قرارگیری ما در جایی، بدون پذیرش کار جدید و پرچالش را حضور در منطقه امن میگویند.
در ذهن هر انسان هم منطقه امنی تعریف شده که هر کاری خارج از این منطقه برای شخص، تنش زا و استرس آور محسوب میشود. در این حالت فرد خود را از پیش باخته تصور میکند. این خودباختگی و اضطراب، افراد را مایوس و منفعل کرده و آنها در اصطلاح از ترس مرگ خودکشی میکنند! (کنایه از دست به هیچ کاری نزدن). این نگرش افراد را به شدت از موفقیت دور نگه میدارد.

به همان اندازه که موانع ذهنی بیشتر میشوند، منطقهی امن ما هم کوچکتر میشود و مانند کودکی که حتی از قسمت کمعمق استخر نیز میترسد، حتی حاضر نیستیم به مرزهای این منطقهی امنِ ذهنساخته نزدیک شویم.
در روانشناسی مبحثی اساسی به نام مکانیسمهای دفاعی وجود دارد که از روانکاوی به این حیطه وارد شده و توسط فروید تبیین شدهاند. فروید میگوید روان انسان به عنوان ساختاری به شدت حساس و آسیبپذیر به روشهایی در صدد دفاع و رفع اتهام از خود برمیآید. موانع ذهنی که حضور در منطقهی امن را توجیه میکنند، میتوانند مکانیسمی دفاعی در روان فرد هم تلقی شوند.
از طریق این مکانیسمها میتوان برای یک زندگی محدود و منفعل، دلایلی گولزنک دست و پا کرد و در لاکی مبراکننده فرو رفت. فرد برای سرپوش گذاشتن بر محدودیتها و ضعفهایش، به کارهای خود، رنگ و لعابی عقلی و منطقی میزند و به توجیه، فرافکنی، دلیلتراشی و مقصربافی میپردازد که از مهمترین مکانیسمهای دفاعی روان هستند. او خود را به هنر سرپوش گذاشتن مسلح میکند!

در عین حال با گذشت زمان متوجه می شویم که قفل های ذهنی خود ساخته برای ما مصونیتی ایجاد نمیکنند. در این شرایط احساس پشیمانی و سرخوردگی و فرصت و عمری که در زندگی از دسترفته به سراغ فرد میآید. در حالی که بدون این موانع و با خروج از منطقهی امن، قطعا کارهای بزرگتری را انجام می دادیم و حتی به باورهای بیشتری از خودمان می رسیدیم.
خروج از منطقهی امن فارغ از نتیجه باعث رشد شخصیتی و افزایش جسارت و اعتمادبهنفس و در نتیجه کاهش موانع ذهنی ما میشود. ممکن است به دلیل خروج از منطقه امن شکست بخوریم یا شاید شرایط ما موقتا بدتر از حال حاضر شود اما اتفاق بهتری در بلندمدت و آینده انتظار ما هست که سبب رشد می شود.
با بررسی گذشته، میبینیم گاهی اوقات نتیجه ای که انتظار داشتیم بدست نیامده است؛ به همین دلیل در منطقه امن گیر افتادیم و تلاشی برای تغییر نکردیم. افراد موفق از محدود امن خود بیرون می آیند و هیچ گاه در محیطی ثابت نمی مانند. آنها با تلاش به موفقیت می رسند. یادتان باشد برای رشد کردن باید از منطقه امن خود خارج شوید و به سمت تجربه های جدید گام بردارید. اگر نمیخواهید مسیر زندگی شما به ناکجاآباد ختم شود!