
به نام خدا
چند سال پیش، در کرمانشاه، با دوستان جمعی داشتیم و هرکداممان هرهفته یک فیلم مشترک را در خانههای خود تماشا کرده و در جلسهای حضوری و یا به صورت مکتوب و در فضای مجازی، پیرامون فیلم گفت و گو میکردیم.
یکی از فیلمهایی که در آن دوره دیدیم، ستیغ جهنمی بود. حال قصد دارم برداشتی که آن زمان از فیلم داشتم را با اندکی تغییر، با شما به اشتراک بگذارم.
در ابتدا به بررسی و تحلیل شخصیت
"دزموند داس، Desmond Doss" خواهم پرداخت.
این تحلیل از دو جنبهی روانشناسی و فلسفی مورد بررسی قرار میگیرد. البته این تحلیل در سطح سواد بنده و برداشت شخصی و غیرتخصصی اینجانب است و الزاما درست نمیباشد.
از نظر روانشناسی، داس، فردی ارزشمحور بود.
در یک دسته بندی افراد به دو دستهی هدف محور و ارزش محور تقسیم میشوند.
هدف محور به کسانی گفته میشود که برای رسیدن به هدفشان هرکاری میکنند و به هر قیمتی به دنبال رسیدن به هدف هستند.
مانند کسی که هدف او کسب نمرهی بیست در امتحان است و برای رسیدن به این هدف تقلب میکند.
اما ارزش محور کسانی هستند که ارزشهایی برای خود دارند و روی این ارزشها پا نمیگذارند.
کسی که تقلب نکردن را ارزش میداند، حاضر نیست برای کسب نمرهی بیست، اگرچه این نمره برایش مهم است، روی ارزش خود پا بگذارد.
دلیل ارزش محور بودن داس، این بود که برای پیروزی در جنگ که هدف آنها بود، حاضر نشد که دست به کشتن انسانها بزند. به عبارتی نکشتن انسانها برایش ارزش بود.
از دید دیگری اگر نگاه کنیم فردی متعلق به لایهی فردی بود که به لایهی قلبی پناه برده بود.
لازم به ذکر است این برداشت مربوط به ابتدا تا اواسط فیلم بود و در پایان فیلم نظر اینجانب تغییر کرد اما مطرح کردن آن خالی از لطف نیست.
برای تحلیل شخصیت، علم روانشناسی افراد را به چند لایهی شخصیتی تقسیمبندی میکند:
لایهی بدنی، اجتماعی، فردی، عقلی، قلبی.
گاهی اوقات افراد به یک لایه تعلق خاطر دارند امّا به دلایلی که در مثال ذکر خواهم کرد به لایهی دیگر پناه میبرند و در آن لایه احساس نارضایتی میکنند.
برای مثال یک کودک نیاز دارد که هروقت که خواست بازی کند، هروقت خسته شد در هرجا و در هرجمعی دراز بکشد و...
این کودک در حال برطرف کردن نیازهای مربوط به لایهی بدنی خویش است؛ امّا میتوان گفت به دلیل دخالتهای پدر و مادر(که مثلا این کار خلاف آداب و رسوم است) کودک مجبور میشود مانند انسانی بالغ و بسیار مؤدب رفتار کند و درواقع به لایهی عقلی پناه میبرد؛ با اینکه در آن احساس رضایتی نمیکند.
منبع مثال: کتاب شخصیت و رفتار، دکتر علی اصغر احمدی.
شاید، فقط شاید، داس، در گذشته چیزهایی را تجربه کرده که برای برطرف کردن نیازهای لایهی فردی دست به اسلحه و کشتن نزند امّا به لایهی قلبی پناه برده باشد. یعنی شاید واقعا نکشتن انسانها باور قلبی وی نبوده و صرفا به دلیل نیاز فردی به لایهی قلبی پناه برده باشد.
البته عرض کردم بعد از پایان فیلم و کارهایی که انجام داد نظر بنده عوض شد اما ممکن است لایهی فردی هم اثرگذار بوده باشد.
از نظر فلسفی، دزموند داس فردی وظیفهگرا بود.
مهمترین فیلسوف وظیفهگرا
"امانوئل کانت، Immanuel Kant" میباشد.
از دیدگاه افراد وظیفهگرا اخلاقیات، محاسن مطلقی هستند که در همه جا و همهی زمانها ثابت میباشند.
در مقابل این گروه طرفداران اصالت فایده هستند که نتیجهی کار را مهم میدانند.
دلیل وظیفهگرا بودن نقش اصلی داستان، این بود که به وظیفهاش که نکشتن انسان در هر زمان، مکان و شرایط بود، پایبند بود.
در صورتی که به نظر اینجانب، از نظر طرفداران اصالت فایده این کشتن، با توجه به اینکه نتیجهاش زنده ماندن هزاران افراد دیگر میشود میتواند اخلاقی باشد یا حداقل غیراخلاقی قلمداد نشود.
درمورد عقیدهی دزموند داس اینکه، به نظرم دیدِ همه جانبه نداشت زیرا اگر یک سرباز ژاپنی کشته نمیشد، دهها آمریکایی کشته میشدند.
شاید اگر داس یک نفر را نمیکشت به جایی برنمیخورد ولی اگر فرمانده بود چطور؟
آن وقت به کل گردان دستور میداد کسی را نکشند.
از نظر من تقریبا هیچکس به قتل رساندن را اخلاقی نمیداند ولی شاید بشود گفت تقریبا ماهیت هیچ کاری خوب یا بد نیست.
درواقع، زمان، مکان، نحوهی انجام و نتیجهی کار، اخلاقی یا غیر اخلاقی بودن کار را تعیین میکند.
همین میتواند نشانگر این باشد که بنده به طرفداران اصالت فایده گرایش دارم.
نکتهی آخر اینکه اعتقاد به اینکه یک کاری بد است باید ناشی از ترس نباشد؛ یعنی ترس از کشتن را نداشته باشیم و بگوییم کشتن بد است، یا مثلا از دعوا نترسیم و بگوییم دعوا راه انداختنهای بیمورد بد است، نه اینکه این اعتقاد ناشی از بیعرضگی و درواقع توجیهی برای ناتوانی باشد.
ظاهرا به نقش اصلی داستان چیزهایی القا شده بود که میتوان گفت از کشتن ترس داشت و این ترس گواه بر این بود که الزاما معتقد بر بد بودن کشتن نیست.
البته این برداشت هم مربوط به اواسط فیلم بود که در نهایت، در آخر فیلم نظر من تغییر کرد اما این مطلب در خصوص موارد دیگر قابل استفاده میباشد.
ممنون از توجه شما.