
در گوشهای از تاریخ، ۸ مارس ۱۹۰۸ میلادی، در شهر نیویورک آتش انتظار میکشید؛ انتظاری خانمان سوز. بخاطر تمام درد و رنجها و بیعدالتیهایی که علیه زنان بود و فشارهای اقتصادی که به زنان کارگر و بیپناه وارد میشد، کارگران زن کارخانه نساجی دست به اعتصاب زدند؛ برای برابری؛ برابری حقوق زن و مرد. در مقابل این اعتصاب، صاحب کارخانه برای جلوگیری از همبستگی کارگران، آنها را در محل کارشان حبس کرده و پس از مدتی، بی آنکه بدانند چرا و به چه علت، آتشی خانمانسوز آنان را در آغوش کشید. سالیان سال از آن روز میگذرد اما این روز از یاد تاریخ نرفته است. زنان مسیر پرفراز و نشیبی را طی کردند تا بتوانند به حقوقی که میخواستند برسند و مقابل ظلمهایی که به آنان میشد، بایستند؛ برای آنکه این ظلمها از خاطر تاریخ نرود و تلاشهای آنها برای گرفتن حقوق زنان و برابری، زنده بماند. پس از آن در این تقویم، این روز را با نام «زن» ثبت کردهاند. این داستان از آنجا شروع شد که زنِ خسته از نگاهِ «جنس دوم» بودن، به دنبال ذرهای ارزش و احترام، خانه را ترک کند و برای داشتن استقلال، پا به دنیای بیگانه خارج از خانه گذارد. غافل از آنکه بداند صاحبان قدرت با این سوء استفاده از این مسئله میخواهند زنان را با بهایی اندک، به کارخانهها بکشانند که مبادا راهی برای سودجویی از آنان باشد و از آن استفاده نکرده باشند! در میانهی راه، کم کم این نابرابری حقوق نیز با تلاشهای فراوان برداشتهمیشود اما زمانی که دیگر جایی برای زنان در خانه نیست و نگاه به زن، نگاهی صنعتی شدهاست. هرچه بیشتر به جلو حرکت میکنند، بیشتر وادار میشوند تا «مرد» باشند. گروهی برای اثبات خود حتی زنانگی خود را انکار میکنند. مادر بودن را عامل پایینتر بودن جایگاه زنان نسبت به مردان میدانند و همهچیز در هم گره میخورد. زن خود را در دوراهی بین بیچارگی و درماندگی گذشتهی خود، که انسانیت آن فراموش شده بود و استیصالی که معنا و ارزش زنانگی آنان از یادها رفتهبود، میدید و بر این باور بود که چارهای جز انتخاب یکی از این مسیرها نیست.
و اما در مرکز جهان هستی؛ آنجا که زمان و مکان پوچ میشوند، درخششی بود و نبود را فرا میگیرد. روشنای وجودی که مرزها را بی حصار میکند، همانگونه که هیچ گرهی نمیتواند آب را به بند بکشد، هیچ مانعی نمیتواند بر درخشش آن سایه افکند. عشقیست که از ترکهای قلبهای سفالی عبور میکند و وجودت را لبریز از خدا میکند. به زمان زمینیان در تاریخ ۲۰ جمادیالثانی، زنی «سَیدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِین»شد و تقویم جدیدی را میگشاید. فاطمه زن و زنانگی را به شکل دیگری معنا میکرد. آن را از مادرش خدیجه آموخته بود و پس از خود، زینب را زنانگی آموخت آنگونه که مادرش به او آموخته بود. اِمرأةالقریش، شاهزاده خانم قریش، با وجود داشتن قدرت، ثروت، شأن و منزلت نزد مردم، داروندار خویش را فدای اسلام میکند. معنی حقیقی «ایستادگی و مقاومت» از شاهزاده و نازدانهی قریش سرچشمه میگیرد؛ از یک زن، و آن را به فرزندش، فاطمه (س)، میآموزد. فاطمه نیز در زندگی همین مسیر را ادامه میدهد و الگوی زنان مسلمان جهان میشود؛ زنانی که میخواهند از بند تبعیضها رها شده و اثرگذار باشند و جهان را به سمت مسیر حق و حقیقی خود ببرند. در روایتهای مختلفی که از فخر زنان دو عالم باقیماندهاست این تاریخسازی به وضوح دیدهمیشود. یکی از این هزاران روایت زمانی است که فاطمه (س) درباره غصب فدک میشنود و یک تنه قیام میکند. در میان غاصبان، بدون ذرهای ترس و دلهره به دنبال اعاده حق زنان و عدالت، رو به فرزند ابیقحافه، از غاصبان فدک، محکم و استوار میگوید:« یَابْنَ اَبیقُحافَةَ! اَفی کِتابِ اللَّهِ تَرِثُ اَباکَ وَ لا اَرِثُ اَبی؟» آیا در کتاب خداست که تو از پدرت ارث ببرى و من از ارث پدرم محروم باشم؟ باری دیگر محکم میایستد و با جمله « لَقَدْ جِئْتَ شَیْئاً فَرِیّاً» تأکید میکند این امر تازهای است که حقیقت ندارد و ساختهی دست کسانیست که تنها ادعای مسلمانی دارند. او با حق آشنا بود و در تمام زندگی کوتاه خود تلاش داشت مردم را با حق آشنا کند و به زنان، زنانگی حقیقی را بیاموزد. برای جاری بودن آیهی «إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ» در روح جامعه و تلاش برای فهم آن؛ ۲۰ جمادیالثانی را روز «زن» نام نهادند. روزی که فاطمه(س)، متولد شد؛ زنی که نه تنها الگوی زنان، بلکه الگوی تمام بشریت معرفی شدهاست. ما این روز را جشن میگیریم و در تلاشیم تا جایی که میتوانیم خود را به شخصیت مادر دو عالم نزدیک کنیم و آگاهیبخش زنان باشیم و همچون فاطمه(س) جریانساز باشیم و متوقف نشویم.
دو تاریخ، دو داستان و دو الگوی متفاوت؛ به راستی کدام مسیر میتواند ما را به معنای حقیقی زن نزدیکتر کند؟ بیایید یک گام به عقب برگردیم؛ قبل از شناخت الگو باید اول بدانیم معنای حقیقی «زن» چیست؟ شاید باید یک گام دیگر نیز به عقب بریم؛ آیا داشتن الگو در این مسیر کمکی میکند؟ برای یافتن پاسخ این سوالها نیاز است ساحتهای وجودی انسان به طور گستردهای برسی شود. ما نیز تا جایی که میتوانیم در اینجا تلاش میکنیم به این پاسخها نزدیکتر شویم.
برای فهم معنای زن باید ابتدا به این نکته توجه کرد که تفاوت مرد و زن در چیست؟ تردیدی نیست که قرآن زن را در ابعاد علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، همسان و همشأن مرد میداند. تفاوتهای بین این دو جنس مربوط به تکالیفی است که بواسطه تفاوت خلقت آنها وجود دارد و باید رعایت شود و بین ایفای نقش زن و مرد در اسلام تفاوتی نیست و زن مسلمان آزاد است و حق گزینش دارد تا نقشی که میخواهد در جامعه ایفا کند را انتخاب کند. همچنین باید توجه داشت که بسیاری از تعالیم انسانی بیش از اینکه نظری باشند، عملی هستند و در این راستا داشتن الگو برای رشد و تکامل انسانها ضروری است. این مطلب در دین اسلام با معرفی پیامبران و شخصیتهای برجسته در قرآن کاملا واضح و روشن است.
حضرت فاطمه(س) الگویی است که معنای حقیقی زن مسلمان را در جوامع بشری امروز احیا کردهاست. میتوان زن را با تک تک رفتارها و سخنان این حضرت معنا کرد. ایشان همواره در برابر تعصبهای کورکورانه میایستادند، در برابر سوال مردم پاسخگو بودند، برای اعاده حق در میان جمع، استوار سخن میگفتند، برای اسلام در جنگها حضور پیدا میکردند و به تربیت و آگاهی مردم در ارتباط با مسائل گوناگون میپرداختند. ایشان در عرصه سیاست نیز حضور داشتند و بعد از رحلت پدرشان به طور علنی در مسائل سیاسی روز مداخله میکردند. حضور ایشان در عرصههای متنوع، نشان از آن دارد که اسلام با گوشهنشینی و انزوای زنان مخالف است. زن مسلمان باید در تمام عرصههای علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی حضور فعالانه داشته باشد؛ همچون فاطمه(س) که همواره تاریخساز و جریانساز بوده است. البته نباید در این میان فراموش کرد که با وجود پذیرش مسائل درست، با توجه به تغییر شرایط و پویا بودن دین، ایشان شرع و احکام الهی را هرگز فراموش نمیکردند و هر چیزی را نمیپذیرفتند. در تمام این فعالیتها، عفاف و نجابت خود را کنار نگذاشته و همواره با پاکدامنی و حیا زندگی کردند. به قطع میتوان گفت حضرت فاطمه(س) یکی از برترین الگوها برای بشریت است و برترین تاریخ برای بیداری و آگاهی زنان، که تمام ابعاد وجودی انسان را در بر میگیرد. روز ولادت این بانوی بزرگوار است؛ الگویی که نه به انکار زنانگی میانجامد و نه زنان را به انزوا میکشاند.
فاطمه صفاری عهدیه ۹۹ م.شیمی
t.me/AeeneRoshan_Kaktoos