«از ریشه‌های گذشته تا شکوفایی آینده؛ گفتگویی درباره پرورش شهر قم» با محمود صالحی راد
مقدمه:
در این گفتگو با جناب آقای محمود صالحی راد، نامزد پژوهشگر و محقق، به بررسی شهر از منظر «هستی‌شناسی زنده» می‌پردازیم. در این تحلیل، شهر قم نه به عنوان یک فضای مکانیکی، بلکه به مثابه موجودی زنده، پویا و در حال رشد نگریسته می‌شود. هدف این است که با نگاهی تقدیرآمیز به ریشه‌ها و تجربیات زیسته گذشته، مسیری را برای «پرورش» آینده‌ای متصور شویم که در آن، کیفیت «بودن» و «زیستن» شهروندان در اولویت باشد.
پرسش و پاسخ:
۱. جناب آقای صالحی راد، وقتی به شهر قم به عنوان یک «موجود زنده» نگاه می‌کنید، چه رگه‌های حیاتی و دستاوردهایی را در کالبد این شهر می‌بینید که باید بابت آن‌ها قدردان بود؟
پاسخ: اگر شهر را یک موجود زنده بدانیم، محورهای ارتباطی و دسترسی‌هایی که در سال‌های گذشته ایجاد شده‌اند، در واقع «رگه‌های حیاتی» شهر هستند که جریان حرکت و تعامل را در آن جاری کرده‌اند. ما باید بابت این شریان‌ها قدردان باشیم، زیرا همین مسیرها اجازه دادند تا شهر با رشد جمعیت، دچار سکته نشود و بتواند حیات خود را در نقاط مختلف گسترش دهد. این‌ها زیربنای فیزیکی برای یک حیات اجتماعی گسترده‌تر بوده‌اند.
۲. در هستی‌شناسی زنده، شهر تنها ساختمان نیست، بلکه مجموعه‌ای از «معناها»ست. در تحلیل شما، اصالت و سنت‌های قم چگونه در کالبد امروز شهر جاری است؟
پاسخ: اصالت قم، روح این موجود زنده است. خوشبختانه در میان تمام تغییرات مدرن، هسته‌های سخت هویت مذهبی و فرهنگی ما همچنان زنده مانده‌اند. این تداوم، نشان‌دهنده قدرت «بقا» در روح شهر است. ما باید بابت این پیوند ناگسستنی میان سنت و مدرنیته سپاسگزار باشیم و در آینده، به جای تحمیل الگوهای بیرونی، اجازه دهیم شهر بر اساس DNA فرهنگی خودش رشد کند.
۳. برخی مداخلات شهری را صرفاً «پروژه» می‌بینند. شما از دیدگاه «تجربیات زیسته»، چه نگاهی به کارهای انجام شده در سال‌های پیش دارید؟
پاسخ: هیچ اقدامی در شهر صرفاً یک پروژه بتنی نیست؛ هر خیابان و هر میدانی، بسترِ هزاران تجربه زیسته است. ایجاد مراکز خدماتی در حاشیه شهر، در واقع تلاش برای «توزیع حیات» در نقاط مختلف بود تا عدالت در زیستن محقق شود. ما باید به این تلاش‌ها به عنوان گام‌هایی برای ارتقای کیفیت حضور انسان در شهر بنگریم و از آن‌ها به عنوان پلی برای رسیدن به سطحی بالاتر از زیست شهری استفاده کنیم.
۴. در رویکرد شما، تفاوت میان «ساختن شهر» و «پرورش دادن شهر» در آینده چیست؟
پاسخ: «ساختن»، نگاهی مکانیکی است که شهر را مانند یک ماشین می‌بیند؛ اما «پرورش دادن»، نگاهی ارگانیک است. من به جای اینکه صرفاً به فکر ساخت‌وسازهای جدید باشم، به فکر «پرورش» فضاهایی هستم که در آن‌ها انسان احساس تعلق کند. آینده شهر قم باید از حالت «مدیریت کالبدی» به حالت «پرورش زیست‌محیطی و انسانی» تغییر کند تا شهر به جای رشد افقی، «رشد کیفی» یابد.
۵. چگونه می‌توانیم بدون نفی گذشته، نقص‌های شهری را در مسیری تکاملی پالایش کنیم؟
پاسخ: در یک موجود زنده، تغییرات بخشی از فرآیند رشد است. ما نباید به دستاوردهای گذشته به چشم اشتباه نگاه کنیم، بلکه باید آن‌ها را «مراحل تکاملی» بدانیم. رویکرد من «پالایش» است، نه تخریب. یعنی با افزودن لایه‌های جدید از معنا و کیفیت (مانند تبدیل مسیرهای سخت به پیاده‌راه‌های سبز)، اجازه دهیم شهر در مسیر طبیعی خود به کمال برسد.
۶. در هستی‌شناسی زنده، طبیعت بخشی از تن شهر است. جایگاه فضای سبز در چشم‌انداز شما برای آینده قم چیست؟
پاسخ: فضای سبز نباید صرفاً «تزیین» شهر باشد، بلکه باید «ریه» شهر باشد. هدف این است که طبیعت را دوباره به درون بافت شهر دعوت کنیم تا پیوند گسسته انسان مدرن با زمین ترمیم شود. ما باید بابت هر درختی که امروز در شهر داریم قدردان باشیم و در آینده، شهر را به گونه‌ای پرورش دهیم که معماری و طبیعت در یک هم‌زیستی ارگانیک قرار گیرند.
۷. درباره «جریان زندگی» در شهر و موضوع تردد، چه تحولی را متصور هستید که با روح انسانی سازگار باشد؟
پاسخ: ترافیک در واقع «انسداد» در رگه‌های شهر است. هدف ما باید تبدیل «تردد» به «جریان» باشد. یعنی جابجایی در شهر نباید یک استرس مکانیکی باشد، بلکه باید تجربه‌ای آرام باشد. با تکیه بر رگه‌های ارتباطی موجود، باید سیستم‌هایی را پرورش دهیم که انسان را دوباره به مرکز توجه بازگردانند و حق «پیاده‌روی» و «دیدن» را به شهروند بازپس دهند.
۸. تعامل شهروند و مدیریت شهری را چگونه می‌توان از یک رابطه «کاربر و ارائه‌دهنده» به یک رابطه «هم‌زیستی» تبدیل کرد؟
پاسخ: شهروند، سلول‌های سازنده این موجود زنده است. تا زمانی که شهروند را فقط «مصرف‌کننده خدمات» ببینیم، شهر مرده است. ما باید به سمت «طراحی مشارکتی» برویم؛ جایی که هر محله، بر اساس نیازهای زیسته خود، در پرورش محیطش نقش داشته باشد. این یعنی تبدیل مدیریت شهری از یک «فرماندهی» به یک «تسهیل‌گری» برای رشد ارگانیک شهر.
۹. «شهر انسانی» از منظر هستی‌شناسی زنده، در آینده قم چگونه تعریف می‌شود؟
پاسخ: شهری که در آن «بودن» بر «داشتن» مقدم باشد. شهری که در آن فضاهای عمومی، بستری برای ملاقات‌های اتفاقی، لبخندها و تعاملات انسانی باشند. ما باید بابت مراکز فرهنگی موجود قدردان باشیم و در آینده، این نقاط را به گونه‌ای به هم متصل کنیم که کل شهر به یک «خانه بزرگ» تبدیل شود که در آن هیچ‌کس احساس غریبگی نکند.
۱۰. در پایان، اگر بخواهید پیامی درباره پیوند میان ریشه‌های گذشته و شکوفایی آینده شهر قم بدهید، چه خواهید گفت؟
پاسخ: شهر قم، درختی است با ریشه‌های عمیق در ایمان و تاریخ. هر آنچه در گذشته ساخته شده، ریشه‌های این درخت است. ما نباید ریشه‌ها را نفی کنیم، بلکه باید با نگاهی مثبت و سپاسگزارانه، به این درخت آب و نور بدهیم تا در آینده، میوه‌های رفاه، آرامش و انسانیت را برای تمام شهروندان به بار آورد. آینده ما در گروی «پرورش» هوشمندانه این میراث است.
نتیجه‌گیری:
در این گفتگو، جناب آقای محمود صالحی راد با تکیه بر رویکرد «هستی‌شناسی زنده»، شهر قم را به عنوان موجودی پویا تحلیل کردند. ایشان با عبور از نگاه‌های صرفاً مهندسی، بر «پرورش»، «هم‌زیستی» و «ارتقای کیفیت زیستن» تأکید ورزیدند. از دیدگاه ایشان، آینده شهر قم در گروی آن است که با قدردانی از ریشه‌ها و تجربیات گذشته، مسیری را آغاز کنیم که در آن کالبد شهر در خدمت روح انسانی باشد و توسعه، به معنای شکوفایی ارگانیک شهروندان در محیطی انسانی و زیست‌پذیر باشد.
تگها
#قم #شهرسازی #توسعه_پایدار #مدیریت_شهری #شهروند
#هستی_شناسی #کیفیت_زندگی #زیست_شهری #تکامل #تفکر_سیستمی#جامعه #آینده_شهر #فرهنگ_شهری
محمود صالحی راد مبدع هستی‌شناسی زنده و بنیان‌گذار هستی‌شناسی زنده
