بررسی هواپیماهای رئیس‌جمهورهای آمریکا
با طولی به‌اندازۀ یک ساختمان 16طبقه، پیشرفته‌ترین تجهیزات الکترونیکی، توانایی اخلال و دفاع موشکی و بدنه‌ای که حتی در برابر تشعشعات هسته‌ای نیز مقاوم است، مشهورترین و مهم‌ترین هواپیمای دنیا آماده‌است تا مأموریت خطیر خود، یعنی انتقال رئیس‌جمهور ایالات متحده، را انجام دهد.
ترکیبی از امکانات لوکس و گران‌قیمت با به‌روزترین سیستم‌های دفاعی و تجهیزات ارتباطی و الکترونیکی اختصاصی باعث می‌شود که رئیس‌جمهور ایالات متحده حتی در آسمان نیز بتواند امور کشور را در دست داشته‌باشد و بی‌راه نیست که رسانه‌ها به آن کاخ سفید پرنده می‌گویند. در این نوشتار قصد داریم تا نگاهی به تاریخچه، جزئیات و امکانات این هواپیما، موسوم‌به ایرفورس وان[1]، بیندازیم.
· دوران پیش از ایرفورس وان
اولین فردی که توانست در طول زندگی خود ریاست‌جمهوری آمریکا و پرواز با هواپیما را تجربه کند، تئودور روزولت[2]بود. هرچند که او یک‌سال پس از پایان دوران ریاست‌جمهوری‌اش و در پاییز سال 1910 بود که توانست با یکی از نمونه‌های ساخته‌شده توسط برادران رایت طعم پرواز را بچشد.
تا پیش از جنگ جهانی دوم، سفرهای بین‌المللی برای رئیس‌جمهور به‌ندرت پیش می‌آمد. نبود امکانات ارتباطی مناسب در کنار زمان طولانی سفر باعث می‌شد که کارها در واشنگتن مدت زیادی روی زمین بمانند. همچنین در آن زمان سفر هوایی بسیار پرخطر و غیرقابلِ‌اتکا بود و رؤسای‌جمهور آمریکا ترجیح می‌دادند که برای سفرهای بین‌ایالتی نیز از راه‌آهن و یا اتومبیل و کالسکه استفاده کنند؛ اما در دهۀ 1930 میلادی، ورود هواپیماهایی همچون بوئینگ-247[3]و داگلاس-دیسی 3[4] عصر جدیدی را برای صنعت هوایی آغاز کرد. هواپیماهایی با بدنۀ تمام‌فلزی، موتورهای قابل اطمینان و تجهیزات ناوبری رادیویی که می‌توانستد امنیت و راحتی مسافران را در پرواز تضمین کنند. پیشرفت‌های حاصله باعث شد تا در دهۀ 1930 فراکلین دلانو روزولت اولین رئیس‌جمهور آمریکا باشد که بتواند سفرهای ریاست‌جمهوری خود را از طریق آسمان نیز انجام دهد. هرچند در این سال‌ها هواپیمایی به‌صورت اختصاصی برای سفرهای ریاست‌جمهوری در نظر گرفته نشده‌بود و از هواپیماهای خطوط پروازی، واحد هوایی ارتش آمریکا، نیروی دریایی، گارد ساحلی و غیره بدین‌منظور استفاده می‌شد؛ برای مثال، روزولت در سال 1943 برای شرکت در کنفرانس کازابلانکا در مراکش با توجه‌به تهدید زیردریایی‌های آلمانی برای عبور از اقیانوس اطلس از یک فروند هواپیمای دوزیست بوئینگ-314[5]که متعلق‌به شرکت پان‌آمریکن[6]بود، استفاده کرد.
افزایش سفرهای هوایی نگرانی‌هایی از بابت حفظ جان رئیس‌جمهور در پرواز با خطوط پروازی ایجاد می‌کرد و همچنین نمی‌شد همواره برای سفر به نقاط مختلف جهان روی خطوط تجاری حساب کرد. این موارد باعث شد تا سرانجام واحد هوایی ارتش ایالات متحده دست‌به‌کار شود و دستور به‌کارگیری یک هواپیمای مخصوص سفرهای فرماندهِ قوا[7]صادر شد. بدین‌منظور سرویس‌های اطلاعاتی یک فروند هواپیمای 4موتوره داگلاس سی-54[8]را که نمونۀ ترابری هواپیمای مسافربری دیسی-4 بود را از واحد هوایی گرفته و تغییرات لازم را برای استفادۀ رئیس‌جمهور در آن ایجاد کردند. ازجملة این تغییرات می‌توان به ایجاد اتاقی برای خواب و استراحت، به‌کارگیری تجهیزات تلفن ازراه‌دور و همچنین قرار دادن یک آسانسور برای سوار کردن روزولت بر روی ویلچر اشاره کرد. این‌گونه شد که وی‌سی-54 ملقب‌به گاو مقدس[9]اولین هواپیمای ریاست‌جمهوری در تاریخ ایالات متحده نام گرفت. روزولت تنها یک‌بار و آن هم برای شرکت در کنفرانس یالتا در فوریه 1945 سوار این هواپیما شد و بعد از او رئیس‌جمهور بعدی، هری ترومن،گاو مقدس را به ارث برد. ترومن در سال 1947 فرمان مشهور لایحۀ امنیت ملی و تشکیل وزارت دفاع[10]را هنگامی که سوار بر این هواپیما بود امضا کرد. بعد از این فرمان و با تشکیل نیروی هوایی ایالات متحده، پرندۀ جدید ریاست‌جمهوری که یک فروند لیفت‌مستر سی-118[11](نمونۀ ترابری هواپیمای داگلاس دیسی-6) تغییریافته بود، با نام ایندپندنس وی‌سی-118[12]به عنوان دومین هواپیمای ریاست‌جمهوری معرفی شد. این هواپیما با رنگ‌آمیزی نوک آن که به‌شکل یک عقاب سرسفید (از نمادهای ملی ایالات متحده) است کاملاً قابل تشخیص بود و یک اتاق کنفرانس و کابینی با گنجایش 24 نفر در روز یا 12 نفر در شب با جای خواب داشت.
ظهور ایرفورس وان
پس از ترومن و در زمان دوایت اِیزنهاور بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین هواپیمای پیستونی برای رئیس‌جمهور به‌کار گرفته‌شد. یک ناوگان شامل دو فروند سی-121 (نسخۀ ترابری لاکهید کانستلیشن[13]) با نام‌های کلمباین II وی‌سی-121 آ[14]و کلمباین III وی‌سی-121 ای [15]برای هواپیمای ویژۀ ریاست‌جمهوری وارد خدمت شدند. در سال 1953 کلمباین 2 در حال پرواز بر فراز آسمان نیویورک با شناسۀ پرواز نیرو هوایی 8610[16]بود که در همین زمان با یک هواپیمای تجاری متعلق به شرکت خطوط هوایی شرق[17]که او هم دارای شناسۀ 8610 بود، تداخل مسیر پیدا کرد. پرسنل ترافیک هوایی پس از فرود متوجه شدند که یکی از این پروازها حامل رئیس‌جمهور ایزنهاور بود. پس از این حادثه و اشتباه، تصمیم گرفته‌شد که همیشه شناسه[18]برای پروازی که حامل رئیس‌جمهور است به نیروی هوایی شمارۀ یا ایرفورس وان یک تغییر کند و هواپیمای کلمباین II اولین هواگردی بود که با شناسۀ شمارۀ یک پرواز کرد.
ایرفورس وان اشاره به هیچ هواپیمای مشخصی ندارد و در واقع یک شناسه برای هر پروازی از نیروی هوایی ایالات متحده است که رئیس‌جمهور سوار آن باشد. اگر رئیس‌جمهور با یک رپتور یا بمب‌افکن بی-2 نیز پرواز کند، آن هواپیما با شناسۀ شمارۀ یک به پرسنل ترافیک هوایی و مراقبت پرواز شناسانده می‌شود تا حفظ امنیت رئیس‌جمهور همواره در اولویت قرار گیرد. همچنین اگر رئیس‌جمهور با هواگردهای نیروی زمینی سفر کند با شناسۀ نیروی زمینی شمارۀ یک[19] و اگر با هواگردهای نیروی دریایی، همچون بالگردهای سبز رنگ وایت هاوک[20] یا سی‌کینگ[21]، پرواز کند با شناسۀ مارین وان[22]مشخص می‌شود. از سال 1966 تاکنون بال لجیستیک 89ام نیروی هوایی[23]وظیفۀ انتقال مقامات رده‌بالا ازجمله رئیس‌جمهور و معاون اول او را به‌عهده دارد و شمارۀ یک عضو این دسته می‌باشد که همواره یک نمونۀ دیگر از آن نیز به جهت پشتیبانی و هواپیمای ذخیره در این دسته حضور دارد.
· ورود به عصر جت
در دورۀ دوم ریاست‌جمهوری ایزنهاور، مشاوران او پیشنهاد دادند که کلمباین‌ها دیگر قدیمی شدند و از هواپیماهای مدرن با موتورهای جت استفاده کند که می‌توانند خیلی سریع‌تر مسافت‌های طولانی را طی کنند. در آن زمان بوئینگ-707 پرچم‌دار عصر جت‌های مسافربری بود. نیروی هوایی آمریکا برای کاربری‌های متنوعی از این هواپیما استفاده کرد که یکی از آن‌ها جت وی‌آی‌پی[24] ریاست‌جمهوری بود.
نیروی هوایی 3 فروند از نسخه‌های ویژۀ این هواپیما را که وی‌سی- 137 آ نام‌گذاری شدند با شماره‌سریال[25] SAM 970 , 971 , 972 به‌خدمت گرفت. زمانی‌که رئیس‌جمهور سوار بر این هواپیماها نبود، با این شماره‌سریال‌ها پرواز می‌کردند که شناسۀ اصلی آن‌ها می‌باشد. با این هواپیماها رئیس‌جمهور توانست در مدت‌های زمانی کوتاهی به نقاط مختلف جهان برای دیدار رودررو با رهبران سفر کند که از اهمیت بالایی در بحبوحۀ جنگ سرد برخوردار بود. این هواپیماها علاوه‌بر حمل‌ونقل رئیس‌جمهور مأموریت‌های زیادی نیز برای دولت فدرال حتی پس از دوران آیزنهاور نیز انجام دادند. شاید ماندگارترین خاطره برای SAM 971 در سال 1981 با بازگرداندن گروگان‌های سفارت آمریکا در تهران رقم خورد که با شناسۀ آزادی شمارۀ یک[27] آن‌ها را از الجزایر به خانه بازگرداند.
زمانی که جان اف کندی ریاست‌جمهوری را از آیزنهاور تحویل گرفت، متوجه شد که یک نسخۀ پیشرفته‌تر از این هواپیما به نام وی‌سی-137سی مخصوص ریاست‌جمهوری در دست ساخت است. او طرح و رنگ هواپیمای قبلی را خیلی نمی‌پسندید و از طراح مشهور فرانسوی-آمریکایی، ریموند لویی، برای طراحی داخلی و رنگ‌آمیزی هواپیمای جدید دعوت کرد.
لویی از بزرگ‌ترین طراحان تاریخ بود و در کارنامۀ او طرح‌های مشهوری همچون بطری کوکاکولا، طراحی داخلی هواپیمای کنکورد، کار با ناسا برای طراحی داخل فضاپیمای آپولو و ایستگاه فضایی اسکای‌لب[29] و موارد بسیار دیگر دیده می‌شود. او هم با کندی هم‌نظر بود و طراحی جت قبلی با رنگ نارنجی براق در نوک آن را بیشتر به هواپیمای‌های نظامی شبیه می‌دانست. او از رنگ محبوب کندی یعنی آبی در طرح خود استفاده کرد، در دو طرف هواپیما نشان ریاست‌جمهوری را قرار داد و با الهام از اعلامیۀ استقلال عبارت ایالات متحدۀ آمریکا را در فضایی پهن‌تر در بالای هواپیما قرار داد؛ همچنین نوارهای افقی آبی را تا انتهای هواپیما کشید که نماد امیدواری به آینده و رونق در عصر جت می‌باشد.
هواپیمای جدید با رجیستری SAM 26000وارد خدمت شد. کندی تا روز آخر عمر خود با این هواپیما سفر کرد و در آخرین سفر خود با این هواپیما به فرودگاه دالاس در تگزاس رفت. تمام تمهیدات اندیشیده‌شده در نهایت نتوانستند جان رئیس‌جمهور را حفظ کنند و جان اف کندی در یکی از خیابان‌های دالاس ترور شد. غمناک‌ترین مأموریت تاریخ شمارۀ یک بازگرداندن تابوت حامل پیکر کندی به واشنگتن بود. معاون اول و جانشین کندی، لیندون بی جانسون، در همان حال و هنگامی که در ایرفورس وان بود سوگند ریاست جهوری خود را ادا کرد.
در سال 1969 کمتر از یک دهه بعد از قولی که کندی برای سفر به ماه داده‌بود، این رؤیا به حقیقت پیوست. با اینکه او خودش نبود تا این صحنه را ببیند؛ ولی SAM 26000 آن‌جا بود تا قهرمانانش را سوار کند. در این لحظات غرورآمیز برای مردم آمریکا، ایرفورس وان مأموریت یافت تا آن‌ها را به یک تور دور دنیا ببرد. فضانوردان به 45 کشور در میان استقبال مردم با این هواپیما سفر کردند.
هواپیمای SAM 26000 بدون شک یکی از ماندگارترین نمونه‌ها در ذهن مردم آمریکاست و در لحظات شادی و غم زیادی حضور داشته و تا سال 1972 به عنوان هواپیمای اصلی ریاست‌جمهوری به خدمتش ادامه داد و سپس در زمان ریاست‌جمهوری نیکسون، با برادر دوقلوی خود، یک بوئینگ VC-137C دیگر با رجیستری SAM 27000، جانشین شد؛ هرچند که به عنوان هواپیمای پشتیبان و ذخیره در کنار ایرفورس وان جدید حضور داشت.
پس از سال 1990 این دو پرنده با آمدن هواپیمای جدید کمتر به کار آمدند و در نهایت به طور رسمی در سال 2001 بازنشسته شدند. SAM 27000 در آخرین پرواز خود به عنوان شمارۀ یک جورج بوش پسر را به تگزاس برد و در آن‌جا پس از مراسم خداحافظی به کالیفرنیا رفت تا دوران بازنشستگی را در موزه و کتابخانۀ ریگان سپری کند.
متین داوودی
ورودی 98 مهندسی هوافضا
[1] Air Force one
[2] Theodore Roosevelt
[3] Boeing-247
[4] Douglas DC-3
[5] Boeing-314 Flying boat
[6] Pan American World Airways
[7]Commander-in-chief
[8] Douglas C-54
[9] Douglas C-54
[10]National security act of 1947
[11] C-118 Liftmaster
[12] VC-118 independence
[13] Lockheed constellation
[14] Columbine II(VC-121 A)
[15] Columbine III(VC-121 E)
[16] Air Force Flight 8610
[17] Eastern Air Lines
[18] Call Sign
[19] Army One
[20] White Hawk
[21] Sea King
[22] Marine one
[23] 89th Airlift Wing
[24] V.I.P
[25] Tail Number
[27] Freedom one
[29] skylab
