بهاره حجابی. ورودی 90 کارشناسی هوافضا. ورودی 95 کارشناسی ارشد فلسفۀ دین
به گمانم ما همه به تجربه دریافته‌ایم که زمان، فاصله و هر چیز دیگرِ اندازه‌داری نسبی‌اند. ما به تجربه دیده‌ایم چند سالی را که به چشم بر هم زدنی می‌گذرد، یا ثانیه‌ای را که ماه‌ها و سال‌ها طول می‌کشد. یا مسافتی به ظاهر طولانی که به راحتی سپری می‌شود، یا مسافتی به عدد، کوتاه که هی کش می‌آید. اساساً من فکر می‌کنم معیار و اندازه و کمیت، فریبی بیش نیستند؛ فریبی برای یکسان دیدن چیزهایی که یکسان نیستند.
دیده‌اید بعضی‌ها شبانه روزشان نه بیست‌وچهار ساعت که انگار صدوبیست ساعت دارد! آنقدر که به همه‌چیز می‌رسند! به همه‌ی کارها، به همه‌ی پیشرفت‌ها؛ به کار، به خانواده، به مطالعه، به تفریح، به همه‌چیز! اگر زمان نسبی نیست، اگر یک ساعت برای همه یکسان است، چطور چنین چیزی ممکن است؟ حتی اگر جرعه جرعه‌ی بیست‌وچهار ساعتشان را سربکشند و قطره‌ای هدر ندهند، باز به نظر ممکن نیست!
همیشه به این آدم‌ها که فکر می‌کنم مفهوم «برکت» به ذهنم متبادر می‌شود. به نظرم زمان آن‌ها برکت دارد، کش می‌آید. آنقدر کش می‌آید که به همه کاری برسند، آنقدر کش می‌آید که عین لوبیای سحرآمیز قد بکشند و رشد کنند و با سرعتی عجیب رو به آسمان بالا بروند؛ اما باز بعضی‌ها هستند که حتی با مفهوم نسبی بودن گذر زمان و مفهوم برکت هم نمی‌توانم هضم کنم زندگی آن‌ها را... مثل او...
آخر مگر هجده سال چقدر روز و دقیقه و ثانیه دارد؟ آخر مگر هجده سال چقدر می‌تواند کش پیدا کند؟ آخر مگر در هجده سال چقدر می‌توان رشد کرد و بالید و بزرگ شد؟ چطور یکی می‌تواند فقط در هجده سال فرزندانی چون حسن و حسین و زینب به بار آورد؟ چطور یکی می‌تواند فقط در هجده سال جوری تکیه‌گاه پدر شود که همه او را مادرِ پدرش بنامند؟ چطور یکی می‌تواند فقط در هجده سال چنان اوج بگیرد که لایقِ همسریِ مردی چون علی-علیه‌السلام- شود؟ چطور می‌شود یکی فقط در هجده سال این‌قدر عجیب و غریب و سحرآمیز رشد کند که حتی در تب، دعای قرب الهی بخواند و راهی به سوی خدا پیدا کند؟ چطور می‌شود یکی فقط هجده سال روی این کره‌ی خاکی باشد و اما، تا ابد، برای همه مادر شود؟ مگر در هجده سال به کجا می‌توان رسید که در حدیث شریف کسا وقتی خدا در پاسخ جبرائیل اهالی زیر عبا را معرفی می‌کند، با وجود کسانی چون محمد-صل‌الله‌علیه‌وآله- و چون علی-علیه‌السلام-، بگوید «فاطمه و پدرش و شوهرش و پسرانش» هستند؟ مگر هجده سال چقدر روز و دقیقه و ثانیه دارد؟ مگر هجده سال چقدر می‌تواند کش پیدا کند؟
*******
مفاتیح پر است از زیارت‌نامه‌های مختلف، برای معصومین و ائمه و اولیا و انبیا. اکثر قریب به اتفاق زیارت‌ها شروع مشابهی دارند، با شکلی از سلام آغاز می‌شوند. «سلام علی آل یاسین»، «السلام علی آدم صفوه ا...»، «السلام علیک یا اباعبدا...». کم‌اند زیارت‌نامه‌هایی که این چنین با سلام آغاز نشوند. از آن تعداد قلیل هم اغلبشان با مقدمه‌ای از شهادت به یگانگی خدا و تهلیل آغاز می‌شوند. اما یک زیارت‌نامه هست که خیلی با بقیه فرق دارد؛ زیارت‌نامه‌ی مادر مطلع دیگری دارد: «یا مُمتَحنهُ امتَحنکِ ا... الذی خلقکِ قبل یخلقکِ، فوجدکِ لِما امتَحَنکِ صابراً»، بی سلام و بی مقدمه شروع می‌شود: «ای آزموده! خدایی که تو را آفرید، پیش از آن‌که تو را بیافریند آزمودت، پس به آن‌چه آزمودت، تو را شکیبا یافت.»
«ممتحنه»... درست اول کاری، اول زیارت، ممتحنه می‌خوانیمش. در صرف و نحو عرب، ممتحنه اسم فاعل است، وقتی یک صفتی آنقدر با یکی عجین است که صفت دائمی‌اش باشد، انگار بشود بخشی از وجود او، بشود بخشی از او، جای صفت اسم فاعل می‌نشانیم. ممتحنه کسی نیست که یکی دو بار آزموده باشندش، ممتحنه مدام در امتحان و بلاست، امتحان و بلا جزئی از زندگی‌اش هستند، جزئی از وجودش...
در تاریخِ انبیا و ائمه و اولیا نه امتحان و آزمون کم بود، نه بلایای عجیبِ دل‌گداز و نه صبر بر مصیبت‌های هولناک؛ اما در همین تاریخ، فقط یک زیارت است که این‌چنین عجیب و جان‌سوز شروع می‌شود، فقط یک زیارت است که نه با سلام، بلکه با تأکید روی امتحان شدن شروع می‌شود؛ روی امتحانی که حتی قبل از خلقت آغاز شده‌است...
******
زمان مفهومی نسبی است، زمان بعضی‌ها برکت دارد، زندگی بعضی‌ها پر از امتحان و ابتلا است، برای بعضی‌ها این امتحان حتی به قبل از آفرینش‌شان برمی‌گردد. ما کجای این دایره‌ایم؟ از فرزندیِ مادری چنین که در هجده سال به اندازۀ چند قرن تاریخ می‌سازد و از امتحانات بسیار، سربلند و صابر بیرون می‌آید چه ارثی برده‌ایم؟ «فاطمه-سلام‌الله‌علیها-» کجای زندگی ماست؟ کجای روزها و ساعت‌ها و دقیقه‌ها و ثانیه‌های ماست؟
کم آوردنِ زمان بهانه است، رسیدنِ بلا بهانه است. «هر چقدر می‌دوم نمی‌رسم»، «وقت کم بود»، «از زمین و آسمان برایم می‌بارد»، «توی این اوضاع بلبشو خدا هم انتظاری از من ندارد»، «مشکل دارم» و و و ... این‌ها همه بهانه‌اند؛ بهانه‌هایی برای نبالیدن و نرسیدن و بالا نرفتن. بهانه‌هایی برای آرام کردن وجدانی که عاشق و تشنۀ بالیدن و رسیدن و بالا رفتن است. این‌ها همه بهانه‌اند؛ وگرنه یک جایی از تاریخ، مادری «سرفراز» ایستاده که فقط و فقط 18 سال وقت داشته و آنقدر هم بلا دیده که ممتحنه بخوانیمش.
