
باید از آن فریاد ترسید
که در سینهی برآورندگان فریادش
سالها تحمل بیعدالتی به گنجایش صفر صبوری رسیده باشد.
(نیمار)
از آغاز انقلاب فرهنگی و حتی پیشتر از آن تاسیس نظام آکادمیک در ایران، سالهای بسیاری میگذرد که طی این سالها اقدامات فراوانی جهت ساختاربندی پایهای در مسیر تنظیم و برنامهریزی سیستم دانشگاهی انجام گرفتهاست. اما این چارهاندیشیِ نابهنگام (آموزش مجازی) بدون در نظر آوردن زیرساختهای لازمه و بهدور از برطرفسازی مشکلات بهدنبال آورده، سیستم دانشگاهی را به سمت بنبستهایی سوق داده است که البته پیش بینی آنها نیز چندان دشوار نبود. مسائلی از جمله نابرابری و عدم عدالت آموزشی، عدم دسترسی به امکانات لازمه جهت شرکت در کلاسهای مجازی، عدم چارهاندیشی در ارتباط با کتابخانهی مجازی و ... .
این نوع آموزش به محض شروع به مشکلات جدی دچار شدهاست که آن را صرفا تصمیمی رفعِ تکلیفانه و بهدور از برنامهریزی بلند مدت جلوه میدهد. افق نابرابر آموزشی بیش از پیش خود را در قالب عدم توانایی دانشجویان در تامین هزینهی اینترنت، خرید لپتاپ و تلفن هوشمند نمایان ساخته و نافیِ (حق آموزش رایگان) است. هرچند حق آموزش رایگان در تمامیِ ابعاد آن سالهاست از دانشگاه و سیستم دانشگاهی رخت بربسته است اما تا پیش از این، پولیسازی این سیستم محدود به مواردی از جمله خوابگاه ها، سلف و تغذیهی دانشجویی، سنوات و ... بود که تا حدودی از جوانب امر آموزش بهحساب میآمدند؛ اما آموزش مجازی بدون در نظر آوردن نابرابری های مذکور، عملا مهمترین عنصر آموزش رایگان را مختل ساخته و در کنار کیفیت پایین آموزشی و کاهش بازدهی این فرایند، مجرای آموزش را (حتی در ابتدایی ترین وجه آن) بر تعدادی از دانشجویان بسته است و در این میان عدم امکان دانلود فایل جلسات و ناسازگاری سیستم با ورژن های تلفن همراه نیز بر مشکلات دامن زدهاند. اما علیرغم مطالبات و پیگیریهای پیدرپی، رسیدگی به این مسائل با روند بسیار کندی از جانب مسئولین دانشگاههای کشور دنبال میشود و بیاعتنایی به محرومیتهای موجود با توجه به ادامهدار بودن کلاسها، عقب ماندن دانشجویان از دروس خود و طبیعتا اعتراض آنها را به همراه آوردهاست.
از جهتی مبهم و نامعلوم بودن چگونگیِ شیوهی ارزیابی دانشجویان (امتحانات، پرسشهای کلاسی و ...) موجبات سردرگمی اساتید (در ارزیابی) و دانشجویان (در پاسخدهی) را فراهم آورده و البته سرانجامِ نمرات کلاسی و امتحانات دانشجویانی که به دلیل محدودیتها نمیتوانند در کلاسهای آنلاین شرکت کنند همچنان نامشخص است. فراهم نبودن امکانات ارزیابی استاندارد در شرایط فعلی، تجمیع تمام مطالب کلاسی در امتحانات پایانترم را در پی دارد و با توجه به (معدلِ کل) دانشکده ها احتمال مشروطیِ تعداد کثیری از دانشجویان و افت معدل تعدادی دیگر پر واضح است. زیرا حذف میانترمها و نمرات کلاسی، دانشجویان را با حجم به نسبت سنگین مطالب در پایانترم مواجه میسازد که افت نمرات و کاهش بازدهیِ فرایند آموزشی را حاصل میشود.
علاوه بر موارد ذکر شده مشکل عدم دسترسی به کتابخانههای دانشگاه از جمله مهمترین بحرانهای پیش آمده است که سدی بر سر راه مطالعات و پژوهشهای دانشگاه بوده و دانشجویان تحصیلات تکمیلی را بیشتر از سایر مقاطع به مشکل دچار ساختهاست. عدم دسترسی به کتابخانههای دانشگاه یعنی عدم دسترسی به منابع لازم جهت تنظیم مقالات، پایاننامهها، نشریات دانشجویی، کتب لازمه جهت ارائههای کلاسی و از همه مهمتر عدم دسترسی به کتابها و منابع مورد نیاز دروس تخصصی است.
بنا بر روند رایجی که در دانشگاه وجود داشت، تعداد به نسبت زیادی از دانشجویان به دلیل محدودیتهای مالی (که با توجه به افزایش همهروزهی قیمت کاغذ و در نتیجه قیمت کتاب قابل درک است) نیازهای آموزشی خود را با رجوع به کتابخانه ها (از طریق به امانت گرفتن کتاب) و یا همکاری با انتشارات دانشگاه رفع کرده و متحمل فشارهای مالی ناشی از تهیهی کتابها نمیشدند. در شرایط فعلی در صورتی که آموزش به صورت مجازی و تدریس منابع و کتابها تحقق پذیرفتهاند اما همچنان شاهد عدم دسترسی دانشجویان به کتابهای مورد نیاز به منظور مطالعه هستیم که ضعف بازدهی آن نمایان است و این نوع آموزش صرفا پوششی جهت مقابله با بحرانی به نظر میآید که ظاهرا بحرانهای جدیتری را در دل خود جای دادهاست.
عدم چارهاندیشی برای گذراندن واحدهای عملی (مثل دروس کارگاهی و آزمایشگاهی) به ویژه برای دانشجویان ترم پایانی مقاطع تحصیلی نگرانیهای بسیاری را رقم زدهاست و دامنهی این بیتدبیریها به آموزش مجازی دانشجویانی که مشکلات جسمی (مثل نابینایی، ناشنوایی و ...) دارند نیز رسیده و بر دشواری آموزش این قبیل دانشجویان افزودهاست.
ناظر به تمامی مشکلات ذکر شده و همچنین عدم توجه به نوع انتخاب دانشجویان مبنی بر آموزش حضوری، وزارت علوم طی اطلاعیهای با نفی مادهای از ابلاغیهی پیشین خود، سنوات مجاز را تنها برای دانشجویانی در نظر آورده که آموزش مجازی برای آنها ارائه نشدهاست. برخی دانشگاههای دیگر نیز امکان حذفترم و احتساب سنوات مجاز را پیرو مقررات سخت پیشین خوانده و با نادیدهگرفتن مشکلات ناشی از بحران پیشآمده و آموزش مجازی، عدم تلاش حداکثری خود را در جهت رفع این مشکلات نادیده گرفته و با طرح سنوات غیرمجاز خواهان دریافت هزینهی بیتدبیری سیستم آموزشی کشور از جیب دانشجویان است.
مجموعهی عاد در دومین بیانیهی رسمی خود با اشاره به اساسیترین مشکلات بروز یافته در روند آموزش مجازی، خواهان رسیدگی به تمامی موارد ذکر شده بدون اتلاف وقت از جانب مسئولین دانشگاههای کشور است.
در صورت مشاهدهی هرگونه سهلانگاری در جهت نادیده گرفتن مطالبات دانشجویان، محدودیتها و محرومیتهای آنان، حقِ آموزش رایگان و برابری آموزشی ساکت نمانده و با پیگیری مسئولانه در قبال درخواست های دانشجویان به دنبال تحقق رسالت دانشجویی خود است و پاسخگویی و مسئولیت هرگونه تضییع حقوق دانشجو را بر عهدهی مدیران و کارشناسان مربوطه دانسته و با متهم در نظر آوردن آنان در مسیر برابری آموزشی و دادخواهیِ تمامی دانشجویان حرکت میکند.
من درد مشترکم. مرا فریاد کن.
( الف. بامداد )