عبارت Nullum crimen, nulla poena sine lege یکی از اصول بنیادین حقوق کیفری است.

«هیچ جرمی بدون قانون نیست، هیچ مجازاتی بدون قانون نیست.»
هیچ رفتاری جرم نیست، مگر آنکه پیش از ارتکاب، به موجب قانون جرم شناخته شده باشد؛ و هیچ مجازاتی نیز قابل اعمال نیست، مگر آنکه قانون آن را مقرر کرده باشد.
این اصل در حقوق ایران در اصل ۳۶ و ۱۶۹ قانون اساسی و نیز ماده ۲ قانون مجازات اسلامی انعکاس یافته است.
به زبان ساده: قانون باید قبل از عمل، جرم و مجازات را مشخص کرده باشد؛ نمیتوان بعداً رفتاری را جرم دانست یا مجازاتی برای آن تعیین کرد.
دو بخش مهم آن:
Nullum crimen sine lege = هیچ جرمی بدون قانون وجود ندارد.
Nulla poena sine lege = هیچ مجازاتی بدون قانون وجود ندارد.
این اصل با عنوان اصل قانونی بودن جرم و مجازات شناخته میشود.