بسمه تعالی
بنام صاحب جان یگانه خالق مهربان
---
چرا تعارض، خشونت و جدایی در جهان وجود دارد؟
تأملی در رازِ شرّ و مسیرِ بازگشت
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین)
---
یادداشت نویسنده:
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین). من یک انسانِ عادی هستم که در مسیرِ خودشناسیِ نوری، با تکیه بر تجربهٔ زیسته، مطالعهٔ آزاد و تأملِ پیوسته، به این چهارچوب مفهومی دست یافتهام. این نوشتهها، حاصلِ پژوهش و تحقیقِ شخصیِ من است و به عنوانِ «یادداشتهای یک تشنه» در مسیرِ فهمِ حقیقت، تدوین شدهاند. بنده ادعایِ مرجعیت یا انحصارِ حقیقت ندارم، اما به ارزشِ این چهارچوب، به عنوانِ «نقشهٔ راهِ شخصیِ قابلِ اعتماد» ایمان دارم و آن را با دیگران به اشتراک میگذارم. هدف، بهاشتراکگذاریِ یک چهارچوبِ مفهومی برایِ خودشناسی و تفکر است، نه ارائهٔ نظریهای اثباتشده یا دستورالعملی نهایی.
---
راهنمای مخاطب:
پرسش از «شرّ» و «تعارض» در جهان، کهنترین و عمیقترین پرسشِ بشر است. اگر هدفِ نهاییِ آفرینش، «وحدت» و «محبت» است، چرا جهانِ ما، سرشار از «تعارض، خشونت و جدایی» است؟ این مقاله، به این پرسش در سه سطح (انسانشناختی، معرفتشناختی و هستیشناختی) پاسخ میدهد و نشان میدهد که چگونه تعارض، در «نظامِ احسن»، میتواند زمینهای برای رشد و دعوتی برای بازگشت باشد. اگر با مفاهیمِ «شاهد»، «نفسِ اماره» و «نظامِ احسن» آشنا نیستید، پیشنهاد میکنم ابتدا مقالهٔ «خودشناسی نوری چیست؟» را مطالعه کنید.
---
چکیده:
پرسش از «شرّ» و «تعارض» در جهان، کهنترین و عمیقترین پرسشِ بشر است. اگر هدفِ نهاییِ آفرینش، «وحدت» و «محبت» است، چرا جهانِ ما، سرشار از «تعارض، خشونت و جدایی» است؟ این مقاله، در سه سطح به این پرسش پاسخ میدهد: در سطحِ انسانشناختی، ریشهٔ خشونت را «نفسِ خودبنیاد» میداند. در سطحِ معرفتشناختی، تعارض را نتیجهٔ «حجابهایِ ادراک» معرفی میکند. و در سطحِ هستیشناختی، جدایی را نتیجهٔ «فراموشیِ عهدِ اَلَست» میشمارد. در ادامه، نشان میدهد که چرا خداوند تعارض را آفریده است: «زمینهٔ رشد»، «نتیجهٔ آزادی» و «دعوت به بازگشت». در پایان، جدولِ تطبیقیِ سه سطح و تمرینِ عملیِ «بازگشت از جدایی» در سه گام، ارائه میشود.
---
پیشگفتار
پرسش از «شرّ» و «تعارض» در جهان، کهنترین و عمیقترین پرسشِ بشر است. اگر هدفِ نهاییِ آفرینش، «وحدت» و «محبت» است، چرا جهانِ ما، سرشار از «تعارض، خشونت و جدایی» است؟
این پرسش، نه فقط یک چالشِ فلسفی، که دردِ وجودیِ انسان است. پاسخی که به این پرسش داده میشود، بنیانِ یک فلسفهی کامل دربارهی انسان و جهان را شکل میدهد. در این نوشتار، در سه سطح به این پرسش پاسخ میدهیم.
---
🧭 بخش اول: سه سطح از پاسخ
۱. خشونت؛ نتیجهی «نفسِ خودبنیاد» (سطحِ انسانشناختی)
در خودشناسیِ نوری، ریشهی خشونت، «نفسِ اماره» است. نفس، با «خودبنیادیِ عصب»، از «نسب» (خدابنیادی) بریده میشود و در هزارتو گرفتار میآید. انسانِ خودبنیاد، بهجای «جود و بخشش»، «تملک» را انتخاب میکند. بهجای «مهربانی»، «سلطه» را برمیگزیند. بهجای «اتحاد»، «تفرقه» را میپروراند.
در روانشناسیِ تحلیلیِ یونگ، «سایه» (Shadow) به جنبههایِ ناخودآگاهِ شخصیت اشاره دارد که شاملِ تمایلاتِ سرکوبشده و پرخاشگرانه است (Jung, 1959). خودشناسیِ نوری، «نفسِ اماره» را به عنوانِ «سایهی وجودی» معرفی میکند که با «شاهد» قابلِ مشاهده و مهار است. خشونت، زبانِ این «سایهی وجودی» است.
«خشونت، زبانِ نفس است؛ زبانی که در آن، «من» بر «ما» غالب است.»
۲. تعارض؛ نتیجهی «حجابهایِ ادراک» (سطحِ معرفتشناختی)
تعارض، زمانی رخ میدهد که هرکس، تنها «بخشی» از حقیقت را ببیند و آن را «تمامِ حقیقت» بپندارد. این «حجابِ ادراک»، انسانها را از دیدنِ وحدت بازمیدارد و آنها را در «کثرتِ متعارض» زندانی میکند.
در فلسفهٔ پدیدارشناسی، هوسرل (Husserl, 1913) بر این باور است که ادراکِ ما همواره از «افقِ خاصی» صورت میگیرد و هیچکس به «ادراکِ مطلق» دست ندارد. این «افقمندیِ ادراک»، میتواند منشأِ تعارض باشد. خودشناسیِ نوری، با «نگاهِ نوری»، سالک را به «دیدنِ کل» و «عبور از افقهایِ محدود» دعوت میکند.
«تعارض، نتیجهی حجابهایِ ادراک است؛ هرکس، «بخشی» را میبیند و آن را «همه» میپندارد.»
۳. جدایی؛ نتیجهی «فراموشیِ عهدِ اَلَست» (سطحِ هستیشناختی)
در هستیشناسیِ نوری، انسانها در اصلِ خود، «یکی» هستند. همه از یک نور سرچشمه گرفتهاند و به یک نور بازمیگردند. اما «فراموشیِ عهدِ اَلَست» (پیمانِ فطرت)، انسان را از «یادِ وحدت» غافل میکند و او را در «جداییِ خودساخته» زندانی میسازد.
در فلسفهٔ ملاصدرا، «حرکتِ جوهری» نشان میدهد که انسان در سیرِ تکاملیِ خود، از «کثرت» به «وحدت» حرکت میکند (ملاصدرا، ۱۳۸۳). اما «فراموشیِ اصل»، این حرکت را کند میکند و جدایی را به جایِ اتحاد مینشاند. خودشناسیِ نوری، با «یادآوریِ فطرت»، این حرکت را تسریع میبخشد.
«جدایی، نتیجهی فراموشیِ عهد است؛ در غفلت از وحدت، «کثرت» به «تضاد» تبدیل میشود.»
---
🌱 بخش دوم: چرا خداوند این تعارض را آفریده است؟
۱. تعارض، «زمینهی رشد» است (نظامِ تربیتیِ هستی)
در «نظامِ احسن»، تعارض، «آسیب» نیست، «زمینهی رشد» است. همانطور که «مقاومت» در فیزیک، «نیرویِ محرکه» است، «تعارض» در اخلاق، «زمینهی انتخاب» است.
در فلسفهٔ لایبنیتس (Leibniz, 1710)، «نظامِ احسن» به معنایِ «بهترینِ جهانِ ممکن» است که در آن، شرّ به عنوانِ «سایهٔ خیر» و «زمینهٔ ظهورِ فضیلت» وجود دارد. بدونِ تعارض، «فضیلت» معنا ندارد. بدونِ خشونت، «صلح» ارزش نمییابد. بدونِ جدایی، «اتحاد» شیرین نمیشود.
«تعارض، زمینهی رشد است؛ در دلِ خشونت، «صلح» معنا مییابد و در دلِ جدایی، «اتحاد» شیرین.»
۲. تعارض، «نتیجهی آزادیِ انسان» است (اختیار و مسئولیت)
خداوند، انسان را «آزاد» آفریده است. این آزادی، «شرطِ عشق» است. اگر انسان مجبور به «خوبی» بود، «خوبی» او ارزش نداشت. تعارض و خشونت، «نتیجهی سوءاستفاده از آزادی» است، نه «نتیجهی ارادهی الهی».
در فلسفهٔ اخلاق، «آزادی» شرطِ «مسئولیتِ اخلاقی» است (Kant, 1785). خداوند، «خشونت» را نمیخواهد، اما «آزادی» را میخواهد و «آزادی»، «امکانِ خشونت» را نیز به همراه دارد. این، «رازِ اختیار» است که در خودشناسیِ نوری، با «پذیرشِ مسئولیتِ وجودی» همراه میشود.
«آزادی، شرطِ عشق است؛ خشونت، نتیجهی سوءاستفاده از آزادی است، نه ارادهی الهی.»
۳. تعارض، «دعوت به بازگشت» است (رحمتِ پنهان)
در خودشناسیِ نوری، «درد» و «تعارض»، «دعوتِ شاهد» هستند. آنها، سالک را از «خوابِ غفلت» بیدار میکنند و به «حیاتِ طیبه» دعوت مینمایند.
در روانشناسیِ وجودی، «رنج» به عنوانِ «زمینهی رشدِ وجودی» و «دعوت به اصالت» شناخته میشود (Yalom, 1980). خشونت و تعارض، «آینههایی» هستند که «نقصِ نفس» را نشان میدهند و انسان را به «تکامل» فرا میخوانند.
«تعارض، دعوت به بازگشت است؛ در دلِ رنج، «شاهد» بیدار میشود و به «نور» دعوت میکند.»
---
📊 بخش سوم: جمعبندیِ تطبیقیِ سه سطح
سطح ریشهی تعارض راهکار
انسانشناختی نفسِ خودبنیاد (تملک، سلطه، تفرقه) عبور از نفس با «شاهد»
معرفتشناختی حجابهایِ ادراک (دیدنِ بخشی بهجای کل) دیدنِ وحدت با «نگاهِ نوری»
هستیشناختی فراموشیِ عهدِ اَلَست (غفلت از وحدت) یادآوریِ فطرت با «حضور»
---
✨ پاسخِ نهایی
هدفِ نهاییِ آفرینش، «وحدت» و «محبت» است. اما این «وحدت»، یک «وضعیتِ ابتدایی» نیست؛ یک «غایتِ اکتسابی» است. انسان باید با «اختیار» و «آگاهی»، از «کثرت» به «وحدت» برسد.
در فلسفهٔ عرفانی، «سیرِ وجود» از «کثرت» به «وحدت» و از «جدایی» به «اتصال» است (ابنعربی، ۱۹۸۰). خودشناسیِ نوری، این «سیر» را با «شاهد» و «حضور» ممکن میسازد. تعارض و خشونت، «موانعِ راه» هستند، اما همین موانع، «زمینهی رشد» را فراهم میکنند.
«وحدت، «غایتِ سلوک» است، نه «نقطهی آغاز»؛ انسان با «اختیار» و «آگاهی»، از «کثرت» به «وحدت» میرسد.»
---
تمرین عملی (۳ گام برای بازگشت از جدایی)
گام اول: تمرینِ «تشخیصِ نفسِ خودبنیاد»
امروز، یک موقعیت را پیدا کن که در آن، «تملک»، «سلطه» یا «تفرقه» را انتخاب کردهای. با «شاهد»، آن را مشاهده کن و از خود بپرس: «آیا این، از «نفسِ اماره» سرچشمه میگیرد یا از «نور»؟» پاسخ را روی کاغذ بنویس.
گام دوم: تمرینِ «دیدنِ وحدت در پسِ کثرت»
امروز، در یک موقعیتِ تعارض، به جایِ «دیدنِ بخشی»، «کلِ حقیقت» را ببین. از خود بپرس: «آیا من، «بخشی» از حقیقت را «همه» میپندارم؟» نتیجه را ثبت کن.
گام سوم: تمرینِ «یادآوریِ عهدِ اَلَست»
امروز، در سکوت، به «فطرتِ مشترکِ خود و دیگران» توجه کن. به یاد بیاور که همه، از یک نور سرچشمه گرفتهایم. بگو: «ما، همه، شعاعهایی از یک نور هستیم.» ثبتِ نهایی را انجام بده.
---
جمعبندی و حکمتِ نهایی
تعارض، خشونت و جدایی، نتیجهی نفسِ خودبنیاد، حجابهایِ ادراک و فراموشیِ عهدِ اَلَست هستند. اما در «نظامِ احسن»، آنها «زمینهی رشد»، «نتیجهی آزادی» و «دعوت به بازگشت» هستند. خداوند، «وحدت» را هدف قرار داده است، اما «مسیرِ رسیدن» را با «آزادی» و «امکانِ خطا» همراه کرده است. تا انسان با «اختیار» و «آگاهی»، از «کثرت» به «وحدت» برسد و «عشق» را نه بهعنوانِ «هدیه»، که بهعنوانِ «دستاوردِ وجودیِ خود» تجربه کند.
حکمتِ نهایی:
«تعارض، زمینهی رشد است. خشونت، دعوت به بازگشت است. جدایی، آغازی برایِ اتحاد. خداوند، «شرّ» را نیافریده، اما «امکانِ شرّ» را در «نظامِ آزادی» گنجانده تا «خیرِ اختیاری» معنا یابد. وحدت، «غایتِ سلوک» است، نه «نقطهی آغاز». با «شاهد»، از «کثرت» به «وحدت» برس. با «آگاهی»، از «خشونت» به «مهربانی». و با «عشق»، از «جدایی» به «اتصال». که این، «پاسخِ نهایی» به «مسئلهی شرّ» است و این، «رازِ هستی».»
---
📚 مطالب مرتبط:
· مقاله: قانون بازگشتِ نور؛ قاعدهی بنیادینِ خودشناسیِ نوری
· مقاله: گناهِ وجودی، آزادیِ اصیل و خودفریبی؛ سهگانهٔ بنیادینِ خودشناسیِ نوری
· مقاله: انسان چه میخواهد؟؛ تأملی در نیازهای اصلی، نفس، وجود و مسیر خودشناسی نوری
· مقاله: خودشناسی نوری چیست؟ (درگاهِ ورود)
---
منابع
· قرآن کریم.
· ابنعربی، محییالدین. (۱۹۸۰). فصوص الحکم. (ترجمه و شرح).
· سهروردی، شهابالدین یحیی. (۱۳۷۵). حکمة الإشراق. ترجمه و شرح.
· ملاصدرا، صدرالدین محمد. (۱۳۸۳). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. (ترجمه و شرح).
· Husserl, E. (1913). Ideas: General Introduction to Pure Phenomenology. (ترجمهٔ انگلیسی: W. R. B. Gibson, 1931).
· Jung, C. G. (1959). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press.
· Kant, I. (1785). Groundwork of the Metaphysics of Morals. (ترجمهٔ انگلیسی: H. J. Paton, 1948).
· Leibniz, G. W. (1710). Theodicy: Essays on the Goodness of God, the Freedom of Man, and the Origin of Evil. (ترجمهٔ انگلیسی: E. M. Huggard, 1951).
· Yalom, I. D. (1980). Existential Psychotherapy. Basic Books.
· Galtung, J. (1969). "Violence, Peace, and Peace Research". Journal of Peace Research, 6(3), 167-191.
· Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). "An integrative theory of intergroup conflict". In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations (pp. 33-47).
---
🔹 بیانیه شفافیت و یادداشت کوتاه:
همهٔ مطالب این صفحه، برداشتهای شخصی نویسنده از قرآن و عرفان اسلامی است که با تأمل و تحقیق، تدوین شدهاند. هیچ وابستگی گروهی یا تشکیلاتی ندارم. این نوشتهها، یک نقشهٔ راه شخصی برای خودشناسی است، نه یک سازمان، فرقه یا ایدئولوژی بسته. این نوشتار در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با اعتقاد به اسلام به عنوان کاملترین و خاتم ادیان تدوین شده است. من به این چهارچوب، بهعنوانِ «نقشهای راهگشا» ایمان دارم و آن را با دیگران به اشتراک میگذارم، اما هرگز آن را «تنها راه» یا «حقیقتِ مطلق» نمیدانم. این متن، هیچ ارتباطی به هیچ گروه، تشکیلات، فرقه یا جنبشی ندارد. صرفاً برداشت شخصی یک ایرانیِ مسلمانِ شیعه است از مسیری که خود طی کرده است. هر کس آزاد است که آن را بخواند یا نخواند، قبول کند یا نکند.
---
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین)
خودشناسی نوری / عبدالمبین
---