بسمه او که ذکر نامش راه تعالی می‌گشاید
---
مسئولیت
آن چیزی که ممکن است نگذارد ببینی بار، گاهی مالِ تو نیست
---
مسئولیت، قبول کردنِ همه‌چیز نیست. این را اول بگویم، چون اغلب فکر می‌کنند مسئولیت یعنی «هر چه شد، تقصیرِ من است» — و همین فکر، مسئولیت را به یک کیسهٔ سنگ تبدیل می‌کند که آدم تا آخرِ عمر روی دوشش می‌کشد. اما مسئولیت، حملِ همه‌چیز نیست؛ شناختنِ سهمِ خود است. تفاوتشان را ببین: کسی که همه‌چیز را به دوش می‌کشد، راه نمی‌رود — ممکن است زیرِ بار بشکند. کسی که سهمش را می‌شناسد، بارِ خودش را برمی‌دارد — و بقیه را می‌گذارد. یکی «همه» است، یکی «سهم». و آدم، اغلب «همه» را با «سهم» اشتباه می‌گیرد — چون «همه» سنگین‌تر است، و سنگینی، حسِ خوبی از «جدی بودن» می‌دهد.
اینجاست که جنگِ درون شروع می‌شود — و این بار، بینِ «تقصیر» و «مسئولیت». چون آدم، در درونِ خودش، دو صدا دارد: صدایی می‌گوید «همه‌اش تقصیرِ من است» — و صدایی می‌گوید «هیچ‌کدام تقصیرِ من نیست». و هر دو، در نگاهِ اول درست‌اند — و همین، کار را سخت می‌کند. آن که می‌گوید «تقصیرِ من»، از ترس می‌گوید — از ترسِ اینکه اگر قبول نکند، آدمِ بدی باشد. و آن که می‌گوید «تقصیرِ من نیست»، از ترس می‌گوید — از ترسِ اینکه اگر قبول کند، زیرِ بار بشکند. و هر دو، از یک چیز می‌ترسند: از دیده شدن. یکی خود را در «همه» پنهان می‌کند، یکی در «هیچ». و در همان پنهان شدن، هیچ‌کدام سهم را نمی‌بینند — چون هر دو، در حالِ فرار از یک چیزند: از دیدنِ آنچه واقعاً کرده‌اند.
و گره، اینجا پیدا می‌شود: نه در نداشتنِ مسئولیت، در اشتباه گرفتنِ آن با «تقصیر». چون تقصیر، نگاه به گذشته است — «چه کردم؟» و مسئولیت، نگاه به آینده است — «چه می‌کنم؟» یکی ممکن است تو را به تنگنا ببرد، یکی تو را به راه. و آدم، اغلب تقصیر را با مسئولیت اشتباه می‌گیرد — و بعد، ممکن است تمامِ عمرش را در تنگنای گذشته بگذراند، به اسمِ «مسئولیت‌پذیری». و آن‌وقت، مسئولیت، از یک «توانایی» به یک «مجازات» تبدیل می‌شود — که خودت برای خودت تعیین کرده‌ای.
و یک چیزِ عجیب: مسئولیت، اغلب خودش را در لباسِ «فداکاری» پنهان می‌کند. «من باید همه‌چیز را درست کنم.» «اگر من نباشم، همه‌چیز خراب می‌شود.» «من مسئولِ خوشبختیِ آنها هستم.» و آدم فکر می‌کند دارد بار می‌کشد — در حالی که ممکن است خودش را جای خدا بگذارد. و این، سنگین‌ترین بار است — چون باری است که هیچ‌کس از تو نخواسته. و آدم، اغلب باری را که کسی نخواسته، «مسئولیت» می‌نامد — تا حس کند که لازم است.
و نکتهٔ سخت اینجاست: مسئولیت، دو چهره دارد — و تو، اغلب یکی را به جای دیگری می‌گیری. چهرهٔ اول: سهم — آنچه واقعاً از توست، و باید انجامش بدهی. چهرهٔ دوم: حد — آنچه از تو نیست، و نباید به دوش بگیری. و آدم، اغلب اولی را کم می‌بیند و دومی را زیاد — یا دومی را کم می‌بیند و اولی را زیاد. و مسئولیتِ درست، جایی است که این دو می‌توانند یکی شوند: سهمت را می‌شناسی، و حدت را می‌پذیری. و اگر فقط سهم ببینی، ممکن است زیرِ بار بشکنی. و اگر فقط حد ببینی، ممکن است بی‌تفاوت شوی. و مسئولیت، دیدنِ هر دو با هم است — سخت، اما ممکن.
پس اولین کار، «بار کشیدن» نیست — شناختنِ سهم است. و برای شناختنش، یک سؤال کافی است:
«اگر من نبودم — این کار، باز هم باید انجام می‌شد؟ و اگر بله، آیا فقط من می‌توانم انجامش بدهم؟»
و اگر جواب، «نه، هر کسی می‌توانست» بود — ممکن است آن بار، سهمِ تو نباشد. نه به این معنا که بد است — به این معنا که دیگران هم می‌توانند. و اگر جواب، «فقط من» بود — آن بار، سهمِ توست. و سهمِ تو، همان جایی است که باید بایستی — نه بیشتر، نه کمتر.
و آخرین چیز: مسئولیت، پایان نیست. مسئولیت، جایی است که راه، از «حمل کردن» به «ایستادن» تبدیل می‌شود. کسی که فقط حمل می‌کند، همیشه در حالِ خم شدن است — و خم شدن، وقتی تمامِ عمر باشد، ممکن است خودش یک بند شود. اما کسی که سهمش را می‌شناسد، می‌ایستد — و ایستادن، وقتی بدانی چرا، مسئولیت است.
چون مسئولیت، قبول کردنِ همه‌چیز نیست. مسئولیت، دانستنِ این است که چه چیزی از توست — و ایستادن روی همان، و گذاشتنِ بقیه. و کسی که این را بداند، دیگر نه می‌شکند، نه فرار می‌کند — چون بارش را می‌شناسد، و بارِ او، به اندازهٔ اوست.
🌿
در پناه حق 🌿
---
