بسمه او که ذکر نامش راه تعالی میگشاید
---
مرگِ چهره، در عصرِ نمایشگر
نگاهی به آن رویی که دیگر نمیبینیم
---
یک لحظه به آخرین باری فکر کن که با کسی دعوا کردی. نه در فضای مجازی، نه با پیامک. یک دعوای واقعی، رودررو.
یادت هست که چه اتفاقی در صورتِ او افتاد؟ یادت هست که چطور چشمانش از خشم پر شد، و بعد... ناگهان، یک جایی در میانِ آن دعوا، چشمش شکست؟ یک برقِ غم در چشمانش دوید؟ یادت هست که درست در همان لحظه، دستت شل شد؟ لحنَت شکست؟
آن لحظه، همان جایی است که فیلسوفها اسمش را «چهره» میگذارند.
چهرهای که ما را مسئول میکند
وقتی ما با یک انسانِ واقعی روبرو میشویم، فقط با یک بدن و یک صورت روبرو نمیشویم. ما با یک «چهره» روبرو میشویم. چهرهای که برهنه است و هیچ زرهی ندارد. چهرهای که در عمقِ چشمانش، این پیام را فریاد میزند: «من را ببین! من آسیبپذیرم. به من ظلم نکن.»
ما با دیدنِ این آسیبپذیری است که اخلاق متولد میشود. چهرهی دیگری، مثل یک دستِ نامرئی، ما را در برابرِ او مسئول میکند. ما نمیتوانیم به چهرهای که در حالِ رنج کشیدن است، بیاعتنا باشیم.
تکنولوژی و پاک کردنِ صورت
حالا بیایید به دنیای امروزِ خودمان نگاه کنیم.
ما در دنیایی زندگی میکنیم که تکنولوژی، به آرامی دارد «چهرهها» را از زندگیِ ما پاک میکند. وقتی در شبکههای اجتماعی با کسی بحث میکنیم، او یک «چهره» نیست. او یک پروفایل است. یک آواتار. یک اسمِ کاربری. او چشم ندارد که شکسته شود. او دست ندارد که بلرزد.
و همین است که ما اینقدر در فضای مجازی بیرحم میشویم. چون «چهره» را نمیبینیم. ما با یک «شیء» حرف میزنیم، نه با یک انسان.
ماشینی که هرگز ما را مسئول نمیکند
و حالا، ماجرا عمیقتر شده است. هوش مصنوعی وارد زندگیِ ما شده است.
هوش مصنوعی، نهایتِ تکاملِ همین «بیچهرگی» است. ماشین، چهره ندارد. ماشین، چشم ندارد که از ما انتظارِ چیزی داشته باشد. ماشین، رنج نمیکشد.
و این، خطرناکترین بخشِ ماجراست: ما کمکم داریم عادت میکنیم که با ماشینها راحتتر باشیم تا با انسانها. چون ماشین، ما را قضاوت نمیکند. ماشین، از ما مسئولیت نمیخواهد. ماشین، همان چیزی را میگوید که ما میخواهیم بشنویم.
ما در حالِ ساختنِ دنیایی هستیم که در آن، هیچکس مجبور نیست با «چهرهی» دیگری روبرو شود. و این، آرامترین شکلِ تنهایی است.
توطئهی آرامشِ بیمسئولیت
زیباییِ روبرو شدن با یک انسان، در همان سختیِ آن است. تو نمیتوانی به یک انسانِ واقعی بگویی «این جواب را دوباره بده» یا «این پاسخ را کمی مهربانتر کن». تو باید با او بجنگی، او را ببخشی، یا از او فاصله بگیری. و در تمامِ این مسیر، تو داری بارِ مسئولیتِ اخلاقی را حمل میکنی.
تکنولوژی به ما یک «آرامشِ کاذب» هدیه داده است. آرامشِ اینکه بتوانیم از «چهره» فرار کنیم. اما این آرامش، ما را به موجوداتی تبدیل میکند که دیگر توانِ دوست داشتنِ واقعی را از دست میدهند.
---
ما داریم چهرههایمان را به نمایشگرها میفروشیم تا از دردِ نگاه کردن به چشمهای یک انسانِ دیگر فرار کنیم.
آخرین باری که کسی با یک چهرهی زخمی و بیزره به تو نگاه کرد، کِی بود؟ آیا هنوز جرأت میکنی به آن نگاه کنی؟
🌿
مهدی امیراحمدی
در پناه حق 🌿
---
#مرگ_چهره #تکنولوژی_و_اخلاق #چهره_ی_دیگری #آینه_و_نمایشگر #خودشناسی