بسمه تعالی
بنام صاحب جان یگانه خالق مهربان
---
فراموشکاری و غفلت؛ دو رویِ یک سکهی غیبت از خویش
(مقالهای در باب بازکاویِ آفتِ حضور از منظر مکتب خودشناسی نوری)
---
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین)
در مسیرِ روشنِ بندگی
---
یادداشت نویسنده:
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین). من یک انسانِ عادی هستم با تجربهای از جستجو، خطا و بازگشت. در جوانی، «خیر» را چندان ندیدم و در هزارتویِ خودبنیادی گم شدم. اما آنچه مرا از تهی چاه به افقِ نور رساند، نه داناییِ من، که «تشنگیای» بود که هرگز فروکش نکرد. این نوشتهها، حاصلِ سفرِ من در وادیِ خودشناسی است؛ نه برایِ آموزش، که برایِ «یادآوری» به هر تشنهای که حقیقت، دور از او نیست. من در این مسیر، «حمالِ حق» هستم، نه مالکِ آن؛ و هر کلمه را بهعنوانِ امانتی از نور، در اختیارِ همسفران میگذارم. این مقاله، نقطهای است در این سفرِ بیپایان؛ نه پایانِ راه، که یادآوریِ آغازِ حضور.
---
چکیده
پس از آنکه از «من خود خویش» گفتیم و اینکه این سه در «تن» یکیاند، اکنون نوبت به بازکاویِ همان آفتی میرسد که انسان را از این وحدت دور میکند. «فراموشکاری» و «غفلت»، دو نام برای یک حقیقتِ واحدند: «غیبت از حضورِ خویش». فراموشی، جنبهی ذهنیِ این غیبت است و غفلت، جنبهی عملیِ آن. در این مقاله، بیآنکه به تاریخِ نوشتار بیندیشیم، به جانِ این دو پدیدهی وجودی میپردازیم و نشان میدهیم که چگونه تار و پودِ زندگیِ روزمرهمان را در اختیار میگیرند و چگونه میتوان از این چرخهی فرساینده، به «حضورِ ناب» بازگشت.
---
پیشگفتار
پس از آنکه از «من خود خویش» گفتیم و اینکه این سه در «تن» یکیاند، اکنون نوبت به بازکاویِ همان آفتی میرسد که انسان را از این وحدت دور میکند. فراموشکاری و غفلت، دو نام برای یک حقیقتِ واحدند: غیبت از حضورِ خویش. در این مقاله، بیآنکه به تاریخِ نوشتار بیندیشیم، به جانِ این دو پدیدهی وجودی میپردازیم و نشان میدهیم که چگونه تار و پودِ زندگیِ روزمرهمان را در اختیار میگیرند.
---
بخش اول: فراموشی، نه فقدانِ حافظه، که غیبت از هستی
فراموشکاری در نگاهِ رایج، به معنایِ ناتوانیِ ذهن در بازیابیِ اطلاعات است. اما در مکتبِ خودشناسیِ نوری، فراموشی، یک رخدادِ هستیشناختی است؛ یعنی انسان، حقیقتِ وجودیِ خویش را از یاد میبرد و به جای آن، با تصویرهایی از خود و جهان، سرگرم میشود.
این فراموشی، ریشه در همان «خودبنیادی» دارد. وقتی انسان خود را مرجعِ مستقلِ هستی پنداشت، ناگزیر «خودِ حقیقی» (همان «من خود خویش») را کنار میگذارد و به «خودِ خیالی» پناه میبرد. خودِ خیالی، همان هویتی است که از انبوهی از نقشها، خاطرات، ترسها و آرزوها ساخته شده است. این خودِ خیالی، نه تنها حقیقت ندارد، بلکه بزرگترین مانعِ دیدنِ حقیقت است.
فراموشی، یک بار اتفاق نمیافتد و تمام نمیشود. فراموشی، یک جریانِ مداومِ وجودی است که در هر لحظه، ما را از «اینجا و اکنون» به «آنجا و سپس» میبرد. هر بار که به گذشته فکر میکنیم یا آینده را پیشبینی میکنیم، در واقع، در حالِ فراموش کردنِ «حال» هستیم. و حال، تنها جایی است که «من خود خویش» در آن تجربه میشود.
«فراموشی، «غیبت از حضور» است؛ نه «نقصِ حافظه». ما حقیقت را فراموش نکردهایم؛ خود را در لابهلایِ تصاویرِ ذهنی، گم کردهایم.»
---
بخش دوم: غفلت، برادرِ همزادِ فراموشی
اگر فراموشی، جنبهی «ذهنیِ» غیبت از خویش است، غفلت، جنبهی «عملیِ» آن است. غفلت یعنی «حضور نداشتن در آنچه انجام میدهی». غافل، کسی است که کارهایی را انجام میدهد، اما «خودِ ناظر» در میانِ اعمالش غایب است. او میخورد، اما از طعمِ خوردن بیخبر است؛ راه میرود، اما از تماسِ پا با زمین غافل است؛ حرف میزند، اما از واژگانی که بر زبان میراند، آگاه نیست.
غفلت، در واقع، «خودکاریِ نفس» است. نفس برای بقایِ خود، انسان را در چرخهای از عادتها و تکرارها نگه میدارد که در آن، نیازی به «حضورِ آگاه» نیست. در این چرخه، انسان به یک ماشینِ زیستی تبدیل میشود که کارهایش را انجام میدهد، اما هیچکس در درونِ او، شاهدِ این انجام دادن نیست.
و این، دقیقاً همان جایی است که فراموشی و غفلت به هم میرسند: فراموشی، زمینهسازِ غفلت است و غفلت، فراموشی را تثبیت میکند. انسانِ فراموشکار، خود را در غفلتِ روزمره گم میکند و انسانِ غافل، هر روز، فراموشیِ خود را عمیقتر میسازد.
«غفلت، «خودکاریِ نفس» است؛ وقتی در آن غرق شوی، «ناظر» را به فراموشی میسپاری و «عادت» را به جای «حضور» مینشانی.»
---
بخش سوم: ریشههایِ فراموشی و غفلت
چرا انسان، این چنین در دامِ فراموشی و غفلت میافتد؟ آیا این یک نقصِ وجودی است یا یک ضرورتِ تکاملی؟
از منظرِ مکتبِ حقیقت، فراموشی و غفلت، نه نقص، که «بسترِ رشد» هستند. اگر انسان هرگز خود را فراموش نمیکرد، هیچگاه به جستجویِ خود برنمیخاست. اگر غفلت نبود، «حضور» معنا نمییافت. غفلت، تاریکیای است که نورِ حضور را قابلِ درک میکند. فراموشی، گمگشتگیای است که بازگشت را شیرین میسازد.
اما این سخن، به معنایِ توجیهِ فراموشی نیست. فراموشی و غفلت، اگرچه بستری برای رشدند، اما اگر در آنها ماندگار شویم، به «حبسِ دائمیِ نفس» تبدیل میشوند. ریشهی اصلیِ این دو، در «تعلّقِ نفس به صورتها» نهفته است. نفس، به جای آنکه به «صورتبخش» (همان نورِ هستی) متصل باشد، به صورتها (هویتها، نقشها، داشتهها و خواستهها) دل میبندد. این تعلّق، او را از «اصل» دور میکند و به «فروع» مشغول میدارد.
«فراموشی و غفلت، «بسترِ رشد» هستند؛ اما اگر در آنها ماندگار شوی، «حبسِ ابدیِ نفس» خواهند شد. تعلّق به صورتها، ریشهی اصلیِ این دو آفت است.»
---
بخش چهارم: نشانههایِ غفلت در زندگیِ روزمره
غفلت، نه یک حالتِ استثنایی، که حالتی دائمی در زندگیِ اکثرِ ماست. اما چگونه میتوان آن را شناخت؟ نشانههایِ غفلت، در سادهترین کارهایِ روزمره پدیدار میشوند:
· وقتی غذایی میخوریم، اما طعمِ آن را نمیچشیم؛
· وقتی با کسی حرف میزنیم، اما گوشِ دل به سخنش نمیدهیم؛
· وقتی در طبیعت قدم میزنیم، اما درختان و آسمان را نمیبینیم؛
· وقتی نماز میخوانیم، اما در میانِ کلمات، غایبیم؛
· وقتی به خودمان میگوییم «خستهام»، اما نمیدانیم این خستگی، از تنِ ماست یا از ذهنِ درگیرِ ما.
همهی اینها، نشانههایِ یک «غیبتِ مداوم» است. ما آنقدر به «انجام دادن» عادت کردهایم که «حاضر بودن» را فراموش کردهایم. و این، همان میراثِ شومِ فراموشیِ نخستین است.
«نشانهی غفلت، «غیبت در میانِ انجام» است؛ وقتی کاری میکنی، اما «تو» در آن نیستی. این، همان «خودکاریِ نفس» است که حضور را میمیراند.»
---
بخش پنجم: از فراموشی تا یادآوری؛ از غفلت تا هوشیاری
اگر فراموشی و غفلت، بیماریِ وجودیِ انسانِ مدرن است، راهِ درمان چیست؟ آیا میتوان از این چرخهی فرساینده خارج شد؟
پاسخ، در همان «یادآوری» و «هوشیاری» است که پیشتر از آن سخن رفت. اما این بار، با نگاهِ دقیقتر:
۱. یادآوری، در میانِ فراموشی: یادآوری به معنایِ بازگشت به «اینجا و اکنون» است، نه در یک خلوتِ خاص، بلکه در میانِ همان کارهایِ روزمره. هر بار که متوجه شدی در خیالِ فرو رفتهای، با یک نفسِ عمیق، به «حضور» برگرد. این بازگشتِ مکرر، خود، «تمرینِ یادآوری» است.
۲. هوشیاری، در دلِ غفلت: هوشیاری یعنی «دیدنِ غفلت». وقتی میبینی که غافل شدهای، خودِ همین دیدن، هوشیاری است. نیازی نیست غفلت را از بین ببری؛ کافی است آن را ببینی. با دیدنِ غفلت، نورِ حضور، خودبهخود، بر تاریکیِ آن میتابد.
۳. اتصالِ «من» به «خود» و «خویش» در تن: عمیقترین راهِ رهایی از فراموشی و غفلت، همان «من خود خویش» است. وقتی بدانی که «من» (ناظر) همان «خود» (اصلِ وجود) و همان «خویش» (غیبِ مطلق) است، آنگاه فراموشی، معنایِ خود را از دست میدهد. چون چیزی برای فراموش کردن نیست؛ همهچیز، در «تن»ی که حاضر است، یکجا جمع شده است.
«یادآوری، «بازگشت به حضور» است؛ هوشیاری، «دیدنِ غفلت»؛ و اتصالِ «من خود خویش»، «پایانِ فراموشی».»
---
بخش ششم: حمالِ حق و مسئولیتِ یادآوریِ جمعی
نویسندهی این سطور، خود را «حمالِ حق» میداند. او وظیفهی خود را «یادآوری» میداند، نه «آموزشِ جدید» یا «اختراعِ راهی نو». از این رو، آنچه در این مقاله و مقالاتِ پیشین نگاشته شد، چیزی جز «نقشهای برای بازگشت از فراموشی» نیست.
هر کس که این کلمات را میخواند، اگر لحظهای درنگ کند و به «غفلتِ خود» توجه کند، در همان لحظه، قدمی در راهِ هوشیاری برداشته است. و این، نیازی به هیچ مرشد، هیچ کتابِ خاص و هیچ تشریفاتی ندارد. یادآوری، در دسترسِ همهی انسانهاست، چون خودِ انسان، همان «یادآورِ ازلی» است.
«حمالِ حق، «یادآور» است، نه «آموزگار». وظیفهی او، فقط «یادآوریِ» آن چیزی است که از پیش، در جانِ هر انسانی، حاضر است.»
---
تمرین عملی (چگونه از فراموشی به یادآوری و از غفلت به هوشیاری بازگردیم؟)
گام اول: تمرینِ «تشخیصِ فراموشی»
امروز، در یک لحظه، از خود بپرس: «آیا در این لحظه، "حاضر" هستم یا در "خیال" فرو رفتهام؟» اگر در «خیال» بودی، با یک نفسِ عمیق، به «حضور» بازگرد.
جملهٔ کلیدی: «تشخیصِ فراموشی، «نخستین گامِ یادآوری» است.»
---
گام دوم: تمرینِ «دیدنِ غفلت»
امروز، در هنگامِ انجامِ یک کارِ روزمره (مثلِ ظرفشستن یا پیادهروی)، به «خودِ ناظر» توجه کن. ببین که آیا «تو» در آن کار، حاضر هستی یا «عادت» کار را انجام میدهد.
جملهٔ کلیدی: «دیدنِ غفلت، «خودِ هوشیاری» است؛ نیازی به جنگیدن با آن نیست.»
---
گام سوم: تمرینِ «حضورِ من خود خویش»
امروز، در یک لحظهٔ سکوت، به «تنِ خود» توجه کن. از خود بپرس: «آیا "من" (ناظر)، "خود" (اصلِ وجود) و "خویش" (غیب) در این تن، یکی هستند؟» سپس، بدونِ پاسخ، فقط «حاضر» باش.
جملهٔ کلیدی: «حضورِ من خود خویش در تن، «پایانِ فراموشی و غفلت» است.»
---
جمعبندی: فراموشی و غفلت، دریچهای به سویِ حضور
· فراموشی، غیبت از «خودِ حقیقی» و گرفتاری در «خودِ خیالی» است. این فراموشی، ریشهی تمامِ گیرودارهاست.
· غفلت، غیبت از «حال» و گرفتاری در «عادت» است. این غفلت، فراموشی را تثبیت میکند.
· اما فراموشی و غفلت، نه نقصِ مطلق، که بسترِ رشدِ حضور هستند. بدونِ تاریکیِ فراموشی، نورِ یادآوری قابلِ درک نیست. بدونِ خوابِ غفلت، بیداریِ هوشیاری، معنا نمییابد.
و سرانجام، رهایی در آن است که در میانِ فراموشی، به یاد آوریم؛ در دلِ غفلت، هوشیار باشیم؛ و بدانیم که «من خود خویش»، همیشه در «تن»ی که همینجا و همیناکنون حضور دارد، یکی است و هیچگاه جداییپذیر نبوده است.
یادآوری، نه یک رویداد، که خودِ «بودن» است. و هوشیاری، نه یک حالت، که «خودِ حقیقیِ» ماست که هیچگاه فراموش نشده، تنها پوشیده شده است.
---
📚 مطالب مرتبط:
· مقاله: خودشناسی نوری چیست؟ (درگاهِ ورود)
· مقاله: من، خود، خویش؛ معماریِ وحدت در هستیِ تن
· مقاله: خود و فراموشی؛ از گیرودار تا یادآوری
· مقاله: از تدبیر تا استغفار؛ رهایی از چاهِ خودساخته
---
🔹 بیانیه شفافیت و یادداشت کوتاه:
همهٔ مطالب این صفحه، برداشتهای شخصی نویسنده از قرآن، عرفان اسلامی و تاریخِ فلسفه است که با تأمل و تحقیق، تدوین شدهاند. هیچ وابستگی گروهی یا تشکیلاتی ندارم. این نوشتهها، یک نقشهٔ راه شخصی برای خودشناسی است، نه یک سازمان، فرقه یا ایدئولوژی بسته. این نوشتار در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با اعتقاد به اسلام به عنوان کاملترین و خاتم ادیان تدوین شده است.
---
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین)
در مسیرِ روشنِ بندگی
---