بسمه تعالی
بنامِ صاحبِ جان، یگانهٔ خالقِ مهربان
---
بهانه
آن چیزی که نمیگذارد ببینی چه میخواهی
---
بهانه، دروغ نیست. این را اول بگویم، چون همه فکر میکنند بهانه یعنی دروغ — و همین فکر، بهانه را قویتر میکند. بهانه، راست است. کسی که میگوید «الان وقت ندارم» — واقعاً وقت ندارد. کسی که میگوید «خستهام» — واقعاً خسته است. و همین، کار را سخت میکند. چون نمیتوانی بهانه را رد کنی؛ راست است. اما راست بودن، کافی نیست. خیلی چیزها راستاند — و باز هم راه را میبندند.
اینجاست که جنگِ درون شروع میشود — بیآنکه صدایی از آن دربیاید. آدم، در درونِ خودش، دو نفر است: یکی میخواهد برود، یکی میخواهد بماند. و آن که میخواهد بماند، بهانه نمیسازد — راست میگوید. و همین، بزرگترین سلاحش است. چون وقتی بهانه راست باشد، آدم فکر میکند دارد تصمیم میگیرد — در حالی که دارد فرار میکند. و فرار، وقتی لباسِ تصمیم بپوشد، دیگر فرار دیده نمیشود؛ عقل دیده میشود.
و یک چیزِ عجیب: بهانه، همیشه یک قدم جلوتر از توست. وقتی میخواهی بلند شوی، میگوید «صبر کن، اول این را درست کنم.» وقتی آن را درست میکنی، میگوید «حالا که خسته شدی، فردا.» وقتی فردا میرسد، میگوید «فردا هم که فرقی نکرد.» و تو، هر بار فکر میکنی داری عاقلانه تصمیم میگیری — و هر بار، یک قدم عقبتری. نه چون بهانه دروغ گفت — چون راست گفت. و راست، آدم را زمین نمیزند؛ نگه میدارد.
اینجا گره پیدا میشود. گره، این نیست که نمیدانی چه باید بکنی. گره این است که نمیخواهی بدانی. و بهانه، همان چیزی است که این «نمیخواهم» را در لباسِ «نمیشود» میپوشاند. یک لحظه نگاه کن: آن چیزی که بهانه میآورد، معمولاً درست است — اما بهموقع نیست. وقت ندارد، خسته است، کار دارد — همه راست. اما هیچکدام، جوابِ این سؤال نیست: «اگر این مانع نبود، میرفتم؟» و اگر جواب، «نه» باشد — آنوقت بهانه، فقط یک پرده است. و پشتِ پرده، جنگ است.
و جنگ، همیشه یک شکل ندارد. گاهی بهانه، «شرایط» است — میگویی «اگر شرایط خوب بود، من هم...». گاهی «دیگران» — «اگر او اینطور نبود، من...». گاهی «خودم» — «من که از اول اینطور بودم، فایده ندارد.» و در هر سه، یک چیز مشترک است: مسئولیت، از من گرفته میشود. و همین، تنها هدفِ جنگ است — نه اینکه تو را ببرد؛ اینکه تو را معذور کند. چون معذور، راحت است. معذور، لازم نیست بلند شود. و در همان راحتی، آدم میماند — و فکر میکند «من تلاش کردم، نشد.»
اما راهِ خروج، جنگیدن با بهانه نیست. اگر با بهانه بجنگی، بهانه قویتر میشود — چون بهانه، از جنسِ جنگ است. راهِ خروج، دیدن است. یعنی: به بهانه گوش نده — اما انکارش هم نکن. فقط یک سؤال از خودت بپرس: «این راست است — اما آیا همین مانع است؟» و اگر جواب، «نه» بود — آنوقت بهانه، خودش میریزد. نه با فشار، با روشنایی. چون بهانه، در تاریکی زندگی میکند؛ وقتی نور بیفتد، خودش را نشان میدهد — و آنوقت، دیگر بهانه نیست؛ یک جمله است که میشود دیدش.
و یک نکتهٔ آخر — که شاید سختترین باشد. بهانه، همیشه بد نیست. گاهی بهانه، واقعاً درست است — و آدم باید صبر کند. تفاوت، در جهت است. بهانهٔ درست، تو را به جلو میبرد — «الان نه، اما بعد از این کار.» بهانهٔ نادرست، تو را نگه میدارد — «الان نه، بعداً.» و فرقِ این دو، در یک کلمه است: تاریخ. بهانهٔ درست، تاریخ دارد؛ بهانهٔ نادرست، «بعداً» دارد — و «بعداً»، هیچوقت نمیآید. و اگر به خودت نگاه کنی و ببینی همهٔ بهانههایت «بعداً» دارند — آنوقت بدان که جنگ است. نه با تو — در تو. و هنوز، صدایش را نشنیدهای.
پس اولین کار، ترکِ بهانه نیست — شنیدنِ صدایش است. نه برای اینکه قوی شوی — برای اینکه بدانی کجایی. و دانستنِ اینکه کجایی، خودش نصفِ راه است. چون کسی که میداند گیر کرده، هنوز گیر است — اما دیگر گم نیست. و گم نبودن، فرقِ بینِ «نمیتوانم» و «نمیدانم کجا را بگردم» است.
🌿
در پناه حق 🌿