بسمه تعالی
بنامِ صاحبِ جان، یگانهٔ خالقِ مهربان
---
ابزار، نه بت
ارزش علم اکتسابی در خدمتِ شناخت
---
«علم اکتسابی، ابزار است — نه بت.
علم حضوری، ابزار است — نه بت.
و هر دو، ابزارِ فهمند — نه هدف.
و فهم، دری است به سویِ حقیقت — نه خودِ حقیقت.
و نه علم، ریشه است — نه شهود، شاخه.
هر دو، دو بالِ یک پرندهاند.
که آینه، هرگز خورشید نمیشود — فقط میتاباند.
و عبد، عبد میماند. و رب، رب.»
---
سرآغاز
سالها فکر میکردم دو نوع شناخت داریم:
· یکی از بیرون میآید — از کتاب، از استاد، از تحقیق.
· یکی از درون میآید — از شهود، از تجربه، از حضور.
و فکر میکردم دومی، ارزشمندتر است.
و این فکر، یک دام بود. دامی که سالها در آن ماندم. و حالا میبینمش.
قیدِ کلیدی: «علم اکتسابی» در این نوشتار، «حجابِ» مطلق نیست — و «علم حضوری»، «تنها راهِ» شناخت نیست. هر دو، «ابزارِ فهم» هستند — نه «حجت». و «حجت»، قرآن و سنت است. و «علم»، «ابزارِ فرقان» است — برای «تشخیصِ خیر از شر». و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است — نه «شهود». و پیامبر خاتم (ص) و اهل بیتِ او (ع)، درِ ورودند — نه بیگانه.
---
بخشِ یکم — تفکیکِ سنتی
در سنتِ فکریِ ما، این تفکیک سابقه دارد:
· علمِ حصولی — آنچه از طریقِ مفهوم به دست میآید.
· علمِ حضوری — آنچه از طریقِ حضور به دست میآید.
و هر دو، ارزش دارند.
اما — در بعضی تفسیرها، علمِ حصولی تحقیر میشود. به عنوانِ «حجاب». به عنوانِ «مانع». به عنوانِ «خودِ کاذب».
و این تحقیر، یک خطر است. خطری که باید شناخته شود.
قیدِ مهم: در قرآن، «عِلْم» ممدوح است: «وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا» (طه، ۱۱۴) — «بگو: پروردگارا، بر علمم بیفزا». و «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ» (زمر، ۹) — «آیا کسانی که میدانند، با کسانی که نمیدانند، برابرند؟» پس تحقیرِ علمِ اکتسابی، خلافِ قرآن است.
---
بخشِ دوم — خطرِ ثنویتگرایی
اگر علمِ اکتسابی را مطلقاً در خدمتِ خودِ کاذب بدانیم — سه پیامدِ ناخواسته داریم:
پیامدِ اول — تعطیلِ عقل
اگر علمِ اکتسابی بیارزش باشد — پس چرا بیندیشیم؟ چرا تحلیل کنیم؟ چرا بحث کنیم؟
و این، به یک ضدعقلانیت میانجامد. ضدعقلانیتی که در نهایت، به توهم و خرافه میرسد.
پیامدِ دوم — برتریجوییِ شهودی
اگر علمِ حضوری تنها راهِ درست باشد — پس هر کس که ادعایِ شهود کند، برتر است.
و این، به یک نخبهگراییِ شهودی میانجامد. نخبهگرایی که راه را برای دروغ و فریب باز میکند.
پیامدِ سوم — انفعالِ عملی
اگر هر چیزی، فقط با شهود به دست آید — پس تلاش، کار، کوشش بیفایده است.
و این، به یک انفعالِ عملی میانجامد. انفعالی که نتیجهاش رکود است.
قیدِ مهم: این سه پیامد، «ثنویتگراییِ معرفتی» است — که مردود است. و «عقل»، «حجتِ باطنیِ خدا» است — در خدمتِ وحی. و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است.
---
بخشِ سوم — جایگاهِ درستِ علمِ اکتسابی
علمِ اکتسابی، بیارزش نیست. ابزار است. ابزارِ لازم.
ابزارِ برای چه؟
برای سه کار:
کارِ اول — انضباط
علمِ اکتسابی، ذهن را منضبط میکند. یاد میدهد دقیق بیندیشیم. دقیق حرف بزنیم. دقیق تفکیک کنیم.
و این انضباط، لازمِ سلوک است. بی آن، سلوک به توهم میافتد.
کارِ دوم — تشخیص
علمِ اکتسابی، ابزارِ تشخیص است. میآموزد خیر را از شر جدا کنیم. حقیقت را از توهم. آگاهی را از فریب.
و این تشخیص، لازمِ زندگی است.
کارِ سوم — انتقال
علمِ اکتسابی، ابزارِ انتقال است. میآموزد آنچه در درون یافتهایم، به دیگری بگوییم. با زبانِ دقیق. با ساختارِ روشن.
و بی این، تجربهٔ درونی در خود میماند. و نمیتواند به دیگری برسد.
قیدِ مهم: این سه کار — انضباط، تشخیص، انتقال — همه، در خدمتِ «فرقان» است — که «عطیهٔ الهی» است. و «مغز»، «بسترِ تشخیص» است — نه «محلِ فرقان». و «فرقان»، عطیهٔ الهی است — و «مغز»، آینهدارِ آن میشود — نه ظرفِ آن.
---
بخشِ چهارم — ابزارِ چه؟ پاسخِ اصلاحشده
و اینجا، پرسشی که باید صریح پاسخ داده شود:
علمِ اکتسابی، ابزارِ چه؟
اگر بگوییم ابزارِ شهود — پس شهود، هدف است و علم، وسیله. اما این، همان تحقیرِ پنهان است: علم، در خدمتِ چیزی برتر.
پس پاسخِ درست این است:
علمِ اکتسابی، ابزارِ فهم است. و شهود، هم ابزارِ فهم است.
هر دو، ابزارِ فهمند — نه هدف. و فهم، خودش هدف نیست — دری است به سویِ حقیقت. و حقیقت، فراتر از فهم است.
پس نه علم، خادمِ شهود است — نه شهود، خادمِ علم. هر دو، خادمِ فهمند. و فهم، خادمِ حقیقت.
و این، همان تفکیکی است که در «دو وجهِ نور» گفتیم: کثرت، در طلب است — و وحدت، در حقیقت. علم و شهود، در مقامِ طلب، دو به نظر میرسند. اما در مقامِ حقیقت، یک چیزند: فهم. و فهم، از آنِ حقیقت است — نه از آنِ ما.
قیدِ مهم: «فهم»، «دری» است — نه «خودِ حقیقت». و «حقیقت»، فراتر از فهم است — چون «ذاتِ» او، «لا یُدرَک» است: «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ» (شوری، ۱۱).
---
بخشِ پنجم — تصحیحِ استعاره: نه ریشه و شاخه، بلکه دو بال
در نسخهٔ پیشین، گفتم: علم، ریشه است — و شهود، شاخه. و این استعاره، نادرست بود. چون سلسلهمراتب میساخت: ریشه، بنیادیتر؛ شاخه، والاتر.
و این، همان دامی است که میخواستم از آن بگریزم.
استعارهٔ درست، این است:
علم و شهود، دو بالِ یک پرندهاند.
نه یکی برتر. نه یکی پایه. هر دو، لازم. هر دو، یکی.
· بالِ علم — پرنده را از زمین بلند میکند. با ساختار. با نظم. با قانون.
· بالِ شهود — پرنده را در آسمان نگه میدارد. با آزادی. با حضور. با پرواز.
و پرنده، با یک بال پرواز نمیکند. اگر یک بال بزند و بالِ دیگر را ببندد — میچرخد و میافتد. اگر هر دو را بزند — بالا میرود.
پس نه علم، ریشه است — نه شهود، میوه. هر دو، بالند. و پرنده، فهم است. و آسمان، حقیقت.
و این، همان نسبتِ واجب و واجد است که در «دو وجهِ نور» گفتیم: علم، از جهتِ وجوبِ خود — معتبر است (روش، ساختار، انضباط). و شهود، از جهتِ وجدانِ خود — حاضر است (حضور، تجربه، بیداری). و این دو، دو نامِ یک حقیقتند: فهم.
---
بخشِ ششم — نفس امّاره و بتسازیِ علم
و اینجا، نکتهای که در «دو وجهِ نور» گفتیم و اکنون در ساحتِ علم روشنتر میشود:
نفس امّاره، یک طور میطلبد — و نفس مطمئنّه، طور دیگر.
نفس امّاره، دو کار میکند:
· یا علم را بت میکند — یعنی: تنها راهِ شناخت، علم است. و هر چه در کتاب نیست — بیارزش.
· یا علم را انکار میکند — یعنی: علم، حجاب است. و تنها راه، شهود است.
و هر دو، دو رویِ یک سکهاند: هر دو، از موضعِ خواستن میآیند. هر دو، میخواهند برنده شوند. هر دو، یکطرفه میبینند.
نفس مطمئنّه، یک کار میکند:
· علم را ابزار میبیند — نه بت، نه حجاب. ابزاری در دستِ فهم. و در همین ابزار بودن، ارزشمند است — چون کار میکند. و در همین ابزار بودن، فروتن است — چون هدف نیست.
و این، همان تفکیکِ «دو وجهِ نور» است: کثرت در طلب، وحدت در حقیقت. نفس امّاره، در طلب است — پس علم را یا میپرستد یا میراند. نفس مطمئنّه، در حقیقت است — پس علم را میبیند. همانطور که هست. ابزار. نه بیشتر. نه کمتر.
قیدِ مهم: «نفس امّاره» — چنانکه قرآن فرموده: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» (یوسف، ۵۳) — در این نوشتار، «دشمنِ» سالک است. و «نفس مطمئنّه» — که در قرآن آمده: «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» (فجر، ۲۷) — «مقامِ» آرامش است.
---
بخشِ هفتم — سه بِتشدنِ علم
و علم، سه گونه بت میشود:
بِتشدنِ اول — وقتی جانشینِ شهود شود
یعنی: کسی فقط کتاب بخواند. فقط تحلیل کند. فقط بحث کند. اما هرگز در درون نبیند.
و این شخص، علم دارد — اما شناخت ندارد. دانش دارد — اما حکمت ندارد.
بِتشدنِ دوم — وقتی میزانِ همهچیز شود
یعنی: هر چیزی که در کتابها نیست — بیارزش باشد. و هر چیزی که در کتابها هست — مقدس.
و این، یک خشکمذهبیِ علمی است.
بِتشدنِ سوم — وقتی ابزارِ برتریجویی شود
یعنی: کسی علم را برای برتری به دیگران بهکار گیرد. نه برای فهمیدن.
و این، خطرناکترین بِتشدن است. چون در لباسِ فروتنی میآید — و در باطن، نفس امّاره است.
و معیارِ تشخیص — همان معیارِ میوه است که در مقالهٔ «معیارِ میوه» خواهد آمد: آیا این علم، آرامش میآورد یا آشفتگی؟ صدق میآورد یا دروغ؟ مهربانی میآورد یا خشونت؟ خدمت میآورد یا خودبینی؟
---
بخشِ هشتم — سرِّ قدر و دوگانگیِ علم و شهود
و پرسشی که در همهٔ اینها باقی میماند:
اگر فهم، یکی است — پس چرا علم و شهود، دو به نظر میرسند؟ چرا اصلاً دو داریم؟
و پاسخ — برای ما — این است: این، سرِّ قدر است. جایی که عقل میرسد و در آن میماند.
ما میدانیم که فهم، یکی است. میدانیم که علم و شهود، دو راه به یک مقصدند. اما چرا دو راه، و نه یکی — این، فراتر از فهمِ ماست. و پذیرشِ این «فراتر» — خودش، اولین گامِ فروتنی است. فروتنیِ معرفتی — بی انکار. بی ادعا.
و این «نمیدانیم»، خالیِ صادقانه است — نه جهل. جهل، ندانستن است. خالیِ صادقانه، دانستنِ ندانستن است. و این، بالاترین علم است.
پس:
· نفس امّاره — دو میبیند. یا علم را میگیرد و شهود را رها میکند — یا برعکس. در طلب است.
· نفس مطمئنّه — یک میبیند. هر دو را میگیرد. میداند که دو راه، یک مقصد. در حقیقت است.
· و حقیقت — همیشه یکی بوده — بهعنوانِ «منبع». هم برای امّاره. هم برای مطمئنّه. فقط آنها طور دیگری میدیدند.
---
بخشِ نهم — در عمل، چه کنیم؟
سه کارِ ساده:
کارِ اول — ادامهٔ علم
به علمِ اکتسابی ادامه بده. بخوان. بیندیش. تحلیل کن. بی آنکه غرقش شوی.
کارِ دوم — پرورشِ شهود
به شهود مجال بده. سکوت کن. حضور داشته باش. بی آنکه در آن غرق شوی.
کارِ سوم — پیوندِ این دو
این دو را با هم نگهدار. علم را با شهود بسنج. شهود را با علم بیازما.
و در این پیوند، هر دو، رشد میکنند. چون هر بال، پرواز را ممکن میکند — و پرواز، هر دو بال را تقویت میکند.
قیدِ مهم: «شهود» در این نوشتار، با «معیارِ شریعت» سنجیده میشود — که «میزانِ» صادق از کاذب است. و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است — نه «شهود».
---
حرفِ آخر
علم اکتسابی، ابزار است — نه بت.
علم حضوری، ابزار است — نه بت.
و هر دو، ابزارِ فهمند — نه هدف.
و فهم، دری است به سویِ حقیقت — نه خودِ حقیقت.
و نه علم، ریشه است — نه شهود، شاخه.
هر دو، دو بالِ یک پرندهاند.
و پرنده، با یک بال پرواز نمیکند.
و نه علم، خادمِ شهود است — نه شهود، خادمِ علم.
هر دو، خادمِ فهمند. و فهم، خادمِ حقیقت.
و نفس امّاره، یا علم را بت میکند یا انکارش میکند.
و نفس مطمئنّه، علم را ابزار میبیند — نه بیشتر. نه کمتر.
و واجب و واجد، دو نامِ یک حقیقتند.
و کثرت، در طلب است — و وحدت، در حقیقت.
و سرِّ قدر، جایی است که عقل میرسد و در آن میماند.
حکمتِ نهایی:
علم اکتسابی، ابزارِ فهم است — نه «حجت».
و علم حضوری، ابزارِ فهم است — نه «حجت».
و «حجت»، قرآن و سنت است.
و «علم»، «ابزارِ فرقان» است — که «عطیهٔ الهی» است.
و «مغز»، «بسترِ تشخیص» است — نه «محلِ فرقان».
و «عقل»، «حجتِ باطنیِ خدا» است — در خدمتِ وحی، نه در برابرِ آن.
و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است — نه «شهود».
و «سرِّ قدر» — جایی است که عقل میرسد و در آن میماند.
و «خالیِ صادقانه» — یعنی: «دانستنِ ندانستن» — بالاترین علم است.
و «آینه»، هرگز «خورشید» نمیشود — فقط «میتاباند».
و «عبد»، «عبد» میماند. و «رب»، «رب».
و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است — نه «شهود».
و پیامبر خاتم (ص) و اهل بیتِ او (ع)، درِ ورودند — نه بیگانه.
---
تمرینِ عملی — سه گام برای پیوندِ دو بال
۱. گامِ خواندن:
امروز، یک متنِ علمی بخوان. دقیق. منضبط. بی قضاوت.
و بپرس: «این متن، فهمِ من را عمیقتر میکند — یا فقط بارِ دانشم را زیاد؟»
۲. گامِ سکوت:
بعد، پنج دقیقه سکوت کن — با یادِ او. ببین چه چیزی از درون میآید.
و بپرس: «این شهود، فهمِ من را عمیقتر میکند — یا فقط مرا به وجد میآورد؟»
۳. گامِ پیوند:
بین این دو، پیوندی بساز. علم را با شهود بسنج. شهود را با علم بیازما.
و بپرس: «آیا این پیوند، میوه داد؟ آرامش؟ صدق؟ مهربانی؟ خدمت؟»
نتیجه را یادداشت کن.
---
🌱 پند
«پرندهای» را «تصور» «کن» — که «دو» «بال» «دارد».
«یک» «بال»، «علم». «یک» «بال»، «شهود».
«پرنده»، «با» «یک» «بال» «پرواز» «نمیکند». «اگر» «یک» «بال» «بزند» — «میچرخد». «اگر» «هیچ» «بال» «نزند» — «میافتد».
«پرنده»، «با» «دو» «بال» «میرود». و «هیچ» «بالی» «برتر» «نیست». «هر» «دو» «لازم» «است». «هر» «دو» «یکی» «است».
و «بدان»: «پرنده»، «بالها» را «نمیسازد» — «بالها»، «از» «پیش» «بوده». «اما» «پرنده»، «انتخاب» «میکند» — «که» «پرواز» «کند» «یا» «نه». و «اگر» «پرواز» «کند» — «با» «هر» «دو» «بال».
«و» «این»، «رازِ» «همراهیِ» «علم» «و» «شهود» «است».
---
🌸 تأمل
«آینهای» را «تصور» «کن» — که «رویِ» «دیواری» «آویزان» «است». «آینه»، «دو» «کار» «میکند»:
«یکی» — «تصویر» را «نشان» «میدهد». «این»، «کارِ» «علم» «است». «ساختار». «نظم». «دقت».
«دیگری» — «نور» را «میتاباند». «این»، «کارِ» «شهود» «است». «حضور». «گرما». «روشنی».
«آینه»، «با» «یک» «کار»، «آینه» «نمیشود». «با» «هر» «دو» «کار»، «آینه» «است».
و «آینه»، «وقتی» «تصویر» را «میتاباند» — «خودش» را «هم» «میبیند». چون «تصویر»، «همان» «آینه» «است» — «در» «مقامِ» «تابیدن». «یکی» «است». «دو» «نبوده» «هرگز». «ما» «بودیم» «که» «دو» «میدیدیم».
«آینه»، «خورشید» «نمیشود». «فقط» «میتاباند».
نکتهٔ کلیدی: «علم» و «شهود»، «دو» «بالِ» «یک» «پرندهاند» — «نه» «ریشه» «و» «شاخه». و «هر» «دو»، «ابزارِ» «فهمند» — «نه» «هدف». و «هدف»، «حقیقت» «است» — «فراتر» «از» «فهم». و «نفس» «امّاره»، «یا» «علم» «را» «بت» «میکند» «یا» «انکارش». و «نفس» «مطمئنّه»، «علم» «را» «ابزار» «میبیند». و «معیار»، «میوه» «است».
---
کلیدواژهها
علم اکتسابی، علم حضوری، شهود، عقل، ابزار، بت، انضباط، تشخیص، انتقال، ثنویت، پیوند، دو بال، فهم، حقیقت، نفس امّاره، نفس مطمئنّه، واجب، واجد، سرِّ قدر، معیار میوه، فروتنی معرفتی، فرقان، آینهداری.
---
📚 مطالب مرتبط
· مقاله: «دو وجهِ نور» — هستیبخش و آگاهیبخش، یک حقیقت دو چهره
· مقاله: «تماشا، همکاریِ فعال» — نجات پیشین، اختیار انسان، و رازِ همراهی
· مقاله: «پل، تمثیل است نه اثبات» — روششناسیِ پیوندِ درون و علم
· مقاله: «قانونِ نیت» — چگونه آنچه در درون استوار میشود، در جهان واقعیت میشود
· مقاله: «پرورشِ شاهد» — بیدارکردنِ ناظرِ درون
---
یادداشت نویسنده
این خطها، حاصلِ سالها مطالعهٔ آزاد و تأملِ شخصی است — بدونِ هیچ ادعایِ اجتهاد یا مرجعیت.
آموختههایم را در راهِ حقِ او میگویم. نه قصدِ توهین دارم، نه اجبار. فقط آنچه را دیدهام، میگویم.
اگر فکر میکنی در کلامم اشتباهی هست، روشنم کن —
در راهِ حقِ او. که روشن کردن، خودش راهِ اوست.
و امیدم به پشتوانهٔ خالقم میجوشد — نه به پشتوانهای دیگر.
اگر با تجربهات همخوان بود، آن را از آنِ خود بدان؛
و اگر نه، بگذار سلامِ همسفری باشد در بیابانِ پرسشها.
---
🔹 بیانیهٔ شفافیت
همهٔ مطالب این نوشته، برداشتهای شخصی نویسنده از تجربهٔ زیسته است. این نوشته، هیچگونه ادعایِ مرجعیتِ علمی، دینی یا روانشناختی ندارد.
این نوشته، ارجاع را رد نمیکند. شریعت چارچوب است؛ طریقت راه؛ و حقیقت حضور. و شریعت، همان است که از پیامبر خاتم (ص) و اهل بیتِ او (ع) رسیده — نه شریعتِ شخصی، نه کشفِ فردی.
«علم اکتسابی» در این نوشتار، «حجابِ» مطلق نیست — و «علم حضوری»، «تنها راهِ» شناخت نیست. هر دو، «ابزارِ فهم» هستند — نه «حجت». و «حجت»، قرآن و سنت است.
«علم»، «ابزارِ فرقان» است — که «عطیهٔ الهی» است. و «مغز»، «بسترِ تشخیص» است — نه «محلِ فرقان». و «فرقان»، عطیهٔ الهی است — و «مغز»، آینهدارِ آن میشود — نه ظرفِ آن.
«عقل»، «حجتِ باطنیِ خدا» است — در خدمتِ وحی، نه در برابرِ آن. و «عقلستیزی» و «عقلپرستی» — هر دو، مردود است.
«شهود» در این نوشتار، با «معیارِ شریعت» سنجیده میشود. و «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است — نه «شهود». و «شریعت»، «میزانِ» صادق از کاذب است.
«نفس امّاره» — چنانکه قرآن فرموده: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» (یوسف، ۵۳) — در این نوشتار، «دشمنِ» سالک است. و «نفس مطمئنّه» — که در قرآن آمده: «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» (فجر، ۲۷) — «مقامِ» آرامش است.
«حلول» و «اتحاد» — که بهاتفاقِ فقهای شیعه موجبِ کفر است — در این نوشتار بهروشنی رد میشود. «تجلی»، غیر از «حلول» است. «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ» — (شوری، ۱۱).
«تمرینهای عملی» در این نوشتار، توصیهٔ عملی است — نه شریعت. و شریعت — یعنی نماز، روزه، ذکر، و عمل به حلال و حرام — راهِ اصلی است.
«پیامبر خاتم (ص) و اهل بیتِ او (ع)» ، «درِ ورود» به «نور» هستند — نه «بیگانه».
این نوشته در چارچوبِ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با اعتقاد به اسلام بهعنوانِ کاملترینِ ادیان، تدوین شده است. هیچ وابستگیِ گروهی یا تشکیلاتی ندارم.
من در این مسیر، ادعایِ «رسیدن» ندارم. این خطها، مشقهای شبانهٔ یک بندهٔ گمنام است.
---
نویسنده: مهدی امیراحمدی — عبدالمبین
در مسیرِ روشنِ بندگی 🌿
در پناه حق 🌿
---
دعای پایانی
خدایا،
ما را در «پیوندِ دو بال» —
«علم» و «شهود» —
«یاری» کن —
که «علم»، «ابزار» باشد —
نه «بت».
و «شهود»، «ابزار» باشد —
نه «بت».
و «عقل» ما را،
«حجتِ باطنیِ» «خودت» نگهدار —
در خدمتِ وحی —
نه در برابرِ آن.
و «شهودِ» ما را،
با «معیارِ شریعت» بسنج —
که «شهودِ بدونِ شریعت»، «توهم» است.
و ما را از «ثنویت» «حفظ» «کن» —
که «علم» و «شهود» را «دو دشمن» ببیند —
و از «یکیدانستنِ» آنها —
که به «وحدتِ وجود» بیانجامد.
و «آینه»،
«خورشید» نمیشود —
فقط «میتاباند».
و «عبد»، «عبد» است.
و «رب»، «رب».
و ما را بر «آینهداری» نگهدار —
نه بر «دعویِ ذات».
آمین.