بسمه تعالی
بنام یگانه مهربان بخشنده جان
---
آگاهی آگاهانه
از «خوابِ غفلت» تا «بیداریِ حضور»
---
چکیده
این تمثیل، روایتِ مسافری است که ناگهان خود را از بیرون میبیند و درمییابد که دو «من» در او وجود دارد: یکی که راه میرود و دیگری که راه رفتن را تماشا میکند. پیرِ راه، این را «آگاهی آگاهانه» مینامد و نشان میدهد که آگاهیِ معمولی، «دیدنِ چیزها»ست و آگاهیِ آگاهانه، «دیدنِ خودِ دیدن»؛ و آنکه به این آگاهی برسد، از دامِ نفس رها میشود و در «حضورِ محض» ساکن میگردد. این نوشتار، با زبانی تمثیلی و همسفری، سالک را از «خوابِ غفلت» به «بیداریِ حضور» دعوت مینماید.
---
روزی، مسافری در شهری بزرگ، در میانِ انبوهِ جمعیت، راه میرفت. ناگهان، خود را در حالی یافت که از بیرون، خود را میدید؛ گویی که دو نفر شده است: یکی که راه میرود، و دیگری که راه رفتنِ او را تماشا میکند.
از این حال، شگفتزده شد و نزدِ پیرِ راه رفت و گفت: «استاد، گویی دو «من» در من هست! یکی که کار میکند و دیگری که کارِ او را مینگرد. این چیست؟»
پیر، لبخندی زد و گفت: «این، «آگاهی آگاهانه» است. آگاهیِ معمولی، «دیدنِ چیزها»ست؛ اما آگاهیِ آگاهانه، «دیدنِ خودِ دیدن» است. آگاهیِ معمولی، «نگاه به بیرون» است؛ آگاهیِ آگاهانه، «بازگشتِ نگاه به خود» است.»
مسافر پرسید: «پس آگاهیِ معمولی، چه نقصی دارد؟»
پیر فرمود: «آگاهیِ معمولی، چون «غافل» است، در دامِ «نفس» میافتد. نفس، از آگاهیِ معمولی استفاده میکند تا تو را در «خیال» نگه دارد. اما آگاهیِ آگاهانه، «شاهد» را بیدار میکند و تو را از دامِ نفس، رها میسازد.»
مسافر پرسید: «پس چگونه به آگاهیِ آگاهانه برسم؟»
پیر فرمود: «هر بار که فکری در تو پدید آمد، به جایِ اینکه به دنبالِ فکر بروی، به «فکرکننده» نگاه کن. هر بار که احساسی در تو موج زد، به جایِ اینکه در احساس غرق شوی، به «احساسکننده» توجه کن. این، «آگاهی آگاهانه» است؛ نه دیدنِ فکر و احساس، که دیدنِ «دیدنِ» فکر و احساس.»
مسافر، با شنیدن این سخن، به درونِ خود رفت و در سکوت، به «تماشاگرِ درون» خود توجه کرد. ناگهان، دید که تمامِ افکار و احساسات، چون ابرهایی بر آسمانِ وجود میگذرند و او، «آسمان» است که نظارهگرِ آنهاست.
و در آن شهود، دریافت که:
آگاهیِ معمولی، «خواب» است؛
و آگاهیِ آگاهانه، «بیداری».
آگاهیِ معمولی، «دیدنِ صحنه» است؛
و آگاهیِ آگاهانه، «دیدنِ خودِ دیدن».
و آنکه به آگاهیِ آگاهانه رسید،
دیگر در «خیال» گرفتار نمیشود؛
زیرا میداند که خیال،
«سایهای» بر صفحهی آگاهی است،
نه خودِ آگاهی.
---
🌿 تمرین عملی (۳ گام برایِ رسیدن از آگاهیِ معمولی به آگاهیِ آگاهانه)
برایِ آنکه این تمثیل، از یک «روایت» به «تمرینِ زیستن» تبدیل شود، این گامها را در زندگی جاری کن:
🌑 گامِ اول (تخلیه): تشخیصِ خوابِ آگاهیِ معمولی
امروز، هر بار که در فکری غرق شدی یا احساسی تو را در بر گرفت، بایست. به جایِ دنبال کردنِ فکر یا غرق شدن در احساس، از خود بپرس: «آیا من، در این لحظه، «غافل» هستم یا «حاضر»؟» این تشخیص، «تمرینِ تخلیه از خودبنیادی» است.
تشخیصِ خوابِ آگاهیِ معمولی، «تمرینِ تخلیه از خودبنیادی» است.
🌟 گامِ دوم (تحلیه): بازگشتِ نگاه به «تماشاگرِ درون»
در طولِ روز، چند بار، نگاهِ خود را از «صحنه» (افکار و احساسات) به «ناظر» برگردان. از خود بپرس: «چه کسی، این فکر را میبیند؟ چه کسی، این احساس را حس میکند؟» این تمرین، «تحلیه» (آمادهسازیِ دل برای شهود) است.
بازگشتِ نگاه به تماشاگرِ درون، «تمرینِ تحلیه» (آمادهسازیِ ظرف برای شهود) است.
🌊 گامِ سوم (تجلیه): وفا بر «حضورِ ناظر»
امروز، یک بار که توانستی با «آگاهی آگاهانه» به یک فکر یا احساس نگاه کنی، آن را جشن بگیر. در آن لحظه، «حضور» را حس کن و بدان که تو، «آسمانِ» وجودی، ابرهایِ فکر و احساس را میبینی، اما خود، ابر نیستی. این وفا بر حضورِ ناظر، «تمرینِ تجلیه» (جاریسازیِ آگاهیِ آگاهانه در زندگی) است.
وفا بر حضورِ ناظر، «تمرینِ تجلیه» (جاریسازیِ آگاهیِ آگاهانه در زندگی) است.
---
💎 حکمتِ نهایی
ای همسفرِ نادیده،
اگر در خوابِ آگاهیِ معمولی هستی،
چشمانِ «شاهد» را بگشا.
به جایِ دیدنِ «چیزها»،
«دیدنِ خود» را ببین.
به جایِ اندیشیدن به «افکار»،
«اندیشنده» را نظاره کن.
آگاهیِ آگاهانه،
نه «اندیشهای» است که بیاموزی،
که «حالی» است که در آن،
«حضور» مییابی.
پس از «صحنه» به «ناظر» رو کن؛
و از «ناظر» به «ناظرِ ناظر».
که هرچه بالاتر روی،
به «حقیقت» نزدیکتر شوی.
زیرا که:
«آگاهیِ آگاهانه،
«دریچهای» است به سویِ بینهایت؛
و آنکه این دریچه را بگشاید،
خود را در «حضورِ محض»
مییابد.»
---
📚 مطالب مرتبط
· مقاله: «شاهد؛ چشمِ دل در هیاهویِ نفس»
· مقاله: «شهود؛ همان چشمِ سومی که همه داریم»
· مقاله: «باور و یقین؛ از پندارِ خیال تا حضورِ محض»
· مقاله: «از خودبینی تا بینامی؛ سیرِ سلوک در هفت مرحله»
---
🔹 بیانیه شفافیت
همهٔ مطالب این صفحه، برداشتهای شخصی نویسنده از قرآن، عرفان اسلامی و تاریخِ فلسفه است که با تأمل و تحقیق، تدوین شدهاند. هیچ وابستگی گروهی یا تشکیلاتی ندارم. این نوشتهها، یک نقشهٔ راه شخصی برای خودشناسی است، نه یک سازمان، فرقه یا ایدئولوژی بسته. این نوشتار در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با اعتقاد به اسلام به عنوان کاملترین و خاتم ادیان تدوین شده است.
---
نویسنده: مهدی امیراحمدی (عبدالمبین)
در مسیرِ روشنِ بندگی