ویرگول
ورودثبت نام
محمد صادقی
محمد صادقی
محمد صادقی
محمد صادقی
خواندن ۱۵ دقیقه·۴ ماه پیش

بررسی روند تکامل معماری نرم‌افزار در سازمان‌های بزرگ

چکیده

معماری نرم‌افزار نقش بنیادینی در موفقیت سامانه‌های نرم‌افزاری ایفا می‌کند و تصمیمات معماری اتخاذشده در مراحل مختلف توسعه، تأثیر مستقیمی بر ویژگی‌های کیفی، قابلیت توسعه و نگهداشت سیستم دارند. از آنجا که نیازهای کسب‌وکار، فناوری‌ها و حجم کاربران در طول زمان تغییر می‌کنند، معماری نرم‌افزار نیز ناگزیر از تکامل و انطباق با این تغییرات است. بررسی روند تکامل معماری در سامانه‌های واقعی می‌تواند دید مناسبی نسبت به دلایل تغییرات، تصمیمات اتخاذشده و آثار آن‌ها بر کیفیت سیستم ارائه کند.

سازمان های موفق مقیاس وسیع
سازمان های موفق مقیاس وسیع

در این مقاله روند تکامل معماری سه سامانه نرم‌افزاری مورد مطالعه قرار گرفته و تغییرات معماری هر سامانه از منظر ساختار، اجزای اصلی، شیوه تعامل مؤلفه‌ها و تصمیمات کلیدی معماری تحلیل شده است. سپس این سامانه‌ها بر اساس مجموعه‌ای از ویژگی‌های کیفی شامل کارایی، دسترس‌پذیری، نگهداشت‌پذیری و توسعه‌پذیری با یکدیگر مقایسه شده‌اند. همچنین تصمیمات معماری اتخاذشده در هر مرحله و تأثیر آن‌ها بر کیفیت کلی سامانه مورد بررسی قرار گرفته است.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که با رشد سامانه‌ها، معماری آن‌ها به سمت کاهش وابستگی میان اجزا، افزایش استقلال سرویس‌ها، بهره‌گیری از ارتباطات غیرهمزمان و استفاده از زیرساخت‌های مدرن استقرار حرکت کرده است. همچنین مشخص شد که انتخاب آگاهانه تصمیمات معماری در مراحل اولیه توسعه، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های توسعه و نگهداشت، افزایش انعطاف‌پذیری و پاسخ‌گویی بهتر به نیازهای جدید کسب‌وکار ایفا می‌کند.

کلیدواژه‌ها: معماری نرم‌افزار، تکامل معماری، تصمیمات کلان معماری، ویژگی‌های کیفی

روند تکامل معماری نرم‌افزار Airbnb

معرفی

Airbnb یکی از بزرگ‌ترین سامانه‌های رزرو اقامتگاه در جهان است که فعالیت خود را از سال ۲۰۰۸ آغاز کرد. رشد سریع تعداد کاربران، میزبانان، اقامتگاه‌ها و تراکنش‌های رزرو موجب شد نیازهای معماری این سامانه در طول زمان به‌طور چشمگیری تغییر کند. معماری اولیه که برای یک استارتاپ کوچک مناسب بود، پس از چند سال دیگر پاسخگوی مقیاس سیستم و سرعت توسعه موردنیاز نبود. ازاین‌رو Airbnb طی چند مرحله معماری خود را بازطراحی کرد تا علاوه بر افزایش مقیاس‌پذیری، استقلال تیم‌های توسعه، قابلیت نگهداری و سرعت ارائه قابلیت‌های جدید نیز بهبود یابد.

معماری اولیه

نسخه‌های اولیه Airbnb با استفاده از Ruby on Rails و به صورت یک Monolithic Application توسعه یافت. در این معماری تمام بخش‌های سیستم شامل رابط کاربری، منطق کسب‌وکار و دسترسی به داده در یک مخزن کد و یک فرآیند اجرایی قرار داشتند. این رویکرد در سال‌های ابتدایی مزایایی مانند سادگی توسعه، استقرار سریع و مناسب بودن برای تیم کوچک توسعه را فراهم می‌کرد.

  • انتخاب معماری Monolith در ابتدای کار به چند دلیل تصمیمی کاملاً منطقی بود:

  • تیم توسعه بسیار کوچک بود و هماهنگی میان اعضا ساده انجام می‌شد.

  • سرعت توسعه اولیه اهمیت بیشتری نسبت به مقیاس‌پذیری داشت.

  • استقرار سیستم تنها با یک فرآیند انجام می‌شد.

  • چارچوب Ruby on Rails امکانات فراوانی برای توسعه سریع محصولات اولیه (MVP) فراهم می‌کرد.

  • تغییرات در سیستم بدون نیاز به هماهنگی میان چندین سرویس مختلف انجام می‌شد.

در این مرحله، معماری یکپارچه موجب شد Airbnb بتواند در مدت کوتاهی محصول اولیه خود را توسعه داده و وارد بازار شود.

معماری یکپارچه Airbnb
معماری یکپارچه Airbnb

دلایل تغییر معماری

با رشد سریع شرکت، محدودیت‌های معماری Monolith به تدریج آشکار شد. تعداد توسعه‌دهندگان از چند نفر به صدها مهندس افزایش یافت و همه تیم‌ها روی یک مخزن کد مشترک فعالیت می‌کردند. در نتیجه مشکلات زیر ایجاد شد:

1.افزایش وابستگی بین بخش‌های مختلف سیستم

تمام قابلیت‌ها در یک کدبیس مشترک قرار داشتند؛ بنابراین تغییر در یک قسمت می‌توانست به‌صورت ناخواسته سایر قسمت‌های سیستم را تحت تأثیر قرار دهد. این وابستگی‌ها فرآیند توسعه و آزمون را پیچیده‌تر می‌کرد.

2.کاهش سرعت توسعه

با بزرگ شدن کدبیس زمان Build، اجرای تست‌ها و انتشار نسخه‌های جدید افزایش یافت. همچنین توسعه‌دهندگان برای اعمال تغییرات کوچک نیز ناچار بودند کل سامانه را Build و Deploy کنند.

3.دشوار شدن استقرار

در معماری Monolith امکان استقرار مستقل هر قابلیت وجود نداشت. انتشار هر نسخه جدید مستلزم استقرار کل سامانه بود و در صورت بروز خطا احتمال اختلال در تمامی سرویس‌ها وجود داشت.

4.محدودیت در مقیاس‌پذیری

تمام اجزای سیستم به‌صورت یکپارچه مقیاس می‌یافتند. درحالی‌که ممکن بود تنها یک بخش مانند سیستم جستجو یا رزرو نیازمند منابع بیشتر باشد، کل برنامه باید روی سرورهای بیشتری اجرا می‌شد که موجب افزایش هزینه زیرساخت می‌شد.

5.افزایش پیچیدگی سازمانی

رشد تعداد تیم‌های توسعه باعث شد مرز مسئولیت‌ها مشخص نباشد. تیم‌های مختلف ناچار بودند برای ایجاد تغییرات کوچک نیز با یکدیگر هماهنگ شوند که این موضوع سرعت توسعه را کاهش می‌داد.

معماری جدید

Airbnb به جای مهاجرت ناگهانی به معماری Microservices، مسیر تدریجی را انتخاب کرد و به سمت معماری سرویس گرا یا SOA حرکت نمود. در این رویکرد قابلیت‌های اصلی سیستم به سرویس‌های مستقل تقسیم شدند.
سرویس هایی مثل:

  • مدیریت کاربران

  • مدیریت اقامتگاه‌ها

  • سیستم رزرو

  • پرداخت

  • جستجو

  • پیامرسانی

درین معماری، هر سرویس مسئول منطق کسب‌وکار مربوط به خود بود و از طریق API با سایر سرویس‌ها ارتباط برقرار می‌کرد. این معماری باعث شد هر تیم مالک سرویس خود باشد و توسعه قابلیت‌های جدید مستقل‌تر انجام شود. همچنین امکان استقرار سرویس‌ها به‌صورت جداگانه فراهم بود که این قابلیت منجر به از دسترس خارج نشدن کل سامانه در صورت خرابی یک سرویس میشد. بعلاوه فقط سرویس‌هایی که بار بیشتری داشتند مقیاس داده میشدند.

تکامل زیرساخت توسعه

با افزایش تعداد سرویس‌ها، مدیریت ارتباط میان آن‌ها نیز به یک چالش جدید تبدیل شد. Airbnb برای کاهش این پیچیدگی مجموعه‌ای از ابزارهای داخلی را توسعه داد که مهم‌ترین آن‌ها Service Platform بود. این بستر امکاناتی مانند کشف سرویس‌ها (Service Discovery)، مدیریت ارتباط میان سرویس‌ها، استانداردسازی APIها، مانیتورینگ و مشاهده‌پذیری، مدیریت خطاها و ابزارهای استقرار را در اختیار تیم‌های توسعه قرار داد.

علاوه بر این، Airbnb کتابخانه داخلی Powergrid را نیز معرفی کرد که امکان اجرای هم‌زمان درخواست به چندین سرویس را فراهم می‌کرد. این ابزار باعث کاهش زمان پاسخ‌دهی صفحات و ساده‌تر شدن مدیریت فراخوانی‌های موازی شد.

نتایج مهاجرت معماری

تغییر معماری Airbnb نتایج قابل توجهی به همراه داشت که مهم‌ترین آن‌ها عبارت بودند از:

  • افزایش سرعت توسعه قابلیت‌های جدید

  • کاهش وابستگی میان تیم‌های توسعه

  • امکان استقرار مستقل سرویس‌ها

  • بهبود مقیاس‌پذیری زیرساخت

  • افزایش پایداری سامانه در هنگام بروز خطا

  • کاهش ریسک انتشار نسخه‌های جدید

  • افزایش قابلیت نگهداری و توسعه بلندمدت سیستم

روند تکامل معماری Airbnb نشان می‌دهد که انتخاب معماری Monolith در ابتدای مسیر تصمیمی مناسب و متناسب با شرایط یک استارتاپ بوده است؛ زیرا سرعت توسعه و سادگی پیاده‌سازی را فراهم می‌کرد. با این حال رشد سریع کاربران، افزایش تعداد توسعه‌دهندگان و پیچیده‌تر شدن فرآیندهای کسب‌وکار موجب شد این معماری دیگر پاسخگوی نیازهای سازمان نباشد. به همین دلیل Airbnb به‌صورت تدریجی به معماری سرویس گرا مهاجرت کرد و با ایجاد زیرساخت‌هایی مانند Service Platform و Powergrid توانست ضمن حفظ سرعت توسعه، استقلال تیم‌ها، مقیاس‌پذیری و قابلیت نگهداری سامانه را نیز به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

تکامل معماری Airbnb
تکامل معماری Airbnb

روند تکامل معماری نرم‌افزار Spotify

معرفی

Spotify یکی از بزرگ‌ترین سرویس‌های پخش موسیقی آنلاین جهان است که روزانه میلیون‌ها کاربر از آن استفاده می‌کنند. رشد سریع کاربران، افزایش تعداد سرویس‌ها و بزرگ شدن تیم‌های توسعه باعث شد چالش‌های جدیدی در مدیریت معماری سیستم ایجاد شود. برخلاف بسیاری از شرکت‌ها که تمرکز اصلی آن‌ها بر مهاجرت از معماری Monolith به Microservices بود، Spotify پس از استقرار معماری مبتنی بر سرویس‌های مستقل با مسئله مهم‌تری مواجه شد؛ اینکه چگونه می‌توان معماری هزاران سرویس را به‌صورت استاندارد مستندسازی، مشاهده و مدیریت کرد.

به همین دلیل روند تکامل معماری Spotify تنها به تغییر ساختار نرم‌افزار محدود نشد، بلکه شامل توسعه ابزارها و استانداردهایی برای مدیریت دانش معماری، مستندسازی و هماهنگی میان صدها تیم توسعه نیز بود.

معماری اولیه

نسخه‌های اولیه Spotify مشابه بسیاری از استارتاپ‌های فناوری با معماری نسبتا متمرکز و تعداد محدودی سرویس توسعه یافت. در این مرحله تعداد کاربران و قابلیت‌های سیستم محدود بود و تمرکز اصلی تیم توسعه بر عرضه سریع محصول و افزودن قابلیت‌های جدید قرار داشت.

با رشد سریع کاربران و گسترش خدمات، سیستم به‌تدریج به مجموعه‌ای از سرویس‌های مستقل تبدیل شد. هر سرویس مسئول بخشی از منطق کسب‌وکار مانند مدیریت کاربران، پخش موسیقی، جستجو، پیشنهاد آهنگ و مدیریت Playlist کاربران بود.

انتخاب معماری مبتنی بر Microservices مزایای متعدد مشابهی برای Spotify ایجاد کرد، از جمله:

  • توسعه مستقل هر سرویس

  • استقرار جداگانه سرویس‌ها

  • مقیاس‌پذیری مستقل هر بخش

  • افزایش قابلیت اطمینان سیستم

  • امکان فعالیت همزمان تیم‌های متعدد روی بخش‌های مختلف سامانه

در این مرحله معماری مبتنی بر سرویس‌ها پاسخگوی نیازهای عملکردی سیستم بود و رشد سریع سازمان را امکان‌پذیر ساخت.

دلایل تغییر معماری

اگرچه معماری Microservices بسیاری از مشکلات مقیاس‌پذیری را برطرف کرده بود، اما با افزایش تعداد سرویس‌ها و تیم‌های توسعه، چالش‌های جدیدی ظاهر شدند که بیشتر جنبه مدیریتی و معماری داشتند.

1.افزایش تعداد سرویس‌ها

با گذشت زمان تعداد سرویس‌های مستقل به صدها و سپس هزاران سرویس رسید. در چنین شرایطی توسعه‌دهندگان دیگر دید کاملی نسبت به ساختار کلی سیستم نداشتند و تشخیص وابستگی میان سرویس‌ها دشوار شده بود.

2.مستندسازی غیرهماهنگ

هر تیم مستندات معماری خود را با قالب و ابزار متفاوتی تهیه می‌کرد. این موضوع موجب می‌شد اطلاعات معماری قدیمی، ناقص یا ناسازگار باشند و اعتماد به مستندات کاهش یابد.

3.دشواری تحلیل وابستگی‌ها

در زمان توسعه قابلیت‌های جدید یا ایجاد تغییرات، شناسایی اینکه هر سرویس به چه سرویس‌های دیگری وابسته است به فرآیندی زمان‌بر تبدیل شده بود. این موضوع احتمال بروز خطا و ایجاد وابستگی‌های ناخواسته را افزایش می‌داد.

4.کاهش دید معماری

اگرچه هر تیم معماری سرویس خود را می‌شناخت، اما تصویر کلی از معماری کل سازمان وجود نداشت. این مسئله تصمیم‌گیری‌های معماری را دشوار می‌کرد و هماهنگی میان تیم‌ها را کاهش می‌داد.

5.افزایش هزینه نگهداری مستندات

به‌روزرسانی دستی نمودارهای معماری پس از هر تغییر تقریبا غیرممکن شده بود و بسیاری از نمودارها پس از مدت کوتاهی اعتبار خود را از دست می‌دادند.

معماری جدید

برای رفع این مشکلات، Spotify تمرکز خود را از تغییر ساختار سرویس‌ها به سمت مدیریت معماری در مقیاس بزرگ معطوف کرد.

یکی از مهم‌ترین اقدامات این شرکت استفاده از مدل C4 برای استانداردسازی توصیف معماری سیستم بود. مدل C4 امکان نمایش معماری در چهار سطح مختلف (Context، Container، Component و Code) را فراهم می‌کند و موجب می‌شود همه تیم‌ها از زبان مشترکی برای مستندسازی استفاده کنند.

علاوه بر این، Spotify پلتفرم Backstage را توسعه داد. بستری متن‌باز که تمامی اطلاعات مربوط به سرویس‌ها، تیم‌ها، وابستگی‌ها، APIها و مستندات را در یک محل متمرکز نگهداری می‌کند. در نسخه‌های جدید این پلتفرم، امکان تولید خودکار نمودارهای معماری نیز فراهم شد. این نمودارها به جای اینکه به‌صورت دستی رسم شوند، مستقیما از اطلاعات واقعی سرویس‌ها تولید شده و همواره با وضعیت فعلی سیستم همگام هستند.

نقش پلتفرم backstage در معماری Spotify
نقش پلتفرم backstage در معماری Spotify

این رویکرد موجب شد مستندسازی معماری از یک فعالیت دستی به بخشی از فرآیند توسعه نرم‌افزار تبدیل شود.

نتایج تکامل معماری

به‌کارگیری این رویکرد مزایای متعددی برای Spotify به همراه داشت:

  • استاندارد شدن مستندسازی معماری در کل سازمان

  • افزایش شفافیت وابستگی میان سرویس‌ها

  • کاهش قدیمی شدن مستندات

  • تسهیل ورود اعضای جدید به تیم‌ها

  • بهبود تصمیم‌گیری‌های معماری

  • افزایش هماهنگی میان تیم‌های توسعه

  • مشاهده‌پذیری بهتر ساختار سیستم

  • کاهش هزینه نگهداری مستندات معماری

تجربه Spotify نشان می‌دهد که پس از حل مسائل مقیاس‌پذیری با استفاده از معماری مبتنی بر Microservices، چالش اصلی سازمان از ساخت نرم‌افزار به مدیریت معماری نرم‌افزار تغییر می‌کند. در این مرحله مسئله اصلی دیگر توسعه سرویس‌های جدید نیست، بلکه حفظ دید جامع نسبت به هزاران سرویس، مدیریت وابستگی‌ها و هماهنگی میان صدها تیم توسعه است.

Spotify برای پاسخ به این نیازها به جای ایجاد معماری جدید، بر استانداردسازی مستندسازی معماری، مصورسازی خودکار ساختار سیستم و توسعه ابزارهایی مانند Backstage و استفاده از مدل C4 تمرکز کرد. این رویکرد موجب شد معماری سیستم همواره قابل مشاهده، به‌روز و قابل فهم باقی بماند و فرآیند توسعه در مقیاس بسیار بزرگ با کارایی بیشتری انجام شود.

مسیر تغییرات مدیریت معماری نرم افزار در Spotify
مسیر تغییرات مدیریت معماری نرم افزار در Spotify

روند تکامل معماری نرم‌افزار Uber

معرفی

Uber یکی از بزرگ‌ترین سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند جهان است که روزانه میلیون‌ها سفر را در کشورهای مختلف مدیریت می‌کند. رشد سریع کاربران، توسعه مداوم قابلیت‌های جدید و افزایش تعداد تیم‌های توسعه باعث شد معماری اولیه نرم‌افزارهای Uber، به‌ویژه برنامه موبایل Rider، به تدریج با محدودیت‌هایی مواجه شود. مهم‌ترین چالش افزایش پیچیدگی کد، دشواری نگهداری و وابستگی زیاد میان بخش‌های مختلف برنامه بود. به همین دلیل Uber معماری جدیدی با نام Riblets را معرفی کرد که با هدف جداسازی مسئولیت‌ها، افزایش توسعه‌پذیری و مدیریت بهتر برنامه‌های بزرگ طراحی شده است.

معماری اولیه

در نسخه‌های اولیه، برنامه Rider Uber با استفاده از الگوی متداول MVC توسعه یافته بود. این معماری برای پروژه‌ای با اندازه کوچک و تیم‌های محدود انتخاب مناسبی محسوب می‌شد، زیرا ساختار ساده‌ای داشت و توسعه قابلیت‌های اولیه را با سرعت مناسبی امکان‌پذیر می‌کرد.

در این معماری کنترل‌کننده‌ها مسئول مدیریت رابط کاربری، دریافت ورودی کاربران، کنترل جریان اجرای برنامه و ارتباط با منطق کسب‌وکار بودند. این رویکرد در مراحل ابتدایی توسعه مزایایی داشت:

  • سادگی پیاده‌سازی

  • سرعت بالای توسعه اولیه

  • یادگیری آسان برای توسعه‌دهندگان

  • مناسب بودن برای تیم‌های کوچک

در سال‌های نخست، این معماری پاسخگوی نیازهای Uber بود و امکان توسعه سریع نسخه‌های اولیه برنامه را فراهم کرد.

دلایل تغییر معماری

با گسترش خدمات Uber و اضافه شدن قابلیت‌هایی مانند درخواست سفر، پرداخت، اشتراک سفر، پیشنهادهای هوشمند، تبلیغات، پشتیبانی و سرویس‌های متنوع دیگر محدودیت‌های معماری MVC به تدریج آشکار شد.

1.افزایش حجم Controllerها

بخش قابل توجهی از منطق برنامه در Controllerها قرار گرفته بود. با اضافه شدن قابلیت‌های جدید، Controllerها بسیار بزرگ و پیچیده شدند و نگهداری آن‌ها دشوار گردید.

2.وابستگی زیاد میان بخش‌های مختلف برنامه

اجزای مختلف برنامه به یکدیگر وابستگی زیادی پیدا کرده بودند. تغییر در یک قابلیت می‌توانست بخش‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد و احتمال بروز خطا را افزایش دهد.

3.دشواری توسعه همزمان توسط تیم‌های مختلف

با افزایش تعداد تیم‌های توسعه، هماهنگی میان آن‌ها دشوارتر شد. توسعه‌دهندگان مختلف روی قسمت‌های مشترک برنامه کار می‌کردند و این موضوع باعث ایجاد تداخل در تغییرات و افزایش پیچیدگی فرآیند توسعه می‌شد.

4.کاهش قابلیت آزمون

ترکیب منطق رابط کاربری، منطق کسب‌وکار و مدیریت جریان برنامه در یک بخش، نوشتن آزمون‌های واحد و آزمون‌های یکپارچه را دشوار کرده بود.

5.کاهش قابلیت استفاده مجدد

بخش زیادی از منطق برنامه به ساختار Controllerها وابسته بود و امکان استفاده مجدد از آن در سایر قسمت‌های برنامه به سادگی وجود نداشت.

گذار از معماری MVC به معماری ماژولار
گذار از معماری MVC به معماری ماژولار

معماری جدید(Riblets)

برای رفع این مشکلات Uber معماری Riblets را معرفی کرد. این معماری نسخه‌ای متن‌باز و ساده‌شده از معماری داخلی RIBs (Router, Interactor, Builder) است که برای توسعه برنامه‌های بزرگ و ماژولار طراحی شده است.

در این معماری هر قابلیت برنامه به یک ماژول مستقل یا Riblet تبدیل می‌شود و هر ماژول از اجزای مشخصی تشکیل شده است:

  • Builder: ایجاد و اتصال اجزای ماژول

  • Router: مدیریت جریان ناوبری و ارتباط میان ماژول‌ها

  • Interactor: پیاده‌سازی منطق کسب‌وکار

  • View: نمایش رابط کاربری

این تفکیک مسئولیت‌ها موجب شد هر بخش وظیفه مشخصی داشته باشد و وابستگی میان اجزا کاهش یابد. همچنین هر Riblet به صورت مستقل توسعه، آزمایش و نگهداری می‌شود و ارتباط آن با سایر بخش‌ها از طریق رابط‌های مشخص انجام می‌گیرد.

نتایج تکامل معماری

استفاده از معماری Riblets مزایای متعددی برای Uber به همراه داشت:

  • کاهش پیچیدگی ساختار برنامه

  • جداسازی مناسب مسئولیت‌ها

  • افزایش قابلیت نگهداری کد

  • توسعه مستقل قابلیت‌های مختلف توسط تیم‌های گوناگون

  • بهبود قابلیت آزمون واحد و آزمون یکپارچه

  • افزایش قابلیت استفاده مجدد از اجزای نرم‌افزار

  • ساده‌تر شدن توسعه قابلیت‌های جدید

  • کاهش وابستگی میان ماژول‌های برنامه

علاوه بر این، معماری Riblets امکان توسعه برنامه توسط صدها توسعه‌دهنده را به‌صورت همزمان فراهم کرد، بدون آنکه پیچیدگی کد به اندازه معماری MVC افزایش یابد.

تجربه Uber نشان می‌دهد که معماری MVC اگرچه برای پروژه‌های کوچک و مراحل ابتدایی توسعه انتخاب مناسبی است اما با افزایش اندازه نرم‌افزار، تعداد قابلیت‌ها و تیم‌های توسعه به تدریج با مشکلاتی مانند پیچیدگی کد، وابستگی زیاد میان اجزا و دشواری نگهداری مواجه می‌شود. Uber برای حل این مشکلات معماری Riblets را معرفی کرد که بر پایه تفکیک مسئولیت‌ها، ماژولار بودن و استقلال اجزای نرم‌افزار طراحی شده است. این معماری موجب شد توسعه و نگهداری برنامه Rider در مقیاس بسیار بزرگ ساده‌تر شود و تیم‌های متعدد بتوانند به صورت همزمان و مستقل روی بخش‌های مختلف سیستم فعالیت کنند.

تکامل معماری در Uber
تکامل معماری در Uber

نتیجه‌گیری و تحلیل

مطالعه روند تکامل معماری سه سازمان Airbnb، Uber و Spotify نشان می‌دهد که اگرچه هر یک در حوزه‌ای متفاوت فعالیت می‌کنند و راهکارهای معماری متفاوتی را برگزیده‌اند، اما محرک‌های اصلی تغییر معماری در همه آن‌ها تا حد زیادی مشترک است. نکته قابل توجه آن است که هیچ‌یک از این شرکت‌ها معماری اولیه خود را اشتباه انتخاب نکرده بودند بلکه معماری اولیه کاملا متناسب با نیازها، اندازه تیم و مقیاس کسب‌وکار در زمان شروع فعالیت انتخاب شده بود. با رشد سازمان، افزایش تعداد کاربران، توسعه قابلیت‌های جدید و گسترش تیم‌های مهندسی نیازهای کیفی سیستم یا همان Quality Attributes تغییر کرد و همین تغییر نیازها عامل اصلی تکامل معماری شد.

۱) در Airbnb معماری یکپارچه مبتنی بر Ruby on Rails Monolith در سال‌های ابتدایی امکان توسعه سریع محصول و ورود به بازار را فراهم کرد. اما با افزایش تعداد توسعه‌دهندگان و رشد حجم درخواست‌ها، ویژگی‌های کیفی مانند مقیاس‌پذیری، قابلیت نگهداری و استقرارپذیری اهمیت بیشتری پیدا کردند. به همین دلیل این شرکت به سمت معماری Service-Oriented حرکت کرد تا هر سرویس بتواند به صورت مستقل توسعه، استقرار و مقیاس‌دهی شود.

۲) در Uber مسئله اصلی بیشتر در معماری سمت کلاینت و مدیریت پیچیدگی نرم‌افزار نمایان شد. معماری MVC که برای نسخه‌های اولیه برنامه Rider مناسب بود، با افزایش قابلیت‌ها و بزرگ شدن تیم‌های توسعه به ساختار پیچیده‌ای با Controllerهای بسیار بزرگ تبدیل شد. در نتیجه ویژگی‌های کیفی مانند Modularity، Testability و Maintainability بیش از گذشته اهمیت یافتند. معرفی معماری Riblets با تفکیک مسئولیت‌ها میان Builder Router، Interactor و View موجب شد توسعه قابلیت‌های جدید مستقل‌تر انجام شود، آزمون‌پذیری افزایش یابد و وابستگی میان بخش‌های مختلف برنامه نیز کاهش پیدا کند.

۳) در Spotify هم مسئله اصلی پس از استقرار معماری مبتنی بر Microservices ظاهر شد. این شرکت برخلاف دو نمونه دیگر، بیشتر با چالش مدیریت پیچیدگی معماری در مقیاس سازمانی روبه‌رو بود. افزایش تعداد سرویس‌ها و تیم‌های توسعه باعث شد مشاهده ساختار سیستم، مستندسازی و مدیریت وابستگی‌ها به مسئله‌ای مهم تبدیل شود. در نتیجه Spotify با توسعه پلتفرم Backstage و استفاده از مدل C4 تلاش کرد ویژگی‌های کیفی مانند Understandability، Observability، Maintainability و Team Coordination را بهبود دهد. در این رویکرد تمرکز از تغییر ساختار نرم‌افزار به سمت مدیریت دانش معماری و استانداردسازی مستندات معطوف شد.

روند و دلایل تکامل معماری ۳ سازمان
روند و دلایل تکامل معماری ۳ سازمان

با مقایسه این سه مطالعه موردی می‌توان مشاهده کرد که اگرچه راهکارهای نهایی متفاوت هستند، اما فلسفه تغییر معماری تقریبا یکسان است. در هر سه سازمان رشد سریع کسب‌وکار باعث افزایش پیچیدگی سیستم شد و این پیچیدگی مستقیما ویژگی‌های کیفی نرم‌افزار را تحت تأثیر قرار داد. به بیان دیگر، معماری زمانی تغییر می‌کند که دیگر نتواند ویژگی‌های کیفی مورد انتظار سازمان را تأمین کند. این نتیجه یکی از مهم‌ترین درس‌های مهندسی معماری نرم‌افزار است. معماری یک تصمیم ثابت و دائمی نیست، بلکه باید همگام با تغییر نیازهای کسب‌وکار و رشد سازمان تکامل یابد.

در میان ویژگی‌های کیفی بررسی‌شده، قابلیت نگهداری یا Maintainability مهم‌ترین عامل مشترک در هر سه سازمان بود. پس از آن مقیاس‌پذیری، استقلال تیم‌های توسعه، استقرار مستقل و قابلیت مشاهده و مستندسازی معماری بیشترین تأثیر را در تصمیمات معماری داشتند:

معیار‌های کیفی موثر بر معماری نرم افزار
معیار‌های کیفی موثر بر معماری نرم افزار

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که معماری نرم‌افزار در سازمان‌های بزرگ تنها با هدف افزایش عملکرد تغییر نمی‌کند، بلکه بخش عمده‌ای از این تغییرات برای کاهش پیچیدگی سازمانی، افزایش بهره‌وری تیم‌های توسعه و تسهیل نگهداری بلندمدت سیستم انجام می‌شود.

کلام پایانی

مطالعه تاریخچه و روند تغییرات در معماری سازمان‌های مقیاس وسیع بالا نشان می‌دهد که هر سه شرکت، با وجود تفاوت در فناوری و راهکارهای معماری در پاسخ به یک مسئله مشترک تکامل یافته‌اند:

حفظ کیفیت نرم‌افزار در مواجهه با رشد مداوم سامانه و سازمان

اين مطلب، بخشی از تمرينهای درس معماری نرم‌افزار در دانشگاه شهيدبهشتی است.

مراجع

[1]  https://blog.bytebytego.com/p/a-brief-history-of-airbnbs-architecture
[2] https://www.irjcs.com/volumes/Vol8/iss-03/03.MRCS10082.pdf
[3] https://codersguild.github.io/System-Design/Airbnb%20Engineering/
[4] https://engineering.atspotify.com/2022/07/software-visualization-challenge-accepted
[5] https://medium.com/@mathurvidhi2505/behind-the-music-spotify-architecture-explained-a942878468c7
[6] https://www.systemdesignhandbook.com/guides/spotify-design-system/
[7] https://www.techaheadcorp.com/blog/decoding-software-architecture-of-spotify-how-microservices-empowers-spotify/
[8] https://www.uber.com/us/en/blog/new-rider-app-architecture/
[9] https://emizentech.com/blog/uber-tech-stack-software-architecture.html

معماری نرم‌افزارمعماری نرم افزار بهشتی
۰
۰
محمد صادقی
محمد صادقی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید