ویرگول
ورودثبت نام
سعید مستغاثی
سعید مستغاثیمستندساز و کارشناس سینما
سعید مستغاثی
سعید مستغاثی
خواندن ۶ دقیقه·۶ سال پیش

نقد و تحلیل فیلم کجا رفتی برنادت 2019 Where'd you go Bernadette

تازه ترین ساخته ریچارد لینک لیتر به نام "کجا رفتی برنادت" به جز یک نامزدی برای گلدن گلوب تا اینجا تقریبا در میان هیچکدام از برگزیدگان و نامزدهای فصل جوایز 2019 دیده نشده است. فیلمی اقتباس شده از کتاب پرفروش "ماریا سمپل" (از تهیه کندگان سریال های تلویزیونی و بازیگر فیلم "قلب من هاکبی") که برخلاف اغلب فیلم های قبلی "لینک لیتر" شخصیت و تیپ و کاراکترهای اضافی زیاد دارد.

یک زن خانه دار به نام برنادت فاکس (کیت بلانشت) در کارهای روزمره اش (سر و سامان دادن به خانه و سر و کله زدن با دخترش و کامپیوتر بازی و ...) آنچنان درگیر و مشغول است که مقدار بسیار زیادی از کارهایش مثل برخی خریدها و قرار ها و برخوردها را به یک دستیار اینترنتی در شرکت دهلی نو به نام "مانجولا" سپرده و همسرش "ال جی" هم که در شرکت مایکروسافت به برنامه ریزی و طراحی و ابداع مشغول است، نمی تواند باری از دوش وی بردارد. حالا در چنین شرایطی برنادت با یک چالش جدید روبرو می شود، قولی به دخترش به نام "بی" داده که با موفقیت در امتحانات یکی از آرزوهایش را برآورده کنند و آن آرزو سفر به قطب جنوب است که با موافقت او و همسرش، "ال جی" مواجه می شود. اما مشکل آنجاست که چنین سفری اساسا با روحیات انزوا گرا و غیر اجتماعی برنادت سازگار نیست. او برای نرفتن به این مسافرت به کارهای غیرعادی بسیاری دست می زند تا آنجا که شبهه روانی بودن و قصد خودکشی اش به "ال جی" القا می شود. این درحالی است که دستیار کامپیوتری اش نیز تو زرد از آب درآمده و وابسته به یک اتحادیه جرم و جنایت در روسیه اعلام می گردد که با جمع آوری اطلاعات مشتریانشان به عنوان دستیار مجازی به اخاذی و دزدی دست می زنند.

همه اینها باعث می شود که "ال جی" تصمیم بگیرد به زور هم که شده، برنادت را در یک بخش روانی بستری کند و حالا تنها راه برای گریز از این تنبیه ناعادلانه برای برنادت، فرار به قطب جنوب است

شاید این دومین فیلم "ریچارد لینک لیتر" باشد که بعد از فیلم اسکاری "پسرانگی" (2014) مورد بی توجهی فصل جوایز قرار می گیرد. دو سال پیش همین موضوع درباره فیلم "آخرین پرچم برافراشته" اتفاق افتاد که "لینک لیتر" در یک ماجرای طنز آمیز، ماجرای کشته شدن سربازان آمریکایی در عراق را به استهزاء کشیده بود و اینک فیلم "کجا رفتی برنادت" به نقد زندگی دیجیتالی و اینترنتی بشر امروز می پردازد که او را تا مرز روانی شدن چه از نوع دو قطبی یا پارانوییک یا اسکیزوفرنی و یا انواع و اقسام آن پیش می برد، همچنانکه روانشناس برنادت قادر نیست، نوع بیماری روانی او را تشخیص دهد، چون ملغمه ای از همه موارد فوق به نظر می رسد.

غرق شدن در زندگی دیجیتالی فقط منحصر به برنادت نیست، همسرش "ال جی" هم در شرکت مایکروسافت غرق در ربات ها و رایانه ها و برنامه نویسی است آنچنان که از یاد برده همسرش زمانی معمار و طراح خلاقی بوده و شاید همین 20 سال کناره گیری از آن خلاقیت ها موجب همه این روانپریشی ها شده است.

او در صحنه ای از فیلم به دخترش "بی" می گوید :

"من می توانستم به ربات ها آنچه را که مردم نیاز دارند یاد بدهم اما این را در مورد مادرت نتوانستم بفمم"

و از همین روست که از شرکت مایکروسافت بیرون آمده تا به قول خودش مثل گذشته، آزاد باشد. او حتی دیگر ایمیل هایش را هم چک نمی کند همانگونه که برنادت گوشی موبایلش را در خانه گذاشته و به سفر قطب جنوب می رود تا آنچنانکه در صحنه ای با اشتیاق به "ال جی "درباره سفر 3 نفره اش می گوید و تاکید می کند : "فقط خودمان سه نفر، نه کار و نه کامپیوتر بدون هیچ حواس پرتی"، از آن دنیای مجازی به دور افتد.

و همین صحنه را شاید بتوان محوری ترین و تاثیر گذارترین سکانس فیلم "کجا رفتی برنادت" به شمار آورد. صحنه ای که "ال جی" در مقابل سرخوردگی و گریز برنادت از زندگی دیجیتالی و اینترنتی و دوری از انزوا و گوشه گیری و بازگشت به زندگی خانوادگی، مقاومت کرده و سعی می کند همه حرف های او را به حساب دیوانگی اش گذارده و برنادت را به زور هم که شده به عنوان بیمار روانی، بستری کند. صحنه ای که به نوعی سرنوشت غم انگیز "بلانش" (ویوین لی) در فیلم "اتوبوسی به نام هوس" ساخته الیا کازان را تداعی می کند.

التماس های برنادت و تصمیم بی رحمانه "ال جی" مبنی بر بستری کردن او که در کنار روانشناس و مامور "اف بی آی" و منشی اش گرفته شده، به نوعی تقابل جامعه امروز با یک زندگی غیر کامپیوتری و عادی به نظر می رسد. از هیمن روست که برنادت بار دیگر در زندگی اش فرار می کند، این بار از دنیای کامپیوتری و روانی شهرهایی مانند سیاتل و لس آنجلس به سوی طبیعتی که بار دیگر خلاقیت های هنری اش را بروز دهد.

لینک لیتر همچنان با شخصیت پردازی های جزیی و طراحی شده، کار می کند و برنادت را از یک زن پریشان احوال و فوق العاده درگیر با خود و جامعه، پس از عبور از یک سفر دریایی پرتلاطم که گویی همه ناخالصی هایش را بالا می آورد، به طبیعتی بکر می کشاند تا در آنجا آرامش و خلاقیتش را بروز دهد. چهره در هم ریخته ولی آرام برنادت پس از آن سفر دریایی در حالی که از پنجره کشتی به طبیعت بکر قطب جنوب نگاه می کند، مانند معتادی است که پس از گذران شب های سخت بسته شدن به تخت برای ترک اعتیاد، حالا پاک شده است.

در مقابل فراز و نشیب های شخصیتی برنادت، "ال جی" مانند شغلش یعنی یک برنامه ریز کامپیوتر، خشک و غیر قابل انعطاف است و تنها پس از گسست از آن شغل دیجیتالی است که می تواند به خاطر بیاورد زمانی به همسرش گردنبندی با نشان و تصویری از برنادت قدیس داده بوده.

و "بی" یعنی همان دختر اگرچه در میان این فضاها، گیج و گم نشان می دهد اما تلاش می کند به مادرش برسد، او را تنها رفیق خود می داند و در مقابل همه از او دفاع می کند. اوست که اصرار دارد به قطب جنوب و برای تماشای طبیعت آن، سفر کنند و اوست که هر دم کاستی های پدرش را به وی یادآور می شود.

او برای توضیح دنیای به هم ریخته خانواده اش در ابتدای فیلم طی نریشنی طولانی توضیح می دهد که مغز انسان ها یک مکانیسم تخفیف دارد به این معنا که پس از فاصله گرفتن از هر تجربه و پدیده ای که در ابتدا موجب لذت برایش می شده، آن را برایش عادی می سازد تا آماده تجارب جدیدی باشد که ممکن است خطرآفرین باشند. او می گوید چه خوب می شد بین آن لذت و این آمادگی جدید، یک تعادلی برقرار می شد. تعادلی که در خانواده آنها هیچگاه وجود نداشته؛ مادرش همیشه آماده آن تجارب خطرناک بوده و لذتی از قبلی ها نمی برده و پدرش برعکس!

به جز این سه نفر، بقیه آدم های لینک لیتر در این دنیا کاریکاتورند حتی آن مامور "اف بی آی" و پرونده ای که از آن اتحادیه جرم و جنایت روسیه سرهم می کند و روانشناس و منشی و حتی همسایه آنها یعنی "ادری" که آن مراسم لوس و بی مزه را ترتیب می دهد تا آب باران و گل و لای آن، همه زندگی اش را با خود ببرد! و تنها وقتی کاراکترش جنبه انسانی می گیرد که علیرغم درگیری شدید با برنادت اما به وقت تنگی، در فرار او، یاریش می دهد.

در فیلم "کجا رفتی برنادت" با فیلمی روبروییم که اگرچه شاید در حد کتابش گویا و دلچسب نباشد اما نمونه ای دیگر از آثاری است که در این سالها علیه زندگی دیجیتالی ساخته شده و مسخ و به زنجیر کشیده شدن انسان توسط کامپیوترها و برنامه های کامپیوتری را به چالش می کشد. از فیلم هایی همچون : "2001: یک ادیسه فضایی" ساخته استنلی کوبریک گرفته تا سه گانه "ماتریکس" تا فیلم "دایره" ساخته جیمز پانسالت و تا "اسنودن" به کارگردانی الیور استون. فیلم هایی که علیرغم ساختارهای قوی و برتری سینمایی نسبت به بسیاری از آثار برگزیده و جایزه بگیر اما به دلیل موضوعات خلاف میل گردانندگان هالیوود و اسکار، هیچگاه مورد توجه فصل جوایز قرار نگرفتند.

۲
۰
سعید مستغاثی
سعید مستغاثی
مستندساز و کارشناس سینما
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید